2.2. Τα παιδικά βιβλία και η σημασία που έχουν στη ζωή του παιδιού.
2.2.1. Η παιδική λογοτεχνία.
Η παιδική λογοτεχνία αποτελεί στοιχείο αναζήτησης αρκετών επιστημονικών πεδίων. Δεν είναι λίγες οι φορές όπου η παιδική λογοτεχνία λαμβάνει κατώτερη θέση από την λογοτεχνία των ενηλίκων, χάνοντας έτσι την σημασία που της αξίζει. Σύμφωνα με την Zohar Shavit, η παιδική λογοτεχνία βρίσκεται σε μία συνεχή προσπάθεια απόδειξης της αξίας της και της συμμετοχής της στην Ιστορία της εκπαίδευσης και του πολιτισμού. Παράλληλα, αξιοσημείωτο γεγονός αποτελεί η αλληλοσυμπλήρωση της παιδικής και της ενήλικης λογοτεχνίας, οι οποίες βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το γεγονός ότι η παιδική λογοτεχνία έχει ως αναγνώστη το παιδί, αλλά και έναν ενήλικα, είτε αυτός είναι ο γονέας, είτε είναι ο δάσκαλος, αλλά και το γεγονός ότι αρκετά παραμύθια έχουν δημιουργηθεί με δύο τρόπους, κατάλληλα και για παιδιά και για ενήλικες. (Ζέρβου, 2012)
Στην άποψη αυτή συμφωνεί και η Rebecca Lukens, σύμφωνα με την οποία η παιδική λογοτεχνία είναι αναγκαίο να μην διαχωρίζεται από την λογοτεχνία των ενηλίκων, υποστηρίζοντας ότι η μόνη τους διαφορά εντοπίζεται στο βαθμό που γράφονται και όχι στο είδος. Ακόμη, ο Miles McDowell προσδιορίζει τα χαρακτηριστικά του παιδικού βιβλίου και της παιδικής λογοτεχνίας με βάση τη μικρή έκτασή τους, την δράση, τη φαντασία, τους διαλόγους, την έντονη παρουσία ηθικής στις ιστορίες τους, τη μικρή ηλικία των ηρώων και το απλό λεξιλόγιο που επικρατεί στις σελίδες τους. Αντίστοιχα η Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, υπογραμμίζει την απουσία ακατάλληλου λεξιλογίου και επικριτικών σχολίων και την παρουσία έντονων περιγραφικών σκηνών και γρήγορης πλοκής στην παιδική λογοτεχνία. Τονίζει ως το πλέον βασικό, την τοποθέτηση ενός ήρωα, ο οποίος αποτελεί αντικείμενο σεβασμού και αγάπης. (Κανατσούλη, 2007)
Ωστόσο, υπάρχουν και πιο ακραίες απόψεις, όπως της Jacqueline Rose, η οποία υποστηρίζει ότι η παιδική λογοτεχνία έχει δημιουργηθεί από τους ενήλικες με στόχο τη χρήση τους για αυτούς. Ειδικότερα, οι γονείς προσπαθούν να δημιουργήσουν μία ιδανική εικόνα ενός κόσμου προσαρμόζοντας συναισθήματα και έννοιες που δυσκολεύονται να μεταδώσουν στα παιδιά όπως η έκφραση της σεξουαλικότητας, η εκδήλωση παραβατικών συμπεριφορών και αρνητικών συναισθημάτων. (Κανατσούλη, 2007) Η παιδική λογοτεχνία και η λογοτεχνία ενηλίκων μπορεί να έχουν σημαντικές διαφορές στον τρόπο συγγραφής και στην πλοκή τους, αλλά βρίσκονται σε μία συνεχή επαφή, με βασικό παράδειγμα την ομηρική λογοτεχνία, η οποία αποτελεί κομμάτι της ενήλικης λογοτεχνίας, ωστόσο με το «κόψιμο» διάφορων σημείων και την ένταξη της σε σχολικά βιβλία και βοηθήματα έχει λάβει το ρόλο μιας λογοτεχνίας η οποία ορίζεται ως κατάλληλη για παιδιά.(Ζέρβου, 2012)
Αν και οι απόψεις και οι οπτικές σχετικά με τον ορισμό της παιδικής λογοτεχνίας ποικίλουν, σημαντικό στοιχείο στην αναζήτηση του είναι ο ορισμός του όρου της παιδικότητας. Σύμφωνα με την άποψη του Hollindale, η παιδικότητα βασίζεται στην δυνατότητα του να είναι κάποιος παιδί, να διαθέτει δημιουργικότητα, να εξερευνά τη ζωή και να αλληλοεπιδρά με τους ανθρώπους. Ο όρος αυτός είναι αρκετά σημαντικός για τη παιδική λογοτεχνία, διότι το παιδικό βιβλίο καθορίζεται από τρεις μεταβλητές, το παιδί, το βιβλίο και τον ενήλικα, για τον οποίο ο όρος αυτός είναι κάτι διαφορετικό. Η παιδικότητα για τους ενήλικες είναι κάτι που υπάρχει στο παρελθόν, για το οποίο έχουν αναμνήσεις , ξεχνώντας ότι τους ακολουθεί στο μέλλον και στο παρόν, χωρίς να χάνεται αλλά αντιθέτως δέχεται επιρροές από τα πρότυπα της κοινωνίας με βάση την ηλικία και το κοινωνικό τους υπόβαθρο. (Κανατσούλη, 2007)
Σημαντικό στοιχείο στην δημιουργία παιδικών βιβλίων αποτελεί η κριτική που έχει δεχθεί η παιδική λογοτεχνία από διάφορους ειδικούς, όπου παρουσιάζονται στοιχεία και χαρακτηριστικά που αποτελούν αντικείμενο προσοχής κατά τη διάρκεια της δημιουργίας τους. Χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς αποτελούν οι προκαταλήψεις και ο τρόπος έκφρασης που επικρατεί στα παιδικά βιβλία. Την άποψη αυτή υποστηρίζει ο Perry Nodelman, σύμφωνα με τον οποίο οι ενήλικες θεωρούν ότι τα παιδιά δεν μπορούν να δεχθούν νέες απόψεις, έχουν ως αφετηρία μόνο τη φαντασία, λειτουργούν με το συναίσθημα παρά με τη λογική, χρησιμοποιούν υποκοριστικά στη συγγραφή των βιβλίων και ότι είναι εύκολο κανείς να τους επηρεάσει, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται βιβλία με στόχο την χειραγώγηση των παιδιών σε μία κατεύθυνση που έχουν θέσει οι ίδιοι οι γονείς.
Παράλληλα, την άποψη αυτή υποστηρίζει και ο Stanley Fish, ο οποίος θεωρεί ότι ακόμη και ο τρόπος που δομείται ένα παιδικό βιβλίο έχει οριστεί από ενήλικες και βασίζεται στα πρότυπα της σύγχρονης κοινωνίας. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ένας τρόπος κατανόησης του παιδικού βιβλίου ο οποίος είναι εύκολος και αποδεκτός από κάθε αναγνώστη. Για το λόγο αυτό, ο Piaget τονίζει την αξία τη ηλικιακής φάσης που βρίσκεται το κάθε παιδί, καθώς συνδέεται στενά με τις αναγνωστικές δυνατότητες που έχει το καθένα. Για παράδειγμα, στην ηλικία 5-8 ετών το παιδί χαρακτηρίζεται από όρεξη για να μάθει, ενεργητικότητα, αναζήτηση ορισμών των εννοιών και ανάπτυξη της μνήμης, με αποτέλεσμα τα κατάλληλα παιδικά βιβλία για αυτήν την ηλικία χρειάζεται να είναι σύντομα, με έντονο βαθμό φαντασίας και εικονογραφίας. Στην ηλικία 9-11ετώντα παιδιά, λόγω της έντονης επιθυμίας για κοινωνικές σχέσεις, φιλίες και απόκτηση λογικής και συνείδησης, χρειάζονται βιβλία που κεντρικό τους στοιχείο είναι η ιστορία, η ηθική και η ευτυχία. Τέλος, στην ηλικία 12-14 ετών τα παιδιά περνάνε στην φάση της εφηβείας, με έντονες αλλαγές, σωματικές και ψυχολογικές, σεξουαλική αναζήτηση, επαναστατικό ένστικτο, καταστάσεις οι οποίες καθιστούν κατάλληλα βιβλία, τα οποία έχουν ως θέμα την αγάπη, το ρομαντισμό αλλά και διάφορα κοινωνικά ζητήματα. (Κανατσούλη, 2007)
