ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΡΟΔΙΝΟΥ ΧΡΥΣΗΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας – Μέρος 31ο
4.4.4. Ο τρόπος αξιοποίησης του παραμυθιού από τους κοινωνικούς λειτουργούς.
Στον τέταρτο θεματικό άξονα πραγματοποιείται η ανάλυση μίας σημαντικής πλευράς της έρευνας που αφορά στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αξιοποιηθούν τα παραμύθια μέσα σε μία ομάδα παιδιών. Οι κοινωνικοί λειτουργοί όπως αναφέραμε και παραπάνω είχαν να επιλέξουν ανάμεσα σε τρία παραμύθια με θέμα την διαφορετικότητα και την αναπηρία. Όλοι οι κοινωνικοί λειτουργοί επέλεξαν τη ‘’Μαγική Ζωούπολη’’, καθώς ανταποκρινόταν περισσότερο στις ανάγκες και τις δυνατότητες της ομάδας που είχαν επιλέξει να εργαστούν. Η εφαρμογή του παραμυθιού έγινε από άλλους σε μία συνάντηση, ενώ οι κάποιοι επέλεξαν να την πραγματοποιήσουν σε δύο συναντήσεις.
Ειδικότερα μερικοί από τους κοινωνικούς λειτουργούς που συμμετείχαν στην έρευνα πραγματοποίησαν μία συνάντηση για την εφαρμογή του παραμυθιού αυτού, είτε λόγω περιορισμένου χρόνου και διαθεσιμότητας των παιδιών, είτε γιατί θεωρούσαν επαρκές αυτό το χρονικό διάστημα για την πραγματοποίηση της δραστηριότητας αυτής. Όλοι οι κοινωνικοί λειτουργοί ξεκίνησαν την δραστηριότητα με ανάγνωση του παραμυθιού και ταυτόχρονη παρουσίαση των εικόνων των ηρώων, κάτι που κέντρισε ιδιαίτερα την προσοχή και το ενδιαφέρον των παιδιών καθώς, σύμφωνα και με τις παρατηρήσεις των κοινωνικών λειτουργών, ο τρόπος αυτός βοηθάει αρκετά τα παιδιά να συνδέουν τις πληροφορίες με τις εικόνες των παραμυθιών και να τις κατανοούν πιο εύκολα. Μετά την ανάγνωση του παραμυθιού, η δραστηριότητα συνεχίστηκε με ερωτήσεις από τους ίδιους τους κοινωνικούς λειτουργούς σχετικά με το τι τους άρεσε στο παραμύθι, ποιόν ήρωα ξεχώρισαν, τι συναισθήματα τους προκαλούσε και τι κατανόησαν μέσα από το παραμύθι αυτό, έτσι ώστε να τους οδηγήσει μέσω αυτών των ερωτήσεων στην μετάδοση του μηνύματος του παραμυθιού.
« Πραγματοποιήσαμε μία συνάντηση.. διαβάσαμε το κειμενάκι, τους έδειξα τους ήρωες και τα σκηνικά ταυτόχρονα, καθώς ήταν και ένας τρόπος να τους κεντρίσω το ενδιαφέρον… έκανα ερωτήσεις σχετικά με το αν τους άρεσε το παραμύθι, με ποιόν χαρακτήρα ταυτίστηκαν και γιατί, τι πιστεύουν για το τέλος, αν τους άρεσε, τι ένιωσαν με το παραμύθι αυτό και άλλες τέτοιες ερωτήσεις με στόχο να δω τι κατανόησαν και έπειτα να προσπαθήσω να τους μεταδώσω το μήνυμα που προσφέρει.» (Σ3)
«…κάναμε κυρίως ανάγνωση του παραμυθιού και είπαμε απορίες. Ξεκινήσαμε, με την ανάγνωση του παραμυθιού και τους έδειχνα και παράλληλα τις εικόνες, καθώς θεωρούσα πιο ενδιαφέρον να βλέπουν και τις εικόνες μαζί με τη λόγια που τους έκανα ανάγνωση, καθώς ήταν και πιο εύκολο για εκείνους να τα θυμούνται, καθώς μία εικόνα τη θυμούνται πολύ πιο εύκολα από ένα ξερό κείμενο που ακούνε από κάποιον.»(Σ5)
Ταυτόχρονα, και οι ερωτήσεις που πραγματοποιούσαν τα ίδια τα παιδιά βοηθούσαν τον κοινωνικό λειτουργό, ώστε να εντοπίσει σε ποια σημεία υπάρχουν απορίες, τι χρειάζεται να εξηγήσει και με ποιο τρόπο μπορεί τους βοηθήσει να κατανοήσουν τις έννοιες του παραμυθιού.
« Έπειτα τους είπα να με ρωτήσουν ότι θέλουν. Οι βασικές τους ερωτήσεις ήταν σχετικά με το γιατί ήταν μόνοι τους και γιατί δεν είχαν φίλους, κάτι που με βοήθησε να τους εξηγήσω την έννοια της διαφορετικότητας και της μοναδικότητας και γιατί πολλοί άνθρωποι και η κοινωνία απομονώνει όσους είναι διαφορετικοί. Προσπάθησα να τους εξηγήσω με απλά λόγια όλες τις έννοιες που κρύβει το παραμύθι αυτό αλλά και το μήνυμα που μεταδίδει.» (Σ5)
Η διαφορά που εντοπίζεται μεταξύ των κοινωνικών λειτουργών που επέλεξαν να εφαρμόσουν μία συνάντηση και σε αυτούς που επέλεξαν να πραγματοποιήσουν δύο είναι ότι είχαν περισσότερο χρόνο, ανάλυσης και εξέτασης του μηνύματος του παραμυθιού. Όλοι οι κοινωνικοί ακολούθησαν την σειρά που αναφέρθηκε παραπάνω, πρώτα ήταν η ανάγνωση και η παρουσίαση των εικόνων και έπειτα οι ερωτήσεις του κοινωνικού λειτουργού και των παιδιών. Ωστόσο, μέσα από τις παρατηρήσεις τους, οι κοινωνικοί λειτουργοί που πραγματοποίησαν και δεύτερη συνάντηση, εντοπίστηκαν ιδιαίτερα στοιχεία, καθώς είχαν περισσότερο χρόνο να διαθέσουν στα παιδιά, στις απορίες τους και στην μετάδοση των εννοιών της διαφορετικότητας και της μοναδικότητας χωρίς να τους πιέζει ο χρόνος. Αυτό συμβαίνει διότι, οι κοινωνικοί λειτουργοί είχαν αρκετό χρόνο να ενθαρρύνουν όλα τα παιδιά να μιλήσουν, να εκφράσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους και στην συνέχεια η κοινωνική λειτουργός να τα χρησιμοποιήσει στην μετάδοση του μηνύματος του παραμυθιού σε εκείνα.
«Στην δεύτερη συνάντηση… βασιστήκαμε περισσότερο στις ερωτήσεις των παιδιών, όπως τι τους άρεσε, αν θυμούνται κάποια στιγμή να ταυτίζονται με κάποιο χαρακτήρα, αν μπορούν να ταυτιστούν με κάποιον χαρακτήρα, τι ένιωσαν όταν βίωσαν κάτι τέτοιο, τι συναισθήματα ένιωσαν όταν διαβάσαμε το παραμύθι και αν τους άρεσε.» (Σ1)
«Πραγματοποιήσαμε δύο συναντήσεις, εργαστήκαμε περισσότερο στην συζήτηση σχετικά με το παραμύθι, έκανα μία περίληψη σχετικά με το θέμα και το μήνυμα του παραμυθιού για να τους το υπενθυμίσω και τους έδειξα ξανά το παραμύθι και τις εικόνες. Στη συνέχεια, μιλήσαμε σχετικά με το παραμύθι, τους εξήγησα τα συναισθήματα που υπήρχαν στο παραμύθι, δώσαμε παραδείγματα και τα παιδιά μίλησαν και εκείνα για εμπειρίες που είχαν σχετικά με την αναπηρία τους, πως μπορεί να τους κοίταξαν άλλα παιδιά, τυχόν σχόλια που μπορεί να άκουσαν αλλά και πως κατανοούν τα ίδια τα παιδιά την αναπηρία τους.» (Σ2)
Ωστόσο, ανεξάρτητα από τον αριθμό των συναντήσεων που επέλεξαν να πραγματοποιήσουν οι κοινωνικοί λειτουργοί, ο στόχος ήταν ο ίδιος και τα αποτελέσματα ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, όπως θα δούμε και στον τελευταίο θεματικό άξονα. Το κάθε παραμύθι έχει και ένα διαφορετικό μήνυμα να μεταδώσει, η διαδικασία αυτή επιτυγχάνεται με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά, ανάλογα με την ομάδα, τα χαρακτηριστικά, την αλληλεπίδρασή της και το στόχο που έχει θέσει ο κοινωνικός λειτουργός. Βέβαια, η χρήση εκπαιδευτικών παραμυθιών και η επανάληψη είναι ένα σημαντικό βήμα για την μετάδοση εννοιών συνδεμένες με την αναπηρία στα παιδιά με αναπηρία.
«Κάτι που δεν γίνεται σε μια φορά εννοείται αλλά με καθημερινή προσπάθεια και ερεθίσματα είναι εφικτό. Στην προσπάθεια αυτή θεωρώ ότι παραμύθια σαν αυτά είναι τα θεμέλια και η αφετηρία.» (Σ1)
Ολοκληρώνοντας, αξιοσημείωτη είναι και μια επισήμανση για την επιλογή από μία κοινωνική λειτουργό για την εφαρμογή της τεχνικής της δραματοποίησης του παραμυθιού αυτού στην ομάδα παιδιών που επέλεξε να εργαστεί. Ένα σημαντικό όφελος αυτής της διαδικασίας αποτελεί η ελεύθερη επιλογή των ηρώων, καθώς μέσα από αυτό ο κοινωνικός λειτουργός μπορεί να εξετάσει γιατί επέλεξε το κάθε παιδί αυτόν τον ήρωα και αν εντοπίζει κομμάτια του εαυτού σε αυτόν. Μέσα από αυτή τη διαδικασία τα παιδιά επέλεξαν ποιόν ήρωα θέλουν να υποδυθούν και έβαλαν το δικό τους χρώμα και τη δική τους πινελιά σε αυτή τη διαδικασία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα παιδιά να βιώσουν τις καταστάσεις σαν να τις ζουν οι ίδιοι, να μπουν στην διαδικασία να σκεφτούν τι θα έπρατταν διαφορετικά αλλά να νιώσουν και να διαχειριστούν τα συναισθήματα που τους προκαλεί η διαδικασία αυτή. Η δραματοποίηση ως τεχνική έχει πολλά να προσφέρει στα παιδιά σε κοινωνικό αλλά και εκπαιδευτικό επίπεδο αλλά και δίνει την ευκαιρία στον κοινωνικό λειτουργό να εξετάσει στοιχεία που δεν θα μπορούσε μέσα από μία απλή ανάγνωση ενός παραμυθιού.
«.. αφού έγινε η ανάγνωση και η συζήτηση σχετικά με αυτό και εφόσον υπήρχε ενδιαφέρον από τα παιδιά, αποφασίσαμε να κάνουμε μια σύντομη δραματοποίηση, όσο μας το επέτρεπε η ώρα… ουσιαστικά μπόρεσαν και έκαναν μια μικρή κατανομή ρόλων, διάλεξε ο καθένας από έναν ήρωα και κύλησε στην ουσία λίγο αυθόρμητα η όλη διαδικασία.» (Σ4)
