Γράφει η Αγγελική Μενεδιάτου, κλινική ψυχολόγος, επιστημονική υπεύθυνη της Ελληνικής Εταιρείας Διαταραχών Διάθεσης.
Στις 7 Απριλίου ήταν η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, η οποία φέτος ήταν αφιερωμένη στην κατάθλιψη, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Με αφορμή αυτό, διαβάσαμε αρκετές πληροφορίες, ανάμεσα στις οποίες και η ανησυχητική αύξηση των κοινών ψυχικών διαταραχών παγκοσμίως: σύμφωνα με τον ΠΟΥ, μεταξύ 1990 και 2013, ο αριθμός των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη ή/και αγχώδη διαταραχή αυξήθηκε κατά 50%.
Απώλεια ενδιαφέροντος, αδυναμία άντλησης χαράς και ευχαρίστησης, αρνητική διάθεση, μειωμένη ενέργεια, συνεχής αίσθηση κόπωσης, υπνηλία ή αϋπνία, δυσκολία συγκέντρωσης, βασανιστική βραδύτητα σκέψης, υπερβολικές ενοχές και ιδέες αναξιότητας για τον εαυτό, απώλεια αίσθησης νοήματος, σκέψεις θανάτου. Όλα αυτά συνθέτουν τη γνωστή συμπτωματολογία της παρέας του «μαύρου σκύλου» (έτσι αποκαλούσε ο Ουίνστον Τσόρτσιλ τη δική του κατάθλιψη, την οποία βίωνε κατά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του).
Πώς είναι όμως να έχει κάποιος κατάθλιψη; Ποιο είναι το βίωμά του; Είναι δύσκολο να εξηγήσεις την κατάθλιψη σε εκείνους που δεν έχουν πάθει ποτέ. Είναι σαν να εξηγείς τη ζωή στη Γη σ’ έναν εξωγήινο. Και ίσως, αν ήταν πιο εύκολο, περισσότερο κατανοητό, να υπήρχε και λιγότερο στίγμα και λιγότερη ντροπή για την αναζήτηση βοήθειας (ακόμη και σε χώρες υψηλού εισοδήματος, περίπου το 50% των ανθρώπων με κατάθλιψη δεν λαμβάνει καμία θεραπεία). Η κατάθλιψη είναι αόρατη, δεν συνοδεύεται από αισθητά σε τρίτους σωματικά συμπτώματα. Αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο «βιώσιμη» και επώδυνη. Είναι ασθένεια δυνητικά επικίνδυνη (επηρεάζει πολλαπλά και τη σωματική υγεία και αποτελεί την πρώτη αιτία αυτοκτονίας) και σίγουρα βασανιστική για τον πάσχοντα, μια πραγματική αιτία αναπηρίας, καθώς μειώνει ή και εκμηδενίζει τη λειτουργικότητά του.
Δεν σημαίνει να είναι κανείς απλώς θλιμμένος ή μελαγχολικός. Όπως εύστοχα σημειώνει ο Andrew Solomon στο βιβλίο του «Ο Δαίμων της Μεσημβρίας», «η θλίψη είναι ψυχικός πόνος σε αναλογία με το ερέθισμα. Η κατάθλιψη είναι ψυχικός πόνος εκτός αναλογίας με το ερέθισμα». Παρομοιάζεται συχνά με βάρος, σωματικό και συναισθηματικό. Συχνά, άτομα με κατάθλιψη περιγράφουν την εμπειρία τους ως μια κατάσταση στην οποία ένιωθαν ξένοι προς τον εαυτό τους, σαν παγιδευμένοι σε εφιάλτη που δεν τέλειωνε με το ξημέρωμα. Γράφει η Σίλβια Πλαθ στο «The Bell Jar»: «Δεν μπορούσα να αντιδράσω. Αισθανόμουν πολύ ακίνητη και πολύ άδεια, όπως αισθάνεται το μάτι του κυκλώνα καθώς παρασύρεται άνευρα καταμεσής του ορυμαγδού». Και ο Randall Jarrell (Αμερικανός ποιητής): «Η κατάθλιψή μου ήταν τόσο παράξενη… σαν να με έκλεψαν οι καλικάντζαροι κι άφησαν στη θέση μου ένα κομμάτι ξύλου». Η κατάθλιψη είναι διαφορετική για τον καθένα: υπάρχουν τόσες «καταθλίψεις» όσες και τα άτομα που την αντιμετωπίζουν. Η ένταση και η διάρκεια ποικίλλουν, τα συμπτώματα -πέραν των βασικών- επίσης, καθώς και οι συνέπειες στη ζωή του κάθε συγκεκριμένου ατόμου.
Η κατάθλιψη όμως είναι ταυτόχρονα μια ασθένεια που θεραπεύεται. Με την κατάλληλη υποστήριξη αλλά και με τις απαραίτητες αλλαγές στον τρόπο ζωής και σκέψης, υπάρχει ανάρρωση. Εκτός από τις γνωστές θεραπευτικές συστάσεις (φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπεία, άσκηση, κατάλληλη διατροφή), ένας μεγάλος εχθρός της κατάθλιψης είναι η συντροφικότητα, η παρέα, η άμβλυνση της απομόνωσης, το «να είμαστε μαζί». Αν κάποιος δικός σας άνθρωπος ταλαιπωρείται από κατάθλιψη, παροτρύνετέ τον να αναζητήσει βοήθεια και μείνετε μαζί του, «κινητοποιήστε την αγάπη» (Andrew Solomon).
Αλλάζουν ζωές ΜΑΖΙ με άλλους
Οι δρόμοι μας με την Ελληνική Εταιρεία Διαταραχών Διάθεσης «ΜΑΖΙ» διασταυρώθηκαν το 2011. Όταν για πρώτη φορά ήμουν σε νορμοθυμία -ύστερα από κοντά 30 χρόνια ζωής-, τα περισσότερα από αυτά χωρίς διάγνωση, «παλεύοντας» με τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή και με διαταραχή πανικού, άγχους και αγοραφοβία.
Ήρθε ακριβώς την ώρα που είχα ξαναγεννηθεί. Που μάθαινα πάλι να ζω χωρίς έντονα συμπτώματα, με παιδικά βήματα, τραυματισμένη αλλά δυνατή. Και ήταν η στιγμή που ένιωσα ότι όλο αυτό το «κακό» ήθελα και μπορούσα να το μετατρέψω σε δύναμη, σε υποστήριξη προς άλλους συνανθρώπους μου με τα ίδια προβλήματα. Για να μη χάσουν τόσο καιρό όσο εγώ, ως απλοί θεατές της ζωής, για να μη νιώσει κανένας τόσο πόνο, τόση μοναξιά και απομόνωση όπως ένιωσα τόσα χρόνια.
Ξεκίνησα να συμμετέχω στις Ομάδες Αυτοβοήθειας (Ο.Α.) για άτομα που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη ή διπολική διαταραχή, που οργάνωσε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το «ΜΑΖΙ». Σύντομα, μου προτάθηκε να εκπαιδευτώ για συντονίστρια. Φυσικά και φοβήθηκα. Αναρωτήθηκα μήπως μέσα από τις «πονεμένες» ιστορίες των μελών επανέλθω στον εφιάλτη που είχε πια απομακρυνθεί. Μήπως όλα αυτά με οδηγήσουν σε υποτροπή. Αλλά σκέφτηκα ότι αν είχα καταφέρει να βγω από τόσο δύσκολες καταστάσεις στη ζωή μου ήταν επειδή αντίκρισα τους φόβους μου κατάματα, τους αντιμετώπισα και τους έβαλα στην πραγματική τους διάσταση. Και το τόλμησα.
Οι εμπειρίες όλων αυτών των χρόνων, ως συντονίστρια Ο.Α., δεν μπορούν να χωρέσουν σε λέξεις. Είναι συναισθήματα τόσο έντονα που δύσκολα περιγράφονται. Μπορώ όμως να σας πω ότι είναι η σιωπηλή, γεμάτη κατανόηση και αποδοχή αγκαλιά που όλοι όσοι βιώνουν θέματα ψυχικής υγείας χρειάζονται.
Είναι η πόρτα που σε οδηγεί σιγά σιγά και πάλι στην κοινωνικοποίηση, αλλά με ασφάλεια, ισότητα και πολλή αγάπη. Είναι η ιδανική ανθρώπινη σχέση που όλοι ονειρευόμαστε να βρούμε, που βασίζεται στην αποδοχή, τον σεβασμό και την ουσιαστική στήριξη με λόγια και πράξεις. Το έχουμε δει να συμβαίνει πολλές φορές στις Ομάδες μας. Να αλλάζουν τις ζωές πολλών ανθρώπων προς το καλύτερο, δίνοντάς τους και πάλι την ελπίδα που είχε χαθεί, τη δύναμη να χτίσουν μια λειτουργική καθημερινότητα, να βρουν δουλειά, να κάνουν σχέσεις. ΝΑ ΜΗ ΝΙΩΘΟΥΝ ότι βρίσκονται στο περιθώριο, ΜΟΝΟΙ.
Όχι, δεν είναι πανάκεια, είναι όμως ένα πολύτιμο «εργαλείο» για όσους θέλουν να κάνουν βήματα προς τη θεραπεία και την ενδυνάμωση, σε συνδυασμό με βοήθεια από επαγγελματία ψυχικής υγείας και φαρμακευτική αγωγή όπου χρειάζεται. Προσωπικά, έχω δει ότι οι Ο.Α. μάς κάνουν πιο ουσιαστικούς ακροατές, πιο δυνατούς γιατί βοηθάμε αλλά και βοηθιόμαστε• μας κάνουν λιγότερο εγωιστές, πιο υπεύθυνους. Αλλά το κυριότερο, μας κάνουν καλύτερους ανθρώπους.
Και ναι, μετά από τόσα χρόνια, δηλώνω περήφανα ότι εκείνη τη μέρα πήρα ίσως την πιο σημαντική απόφαση της ζωής μου. Και απέκτησα σκοπό ύπαρξης. Να βοηθάω όσο υπάρχω, με όποιον τρόπο μπορώ, συνανθρώπους μου με αντίστοιχες εμπειρίες, να νιώσουν ξανά ευτυχία. Και όσοι έχουν βιώσει ή βιώνουν την κατάθλιψη και παρόμοιες διαταραχές, ξέρουν πολύ καλά πόσο σπουδαίο αλλά και πόσο δύσκολο είναι αυτό.
Περισσότερες πληροφορίες για τις Ομάδες Αυτοβοήθειας «ΜΑΖΙ» στο www.mazi.org.gr.
Γιώτα Ανδρώνη, συντονίστρια Ομάδας Αυτοβοήθειας του «ΜΑΖΙ»
Πηγή: «Η εφημερίδα των συντακτών»