Κεφάλαιο 2ο
2.1 Η κοινωνική εργασία στην εκπαίδευση.
Η κοινωνική εργασία στον χώρο της ειδικής εκπαίδευσης αντλεί ερεθίσματα από πολλές θεωρίες. Μια από αυτές τις θεωρίες είναι η συστημική, καθώς μέσα από αυτή η κοινωνική εργασία λαμβάνει υπόψη της τις αλληλεπιδράσεις που υπάρχουν μεταξύ του ατόμου και του περιβάλλοντός του, αξιοποιώντας ταυτόχρονα τα δυνατά σημεία του ατόμου, της οικογένειάς του και της σχολικής κοινότητας. Σημαντική επιρροή έχει δεχθεί και από την ολιστική προσέγγιση. Αυτό συμβαίνει διότι προσπαθεί να εξετάσει μια κατάσταση σε όλα της τα επίπεδα: στο μίκρο-, μέσο- και μάκρο-, στοχεύοντας στη μελέτη οποιασδήποτε παραμέτρου η οποία μπορεί να την επηρεάσει.(Κατσαμά, 2014)
Ένας από τους πιο σημαντικούς στόχους της κοινωνικής εργασίας στην εκπαίδευση με παιδιά με αναπηρία αποτελεί η καταπολέμηση των διακρίσεων και η προάσπιση των δικαιωμάτων των ανθρώπων, το οποίο ορίζεται και στον ορισμό της κοινωνικής εργασίας και ταυτόχρονα προσπαθεί να το μεταδώσει και στο τομέα της εκπαίδευσης.(Κανδυλάκη, 2018) Επίσης, προσπαθεί να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες με στόχο την μετάδοση της σημασίας των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και την διασφάλιση της κοινωνικής ευημερίας. Βασικός στόχος της είναι η οργάνωση ενός κοινωνικού συστήματος με όσο το δυνατόν λιγότερες δυσκολίες και την ύπαρξη αξιών, όπως η ισότητα. (Κανδυλάκη, 2009)
Στο χώρο της ειδικής αγωγής στην Ελλάδα οι κοινωνικοί λειτουργοί εργάζονται με τον τίτλο Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό (ΕΕΠ) στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής & Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ) πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και στα Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.). Ωστόσο, η εργασία τους σε αυτές τις μονάδες δεν είναι πάντα ξεκάθαρη. Αυτό συμβαίνει διότι, το σχολείο δεν παρέχει την ελευθερία και την βοήθεια που είναι απαραίτητη προς τους κοινωνικούς λειτουργούς για να ασκήσουν με το καλύτερο δυνατό το επάγγελμά τους, περιορίζοντας με αυτό τον τρόπο τη δράση και τις παρεμβάσεις τους. (Κασσέρη, 2014)
Ο ρόλος και οι δεξιότητες που είναι απαραίτητο να διαθέτει ένας κοινωνικός λειτουργός, ο οποίος εργάζεται στην εκπαίδευση αφορούν όλες τις πτυχές του ατόμου. Ένας κοινωνικός λειτουργός είναι απαραίτητο να μπορεί να κατανοήσει τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που είναι πιθανόν να έχει, να γνωρίζει τις πεποιθήσεις του, να πραγματοποιεί συνεχή «δουλειά με τον εαυτό του» και να κατανοεί τη σημασία της αυτογνωσίας και της διαχείρισης των συναισθημάτων του, έτσι ώστε να μην λειτουργούν ως εμπόδια αλλά ως εφόδια στην καθημερινή του πρακτική. (Κανδυλάκη, 2009)Μία σημαντική δεξιότητα που χρειάζεται να έχει είναι να μπορεί να σχεδιάζει τις παρεμβάσεις του με βασικό γνώμονα τις ανάγκες, τα χαρακτηριστικά, τις δυνατότητες και τις προσδοκίες του ατόμου ή της ομάδας με την οποία εργάζεται, έτσι ώστε να έχει τα περισσότερα δυνατά οφέλη. Ο κάθε κοινωνικός λειτουργός δεν πρέπει να αγνοεί και τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν το άτομο αλλά και την ίδια κατάσταση με την οποία βρίσκεται αντιμέτωπος, τον διαφορετικό τρόπο που ο καθένας νοηματοδοτεί το κάθε γεγονός αλλά και την σημασία της μοναδικότητας του κάθε ατόμου. Ακόμη, απαραίτητη είναι η συνεχής εξέλιξη και απόκτηση γνώσεων του κοινωνικού λειτουργού, καθώς με αυτό τον τρόπο θα μπορεί να παρέχει την καλύτερη δυνατή βοήθεια αλλά και να παρακολουθεί τις εξελίξεις που συμβαίνουν σε καθημερινή βάση στο χώρο της εκπαίδευσης. (Καραγκούνης, 2018)
Απαραίτητο στοιχείο στην πρακτική ενός κοινωνικού λειτουργού είναι η σωστή μελέτη του κάθε γεγονότος και κατάστασης, εξετάζοντας τις συνθήκες στις οποίες έλαβε δράση, αλλά και τις επιπτώσεις που είχε αυτό σε κάθε άτομο που θα μπορούσε να επηρεαστεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρακτική της κοινωνικής εργασίας σε μια σχολική τάξη, καθώς προσπαθεί να μελετήσει τη συμπεριφορά που εκδηλώνεται σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο μέσα στο πλαίσιο στο όποιο λαμβάνει χώρα. Βασικό μέλημα του κάθε κοινωνικού λειτουργού είναι η καλλιέργεια του αισθήματος του «ανήκειν», της αποδοχής και της καλλιέργειας της αυτοεκτίμησης. Ακόμη, ο κάθε κοινωνικός λειτουργός είναι απαραίτητο να λαμβάνει υπόψη του την κουλτούρα, την ταυτότητα, το ρυθμό μάθησης αλλά και τη μοναδικότητά του κάθε παιδιού, καθώς κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν πρέπει να αποτελεί εμπόδιο στην παροχή της ισότιμης εκπαίδευσης και των ίσων ευκαιριών. Ιδιαίτερη αξία έχει και η ικανότητα του να μπορεί να δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης με τα παιδιά. Αυτό συμβαίνει διότι, οι μαθητές βρίσκονται σε μια ευαίσθητη ηλικία όπου ο φόβος της απόρριψης είναι αρκετά έντονος, με αποτέλεσμα να γίνονται επιθετικοί και αμυντικοί όταν νιώθουν ευάλωτοι και έτσι ο κοινωνικός λειτουργός να μην μπορεί να δημιουργήσει μια υγιές σχέση μαζί τους. (Κατσαμά, 2014)
Μία σημαντική πλευρά του ρόλου του κοινωνικού λειτουργού αποτελεί και η συνεχής συνεργασία με τους γονείς, με την κοινωνία και το σχολείο, στοχεύοντας στην καλύτερη συνεργασία τους προς όφελος των μαθητών και της εκπαίδευσης τους.
Επίσης, λαμβάνει ρόλο συνηγόρου και διαμεσολαβητή, καθώς εργάζεται επιδιώκοντας την ένωση των μαθητών που έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και προσωπικότητα αλλά και προέρχονται από διαφορετικούς πολιτισμούς, πραγματοποιεί κατ’ οίκον συναντήσεις με τους γονείς στοχεύοντας στην καλύτερη κατανόηση της κατάστασης τους. Ακόμη, εφαρμόζει προγράμματα με στόχο την καταπολέμηση της βίας, της χρήσης ουσιών και την προώθηση των δικαιωμάτων όλων των παιδιών. Παράλληλα, βρίσκεται σε συνεχή συνεργασία με το δικαστικό προσωπικό, καθώς συντάσσει εκθέσεις για τους μαθητές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες με το νόμο. Αξιοσημείωτη είναι η προσφορά του σχετικά με τη συμβουλευτική υποστήριξη που παρέχει σε όποιον μαθητή χρειάζεται, αναζητά και ενημερώνει σχετικά με τα επιδόματα που δικαιούται ο καθένας και ασχολείται με παιδικές εγκυμοσύνες και μητέρες που φοιτούν στις σχολικές τάξεις. (Κατσαμά, 2014)
Η κοινωνική εργασία με ομάδες αποτελεί μέθοδο παρέμβασης της κοινωνικής εργασίας στην εκπαίδευση, καθώς οι σχολικοί κοινωνικοί λειτουργοί συντονίζουν ομάδες μαθητών με στόχο την προώθηση προγραμμάτων αγωγής υγείας και πρόληψης , ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, προώθησης της αυτογνωσίας, της αλληλεγγύης και της ομαδικότητας. Οι κοινωνικοί λειτουργοί στις ομαδικές παρεμβάσεις συχνά χρησιμοποιούν ως εργαλεία διάφορες μορφές της τέχνης, όπως το παραμύθι, το παιχνίδι και η ζωγραφική, μέσω των οποίων προάγεται η εσωτερική ανάπτυξη των παιδιών, η καλλιέργεια του συναισθήματος της φροντίδας του συνανθρώπου τους, η ανάπτυξη της κοινωνικοποίησής τους, της αλληλεγγύης και αλληλοϋποστήριξης αλλά και η προώθηση των κοινωνικών και επικοινωνιακών τους δεξιοτήτων.
Ο κοινωνικός λειτουργός λειτουργεί και ως σύμβουλος στο εκπαιδευτικό προσωπικό, καθώς παρέχει συνεχώς ευκαιρίες για επιμορφωτικά σεμινάρια με στόχο την προσωπική και επαγγελματική τους εξέλιξη ενώ αποτελεί τον συντονιστή σε καθημερινά ζητήματα και δραστηριότητες που υλοποιούνται στο πλαίσιο του σχολείου. Βέβαια βασική προϋπόθεση στην αποτελεί η αποδοχή του ρόλου του και η ομαλή συνεργασία του με το εκπαιδευτικό προσωπικό του σχολείο, με τελικό στόχο την ανάπτυξη καλύτερων συνθηκών για παροχή της εκπαίδευσης του κάθε μαθητή ξεχωριστά. Αυτό συμβαίνει διότι, μέσα από μια υγιή συνεργασία μεταξύ του σχολικού κοινωνικού λειτουργού και των εκπαιδευτικών, είναι δυνατή η παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης σε κάθε μαθητή που τη χρειάζεται μέσα από τη παραπομπή του από τον εκπαιδευτικό, ενώ παράλληλα γίνεται δυνατός ο σχεδιασμός παρεμβάσεων οι οποίες στοχεύουν στην καλύτερη παροχή εκπαίδευσης με τη συνεργασία όλου του εκπαιδευτικού προσωπικού. (Κανδυλάκη, 2009).
