ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΡΟΔΙΝΟΥ ΧΡΥΣΗΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας – Μέρος 34ο

4.5.2      Η αξία του παραμυθιού στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Μέσα από μία αναζήτηση διάφορων μορφών της δημιουργικότητας, οι οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν άρτια σε μια ομάδα στόχου με παιδιά με αναπηρία, επιλέχθηκε το παραμύθι ως ένα βασικό και χρήσιμο εργαλείο, το οποίο μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι κοινωνικοί λειτουργοί στην καθημερινή τους πρακτική με έναν πιο εύκολο και εύστοχο τρόπο. Αυτό συμβαίνει διότι, το παραμύθι εκτός από ένα ψυχαγωγικό μέσο θεωρήθηκε ότι ήταν το κατάλληλο μέσο που θα μπορούσε να βοηθήσει στην κατανόηση όρων από τα παιδιά με αναπηρία που είναι συνδεμένοι με την αναπηρία και τη διαφορετικότητα. Στα παραπάνω κεφάλαια έχει τονιστεί η σημασία και αξία του ως εκπαιδευτικό εργαλείο αλλά και στην κοινωνική εργασία με παιδιά με αναπηρία.

Μέσα από την έρευνα που πραγματοποιήθηκε και τις απαντήσεις των ερωτώμενων καταγράφηκε η θετική αντίδραση των συμμετεχόντων σχετικά με το παραμύθι και την αξία που έχει στην καθημερινή πρακτική των κοινωνικών λειτουργών. Αρκετοί από τους κοινωνικούς λειτουργούς τόνισαν τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει το κάθε παιδί μέσα από το παραμύθι, είτε σε κοινωνικό επίπεδο, όπως η αλληλεπίδραση και η ανάπτυξη του ομαδικού πνεύματος, αλλά είτε και σε εκπαιδευτικό. Σε εκπαιδευτικό επίπεδο, το παραμύθι εξετάστηκε σχετικά με το βαθμό τον οποίο αποτελεί ένα εργαλείο κατανόησης της αναπηρίας αλλά και των όρων που είναι συνδεμένες με αυτή. Οι κοινωνικοί λειτουργοί τόνισαν ότι μέσα από την χρήση του παραμυθιού που πραγματοποίησαν ως μέσο κατανόησης και ενημέρωση των παιδιών η ανατροφοδότηση ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική. Τα παιδιά, μπόρεσαν μέσα από το παραμύθι να κατανοήσουν τον όρο της διαφορετικότητας και τις συνέπειες που έχει αυτή στους ήρωες του παραμυθιού και κατά συνέπεια και σε αυτά. Το παραμύθι τους παρείχε πληροφορίες για την πραγματικότητα που υπάρχει έξω από το οικείο τους περιβάλλον και τα όρια που έχει θέσει η οικογένειά τους και για τις καταστάσεις που μπορεί να αντιμετωπίσουν, τους επεξηγούν και εμβαθύνουν σε θέματα που θα ήταν πιο δύσκολο να γίνει με κάποιο άλλο εργαλείο και βλέπουν τη ζωή μέσω της φαντασίας και της δημιουργικότητας. Σημαντικό στοιχείο αποτελεί και το γεγονός ότι ενθαρρύνουν την εγρήγορση του εγκεφάλου του παιδιού, επηρεάζουν θετικά την ανάπτυξη της προσωπικότητάς του και του παρέχουν εφόδια για την επίλυση τυχόν συγκρούσεων ή προβλημάτων που κληθεί να αντιμετωπίσει στη ζωή του. (Μαλαφάντης, 2011)

Επίσης, κατά την δραματοποίηση των παραμυθιών, που πραγματοποίησαν ορισμένοι κοινωνικοί λειτουργοί, η επιλογή των ηρώων έγινε από τους ίδιους τους μαθητές, γεγονός που έδωσε τη δυνατότητα στους κοινωνικούς λειτουργούς να εξετάσουν σημαντικά ζητήματα, τα οποία παρουσιάζονται στη συνέχεια. Αρχικά, στην κάθε επιλογή του ήρωα αντανακλάται ο τρόπος με τον οποίο βλέπει τον εαυτό του, αλλά και στοιχεία της προσωπικότητας και της ιστορίας του, που ταυτίζονται με τον ίδιο. Αυτά τα δεδομένα μπορούν να δώσουν την ευκαιρία στον κοινωνικό λειτουργό να συγκεντρώσει πληροφορίες για το κάθε παιδί, να γνωρίσει πτυχές της προσωπικότητάς του που ήταν κρυμμένες, αλλά και να το σκιαγραφήσει με έναν πιο σαφή τρόπο, χωρίς να του κάνει μια σειρά ερωτήσεων που μπορεί να το αγχώσουν και να του δημιουργήσουν μία αμυντική στάση προς τον ίδιο. Παράλληλα, τα παραμύθια που έχουν ως πρωταγωνιστές ήρωες που βιώνουν την διαφορετικότητα, μπορούν να αποτελέσουν κατάλληλα πρότυπα για κάθε παιδί που είναι μέρος της ειδικής εκπαίδευσης. Μέσα από τις μαρτυρίες των κοινωνικών λειτουργών, τα παραμύθια αυτά αποτελούν πηγή δύναμης και ονείρων για κάθε παιδί, καθώς βλέπουν ότι δεν είναι μόνο αυτοί στον κόσμο που βιώνουν τέτοιες καταστάσεις και συναισθήματα, ενώ αντιλαμβάνονται ότι υπάρχουν και άλλα παιδιά που αντιμετωπίζουν παρόμοια θέματα σε κοινωνικό επίπεδο.

Σε κοινωνικό επίπεδο, το παραμύθι πρόσφερε στα παιδιά τη δυνατότητα της αλληλεπίδρασης μεταξύ τους, της ανάπτυξης των κοινωνικών τους δεξιοτήτων, αλλά και του ομαδικού πνεύματος. Αυτά τα οφέλη αποτελούν σημαντικό κομμάτι της προσωπικότητας αλλά και της συμπεριφοράς του κάθε παιδιού, καθώς είναι εφόδια που θα τα χρειαστούν και θα αξιοποιήσουν σε όλη τους τη ζωή, σε αντίθεση με τις δραστηριότητες τύπου ανοιχτών ερωτήσεων, οι δεξιότητες της ομαδικότητας και της συνεργασίας δεν αναπτύσσονται στο ίδιο επίπεδο.

Σημαντικό στοιχείο που αντλήθηκε από τα σχόλια των κοινωνικών λειτουργών αποτέλεσε η γενικότερα η αξία του παραμυθιού ως εκπαιδευτικό εργαλείο. Οι κοινωνικοί λειτουργοί ανέφεραν τις δυνατότητες που έχει το παραμύθι στην εκπαίδευση ενός παιδιού, καθώς δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο στον οποίο μπορεί να εκφραστεί, να δημιουργήσει χρησιμοποιώντας την φαντασία του, να προβληματιστεί και να βελτιώσει τις γλωσσικές του ικανότητες, χωρίς το φόβο της κριτικής, το οποίο είναι καίριο ζήτημα στις εκπαιδευτικές δομές. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνονται και από τα λεγόμενα της κα. Καραγεώργου, σύμφωνα με τα οποία τονίζει την σημασία της σωστής αντιστοιχίας του αναπτυξιακού επιπέδου το οποίο βρίσκεται το κάθε παιδί με το μήνυμα που θέλει να μεταδώσει το κάθε παραμύθι. Εφόσον υπάρχει αυτή η αντιστοιχία τα παιδιά αλλά και οι κοινωνικοί λειτουργοί θα έχουν τη δυνατότητα να θέσουν σωστά θεμέλια για την καλύτερη κατανόηση των εννοιών, την γλωσσική ανάπτυξη και την απομάκρυνση από αισθήματα φόβο και άγχους. (Καραγεώργου, 2019)

Επίσης, οι κοινωνικοί λειτουργοί μέσω του παραμυθιού έκαναν την διαδικασία της μάθησης, πιο βιωματική, αυξάνοντας το ενδιαφέρον των παιδιών αλλά και την συμμετοχή τους στις δραστηριότητες. Όταν η διδασκαλία γίνεται πιο διαδραστική, παρέχει στο παιδί τη δυνατότητα να αποτελέσει μέρος της διαδικασίας μάθησης, να υποβοηθήσει στην επίτευξη του στόχου που έχει τεθεί από τον κοινωνικό λειτουργό, αντιλαμβανόμενο ότι η άποψη του μετράει, με αποτέλεσμα πιο θετικά αποτελέσματα.

Ένα άλλο στοιχείο το οποίο αξίζει να τονιστεί είναι οι αναφορές των κοινωνικών λειτουργών σχετικά με την αναπαράσταση της αναπηρίας και της διαφορετικότητας στα παραδοσιακά παραμύθια. Οι κοινωνικοί λειτουργοί που συμμετείχαν στην έρευνα επεσήμαναν τον λανθασμένο τρόπο που παρουσιάζονται τα άτομα με αναπηρία στα παιδικά παραμύθια. Κατά κανόνα αναφέρονται ως κακεντρεχή άτομα, μνησίκακα, με παραβατική συμπεριφορά, αλλά και ως πρόσωπα περιθωριοποιημένα και εξοβελισμένα από την κοινωνία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά να μην έχουν κάποιον ήρωα με θετικά στοιχεία ώστε να ταυτιστούν, ενώ τα μηνύματα που λαμβάνουν από τέτοιου είδους παραμύθια να είναι λανθασμένα και να δημιουργούν μια εικόνα η οποία δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα. Διαπιστώνεται μέσα από μελέτη σχετικών ερευνών(Hodkinson&Park, 2017) καθώς και από τα σχόλια των ίδιων των κοινωνικών λειτουργών της έρευνας ότι η αναπαράσταση της αναπηρίας με τον τρόπο με τον οποίο γίνεται στα παραδοσιακά παραμύθια, έχει ως αποτέλεσμα τη λανθασμένη μετάδοση της σημασίας της αναπηρίας και της αρνητικής εικόνας για τα άτομο με αναπηρία. Μέσα από αυτές τις επισημάνσεις προκύπτει η ανάγκη των επαγγελματιών που εργάζονται στην εκπαίδευση να πραγματοποιούν προσεκτική αναζήτηση και επιλογή παραμυθιών τα οποία να αποτελούν κατάλληλα πρότυπα για τα παιδιά με αναπηρία, τα οποία να προωθούν τις αξίες της ισότητας, της αποδοχής αλλά και της ευαισθητοποίησης προς τα άτομα με αναπηρία.

Ωστόσο η επιλογή κατάλληλων παραμυθιών σύμφωνα με τους ερωτώμενους αποδεικνύεται δύσκολη καθώς υπάρχει περιορισμένος αριθμός σχετικών παραμυθιών και συνεπώς μεγάλη ανάγκη για συγγραφή παραμυθιών με θέματα αναπηρίας και διαφορετικότητας. Όπως αναφέρθηκε από κοινωνική λειτουργό η οποία είχε αναζητήσει στο παρελθόν παραμύθια αυτής της θεματικής, διαπίστωσε ότι ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Αυτό επίσης καταδεικνύει την έλλειψη κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού για τους επαγγελματίες της ειδικής αγωγής και τονίζει την ανάγκη δημιουργίας τέτοιου είδους παραμυθιών, για να ενθαρρύνεται η χρήση τους και οι επαγγελματίες να εξοικειώνονται περισσότερο με αυτά, έτσι ώστε μπορέσουν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν ζητήματα αναπηρίας, αλλά και για να αποτελέσουν πρότυπα για τα παιδιά με αναπηρία.