ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΡΟΔΙΝΟΥ ΧΡΥΣΗΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας – Μέρος 4ο
1.2 Τα μοντέλα προσέγγισης της αναπηρίας.
Τα τελευταία χρόνια στη σύγχρονη κοινωνία επικρατούν τρία βασικά μοντέλα προσέγγισης της αναπηρίας και της αντιμετώπισής της. Αυτά είναι: το ιατρικό, το κοινωνικό ή μειονοτικό μοντέλο και ο συνδυασμός των δύο αυτών μοντέλων.
Σύμφωνα με το ιατρικό μοντέλο προσέγγισης, η αναπηρία προσδιορίζεται αποκλειστικά από την κρίση του γιατρού, τις αξιολογήσεις και τα ποσοστά της αναπηρίας του ατόμου. Παράλληλα, η αναπηρία θεωρείται και ατομικό πρόβλημα του κάθε ατόμου, με αποτέλεσμα το άτομο να προσδιορίζεται ως μη φυσιολογικό, να δέχεται όλες τις ευθύνες της κατάστασης που βιώνει και ταυτόχρονα να μην υπολογίζονται οι υπόλοιποι παράγοντες που συνυπάρχουν με την αναπηρία του ατόμου (Παπαχρηστόπουλος, 2013). Στο πλαίσιο του μοντέλου αυτού εντάσσονται και οι τρεις ορισμοί5: της βλάβης, της αναπηρίας και της μειονεξίας, με στόχο να τονιστούν οι σωματικές λειτουργίες-δυσκολίες και οι ιατρικές αιτίες της αναπηρίας του ατόμου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, το άτομο να ορίζεται ως «ανώμαλο», αφενός επειδή δεν εντάσσεται στην «φυσιολογική» κοινωνία, επιτρέποντας έτσι να τον χαρακτηρίζει η αναπηρία του και αφετέρου να είναι αναγκασμένο να επιβιώσει σε μια δομημένη κοινωνία με τους κανόνες που έχει καθορίσει και θεσπίσει η πλειονότητα(Thomas&Woods, 2003). Ακόμη, το μοντέλο αυτό στοχεύει στη θεραπεία της αναπηρίας και στην προσαρμογή του ατόμου στους κανόνες και τις συνήθειες που έχει δημιουργήσει η κοινωνία. Το ιατρικό μοντέλο, αν και παρωχημένο, αποτέλεσε σημαντικό θεμέλιο αρκετών ιατρικών και τεχνολογικών ανακαλύψεων που βοήθησαν και βελτίωσαν σε σημαντικό βαθμό τη ζωή των ατόμων με αναπηρία(Olkin, 2019).
Στον αντίποδα βρίσκεται το κοινωνικό ή μειονοτικό μοντέλο, το οποίο προσπαθεί να εντάξει έννοιες, όπως η αποδοχή της διαφορετικότητας, η ανάδειξη των ικανοτήτων και των δυνατοτήτων των ατόμων και να προωθήσει την ιδέα της ένταξης των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία. Σημαντικό στοιχείο του, που το διαφοροποιεί από το ιατρικό μοντέλο, είναι η κεντρική του θέση, σύμφωνα με την οποία η αναπηρία αποτελεί μια κοινωνική κατασκευή, που δημιουργείται, ελέγχεται και μπορεί να εξαλειφθεί με την βοήθεια του κοινωνικού συνόλου (Hiranandani, 2005). Παράλληλα, τονίζεται ότι η κοινωνία καθιστώντας τα άτομα με αναπηρία ως μια μειονοτική ομάδα, αυτομάτως τα χαρακτηρίζει ως ένα σύνολο το οποίο βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπο με έντονες διακρίσεις, περιθωριοποίηση, δυσκολίες εύρεσης εργασίας, ανισότητες, κοινωνική απομόνωση και οικονομική εξάρτηση. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τις μαρτυρίες των ατόμων με αναπηρία, σύμφωνα με τις οποίες οι σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν προέρχονται από τη στάση και τη συμπεριφορά της κοινωνίας απέναντί τους (Olkin, 2019). Στην ανάπτυξη του μοντέλου αυτού σημαντικό κομμάτι αποτέλεσε η Ένωση των Ατόμων με Κινητικές Βλάβες κατά του Διαχωρισμού (UPIAS). Η ένωση αυτή αντικατέστησε τον ορισμό της βλάβης και της αναπηρίας, ως απώλεια κάποιου μέρους του σώματος ή την ύπαρξη κάποιου ελαττωματικού της πρώτης έννοιας και τον περιορισμό της λειτουργικότητας του ατόμου εξαιτίας των κοινωνικών περιορισμών της δεύτερης έννοιας. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να αναφερθεί ότι παρότι το μοντέλο αυτό συμπεριλάμβανε την κοινωνική διάσταση της αναπηρίας, δέχθηκε κριτική για το φόβο μη διάγνωσης της αναπηρίας των ατόμων, την αντίληψη της αναπηρίας ως κάτι μη πραγματικό και ως μια απλά κοινωνική κατασκευή και τέλος την έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης για εκτενή έρευνα, λόγω της απουσίας ιατρικής διάγνωσης (Thomas&Woods, 2003).
Τέλος, έχουμε το μοντέλο το οποίο αποτελεί προσπάθεια συνδυασμού του ιατρικού και του κοινωνικού μοντέλου, στοχεύοντας στην τόνωση των θετικών και τη μείωση των αρνητικών στοιχείων τους. Συγκεκριμένα βασίζεται στη σχέση που έχει ο βαθμός αναπηρίας του ατόμου, οι δυνατότητες λειτουργικότητας που διαθέτει και η στάση της κοινωνίας προς αυτό, εξετάζοντας ταυτόχρονα και τις συνέπειες του συνδυασμού των στοιχείων αυτών στα άτομα με αναπηρία (Παπαχρηστόπουλος, 2013).
5Βλ. κεφ. 1.1
