Τι ζητούν πραγματικά τα παιδιά από τους μεγάλους και πόσο συχνά σταματάμε για να τα ακούσουμε; Με κεντρικό σύνθημα «Κοίτα με», το Παιδικό & Εφηβικό Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθήνας προσκαλεί μικρούς και μεγάλους να δουν τον κόσμο μέσα από τα μάτια των παιδιών. Η Καλλιόπη Χαραλάμπους, διευθύντρια του Φεστιβάλ, μιλά στο Infokids για τη δύναμη του κινηματογράφου, τις ιστορίες που αγγίζουν τις πιο δύσκολες πλευρές της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, τη συμπερίληψη και τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς μπορούν να ανοίξουν έναν ουσιαστικό διάλογο με τα παιδιά τους, χωρίς κηρύγματα και έτοιμες απαντήσεις.
Το φετινό σας σύνθημα είναι «Κοίτα με». Μέσα από τις ταινίες που επιλέξατε, τι ζητούν τα παιδιά να δούμε στη ζωή τους και τι φαίνεται να μας διαφεύγει ως ενηλίκους;
Το «Κοίτα με» είναι αυτό που χρειάζονται όλα τα παιδιά. Να παγώσουμε για λίγο τον χρόνο και τις υποχρεώσεις μας και να τα δούμε καλύτερα, να τα κατανοήσουμε, να σταθούμε δίπλα τους. Οι καταιγιστικοί ρυθμοί και η πληθώρα των ερεθισμάτων δεν μας επιτρέπουν εύκολα και δεν επιτρέπουν ούτε και στα ίδια να σταθούν. Για αυτό χρειαζόμαστε το σινεμά. Γιατί το σινεμά σε βάζει να κοιτάξεις με πρόθεση. Ένα χαρακτήρα, μια ζωή που δεν είναι η δική σου. Κάποιον που σου μοιάζει, κάποιον άγνωστο ή κάποιον που δεν καταλαβαίνεις. Φέτος διαλέξαμε ταινίες που παρακολουθούν παιδιά να ψάχνονται, να βαριούνται, να ερωτεύονται, να ανακαλύπτουν, να θυμώνουν, να κάνουν βλακείες, να φοβούνται, να θέλουν να φύγουν, να αψηφούν τον κίνδυνο, να θέλουν να τα αφήσουν ήσυχα και ταυτόχρονα να θέλουν κάποιος να τα προσέξει, να τα φροντίσει.
Καμιά φορά δεν προσέχουμε όσο πρέπει ποιο είναι πραγματικά το άτομο που μεγαλώνουμε, ποιος ή ποια προσπαθεί να γίνει.
Απευθύνεστε στη «γενιά του scrolling», που παρακολουθεί αλλά και δημιουργεί διαρκώς εικόνες. Τι χρειάζεται να έχει μια κινηματογραφική ιστορία για να κερδίσει το ενδιαφέρον της; Σας έχει εκπλήξει κάποια αντίδραση των παιδιών σε προηγούμενες διοργανώσεις;
Η νέα γενιά έχει πληθώρα ερεθισμάτων και δύσκολα μπορείς να την εκπλήξεις. Μια κινηματογραφική ιστορία όμως που λέει την αλήθεια, που δεν είναι διδακτική και δεν κοιτάει τα παιδιά αφ’ υψηλού, τα κερδίζει αμέσως. Ας μην ξεχνάμε ότι σε όλες αυτές τις ιστορίες πρωταγωνιστές είναι τα ίδια τα παιδιά, συνομήλικοι των θεατών που μπορεί να μιλούν άλλη γλώσσα και να ζουν σε διαφορετική χώρα, αλλά αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις με αυτούς: τα βήματα προς την ενηλικίωση, τις σχέσεις με τους γονείς και τους φίλους, τη διεκδίκηση δικαιωμάτων.
Οι ερωτήσεις των παιδιών σε συντελεστές των ταινιών είναι πάντα μια μεγάλη έκπληξη γιατί είναι αναπάντεχες. Μπορούν να ρωτήσουν για τα πλέον βαθιά νοήματα της ταινίας και την επόμενη στιγμή να θέλουν να μάθουν πολλές πρακτικές λεπτομέρειες, από το πόσο κόστισε η παραγωγή της ταινίας, πόσο χρόνο πήρε για να γυριστεί, αν θα γίνει σίκουελ.
Στο πρόγραμμα συναντάμε ιστορίες για την απώλεια, την ψυχική ασθένεια ενός γονιού και τις δυσκολίες μέσα στην οικογένεια. Με ποια κριτήρια επιλέγετε πώς παρουσιάζονται αυτά τα θέματα σε κάθε ηλικία; Τι θα λέγατε σε έναν γονιό που διστάζει να δει μαζί με το παιδί του μια τέτοια ταινία;
Στην επιλογή προγράμματος συμβάλλουν εκπαιδευτικοί και παιδοψυχολόγος και ειδικά στις πιο απαιτητικές θεματικές γίνεται πολλή συζήτηση. Μπορεί μία ταινία να είναι εύκολη στην κατανόηση για ένα παιδί 8 ετών για παράδειγμα, αλλά να είναι και συγχρόνως έντονη και να πραγματεύεται θέματα που μπορεί να βαρύνουν συναισθηματικά ένα παιδί. Το γνωστικό είναι ένα κριτήριο, αλλά ως προς τη συναισθηματική επεξεργασία ενδέχεται να χρειαστεί υποστήριξη. Γι’ αυτό το λόγο, η ηλικία δεν είναι το μόνο κριτήριο με το οποίο θα πρέπει να αποφασίσει ο γονέας όταν επιλέγει μία ταινία. Εμείς συστήνουμε σε όλους τους γονείς να διαβάζουν όλα τα στοιχεία που παρέχουμε και πολλές φορές κάποιοι γονείς επικοινωνούν μαζί μας και μάς ζητάνε και άλλες πληροφορίες. Το ενθαρρύνουμε αυτό.
Στις ενότητες Kids’ & Teens’ Picks, τα ίδια τα παιδιά συμμετέχουν στη διαμόρφωση του προγράμματος. Πού διαφέρουν οι επιλογές τους από εκείνες των ενηλίκων; Υπήρξε ταινία που είδατε διαφορετικά ακούγοντας τα επιχειρήματά τους;
Επειδή τα παιδιά μεγαλώνουν μ’ ένα εκπαιδευτικό σύστημα που τους ζητάει να αναπαράγουν ή να παπαγαλίσουν πληροφορίες και δεν καλλιεργεί την κριτική σκέψη έχουμε παρατηρήσει ότι κάποιες φορές τα παιδιά προσπαθούν να επιλέξουν ταινίες που πιστεύουν ότι είναι οι «σωστές». Εννοώ προσπαθούν να δουν τι θα αρέσει σε εμάς τους μεγαλύτερους και να το επιλέξουν. Στη δική μας εκπαιδευτική διαδικασία έχουμε ως στόχο τα παιδιά και οι έφηβοι να αισθανθούν ασφαλείς και να μιλήσουν με τη δική τους φωνή και να φέρουν αντιρρήσεις στις επιλογές μας, αν το θέλουν. Επίσης, μπορεί εμείς, οι ενήλικοι, να φοβόμαστε πως θα εκλάβουν μία ταινία και εκείνοι να μην θέσουν καν θέμα. Τα παιδιά είναι συχνά πολύ πιο ώριμα απ΄ό,τι τούς αναγνωρίζουμε.
Με τις δράσεις «Όλοι στο Κάδρο» και «Action!forAutism» ανοίγετε τη συζήτηση τόσο για την πρόσβαση όσο και για τη συμμετοχή στη δημιουργία. Ποια εμπόδια συναντούν ακόμη τα παιδιά με αναπηρία και οι οικογένειές τους στο σινεμά και τι αλλάζετε στην πράξη;
Ας ξεκινήσουμε από τα πιο πρακτικά. Ένα παιδί για παράδειγμα με οπτική αναπηρία δεν έχει πρόσβαση σε μία ταινία, αν αυτή δεν συνοδεύεται με ακουστική περιγραφή. Αυτό είναι ένα φυσικό εμπόδιο, δεν μπορεί να παρακολουθήσει μία ταινία. Το ίδιο ισχύει κι όταν οι χώροι δεν έχουν εξασφαλίσει συνθήκες για τα άτομα με κινητικές αναπηρίες. Σιγά- σιγά όμως αλλάζουν όλα κι όλοι. Εμείς ως Φεστιβάλ καταβάλλουμε προσπάθεια εδώ και χρόνια λαμβάνοντας πλήθος πρωτοβουλιών που υπερπηδούν αχρείαστα εμπόδια.
Όπως την επεξήγηση μιας ταινίας στη νοηματική γλώσσα, με ειδικούς υπότιλους για κωφά και βαρήκοα άτομα, με ακουστική περιγραφή ταινιών, με ειδικά προσαρμοσμένους χώρους, φιλόξενους για ανθρώπους στο φάσμα του αυτισμού. Ξέρετε είναι σημαντικό τα παιδιά και οι οικογένειές τους να έχουν την βεβαιότητα πως υπάρχει κάθε χρόνο μια διοργάνωση όπου τα παιδιά τους θα μπορέσουν εύκολα να απολαύσουν μια ταινία. Όλες αυτές όμως οι πρωτοβουλίες δεν είναι «τεχνικά ζητήματα», συμβάλουν στη σταδιακή αλλαγή της νοοτροπίας. Ότι όλες αυτές οι πρωτοβουλίες θα έπρεπε να είναι δεδομένες. Και κυρίως γιατί όλα τα παιδιά θα πρέπει να βρίσκονται στον ίδιο χώρο και να απολαμβάνουν εξίσου τις ταινίες, αλλά και να κάνουν παρέα, να επικοινωνούν και να ανταλλάζουν γνώμες.
Όλα αυτά δεν θα ήταν εφικτά αν δεν είχαμε την υποστήριξη και συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού, το Μέγαρο Μουσικής, το ΕΚΚΟΜΕΔ και τον ΟΠΑΝΔΑ του Δήμου Αθηναίων αλλά και του μεγάλου μας χορηγού, της ΔΕΗ και αυτή η υποστήριξη μας επιτρέπει να υλοποιούμε πολύ σημαντικές δράσεις.
Λέτε ότι θέλετε να καθίσουμε δίπλα στα παιδιά, να δούμε μαζί μια ταινία και έπειτα να τους δώσουμε χώρο να μιλήσουν. Πώς μπορεί ένας γονιός να ξεκινήσει αυτή την κουβέντα χωρίς να τη μετατρέψει σε μάθημα ή σε αναζήτηση του «σωστού μηνύματος»;
Πολύ χαίρομαι για την ερώτηση αυτή γιατί είναι πολύ δύσκολο να κάνεις μία κουβέντα ως γονιός ειδικά στην εφηβεία και να αποφύγεις το κήρυγμα ή τον διδακτισμό. Μία συζήτηση χρειάζεται ένα ασφαλές πλαίσιο λένε οι ειδικοί. Συμφωνώ με αυτό και πιστεύω ότι αν εμείς οι μεγαλύτεροι είμαστε ειλικρινείς και μιλάμε ανοιχτά για τις δικές μας αγωνίες ή για κάτι που μπορεί να μας δυσκόλεψε με αφορμή μία ταινία, η συζήτηση ανοίγει αυτόματα. Κάνουμε την αρχή, πετάμε ένα σπόρο, δεν χρειάζεται απαραίτητα να γίνει και ακριβώς μετά την ταινία. Εξάλλου, όλες οι ταινίες, τα βιβλία, οι προσλαμβάνουσες μας γίνονται αναφορές στη ζωή μας. Και ας μην ξεχνάμε ότι η επικοινωνία δεν είναι μόνο λεκτική.
Αν σας ζητούσαμε τρεις προτάσεις από το φετινό πρόγραμμα, μία για μικρότερα παιδιά, μία για εφήβους και μία που θα θέλατε ιδιαίτερα να δουν οι γονείς, ποιες θα επιλέγατε και γιατί;
Θα πρότεινα σίγουρα μία από τις δύο προβολές της Ζωντανής Μεταγλώττισης στο Μέγαρο Αθηνών. Πρόκειται για ένα μοναδικό «υβριδικό» θέαμα που συνδυάζει το θέατρο και το σινεμά, καθώς κατά την προβολή ταινιών μικρών μήκους υπάρχουν επί σκηνής ηθοποιοί που τις μεταγλωττίζουν. Αρέσει πολύ στα παιδιά και «ξεκλειδώνει» εκπαιδευτικά το πώς μεταγλωττίζονται οι ταινίες στη γλώσσα μας.
Για τους εφήβους, θα πρότεινα να φέρουν εκείνοι… τους γονείς τους σε δύο προβολές.
Η πρώτη προβολή που προτείνω είναι της ταινίας «Κράτα Με», της Μυρσίνης Αριστείδου, μία ελληνοκυπριακή παραγωγή που γνώρισε πρωτοφανή επιτυχία στο Φεστιβάλ του Σάντανς κερδίζοντας το βραβείο κοινού: είναι η ιστορία ενός πατέρα και μιας κόρης που έχουν ανάγκη να ανήκουν κάπου και παρουσιάζεται με αφοπλιστική ειλικρίνεια και τρυφερότητα.
Η δεύτερη είναι μια ειδική προβολή με ταινίες μικρού μήκους με γενικό τίτλο «Becoming» (Μεγαλώνοντας), μια συνεργασία μας με την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου. Κατά τη διάρκειά της θα προβληθούν οι μικρού μήκους ταινίες «Μίτση» της Γεύης Δημητρακοπούλου και «400 Κασέτες» της Θέλγιας Πετράκη και θα ακολουθήσει συζήτηση με τους συντελεστές και τη θεατροπαιδαγωγό και δραματουργό Τζωρτζίνα Κακουδάκη. Η ίδια θα πάρει ως αφορμή τη θεματολογία των ταινιών που αγγίζουν θέματα όπως είναι η ενηλικίωση, η εφηβεία, η ταυτότητα. Ίσως είναι και μια ευκαιρία, όπως συζητούσαμε παραπάνω, να δούμε και πώς μπορεί να γίνει μια κουβέντα για τους εφήβους με τους εφήβους. Ή να συνεχίσουμε την κουβέντα μετά, όποτε εκείνοι θελήσουν να το επαναφέρουν.
Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα του Φεστιβάλ εδώ https://www.athicff.com/wp-content/uploads/2026/10/ATHICFF-GR.pdf
Πηγή: www.infokids.gr