Προτομή του Ομήρου

ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Ηλεκτρονική προσβασιμότητα Ατόμων με Αναπηρία στην Ελλάδα (e-Accessibility)

Ιαν 7, 2011 | ΕΟΤ, Οδηγός του Πολίτη με Αναπηρία

Κεφάλαιο δωδέκατο
Ηλεκτρονική προσβασιμότητα Ατόμων με Αναπηρία στην Ελλάδα (e-Accessibility)

I: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ  ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ


12.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η δυνατότητα πρόσβασης σε τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) αποτελεί σημαντικό παράγοντα βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ατόμων µε αναπηρία. Ταυτοχρόνως, όμως, εάν τα άτομα αυτά δεν έχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στις τεχνολογίες ΤΠΕ, είναι δυνατόν να οδηγηθούν σε κοινωνικό αποκλεισμό.

Όλο και συχνότερα, γίνεται αντιληπτό ότι η πρόοδος που σημειώνεται στον κλάδο των ΤΠΕ πρέπει να καλύπτει τις ανάγκες όλων των μελών της κοινωνίας και ιδιαιτέρως των ομάδων που είναι περισσότερο ευάλωτες στον κοινωνικό αποκλεισμό, έτσι ώστε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του ψηφιακού χάσματος και της διαιώνισης της κοινωνίας των δύο ταχυτήτων.

Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η πρόσβαση ατόμων με αναπηρία στην πληροφόρηση είναι, κατά πρώτο και κύριο λόγο, θέμα δικαιωμάτων. Τα άτομα με αναπηρία, που αποτελούν το 10-12% του πληθυσμού της ΕΕ, έχουν τα ίδια δικαιώματα με όλους τους άλλους ανθρώπους σε ότι αφορά στην πρόσβαση σε προϊόντα και υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ. Επίσης, τα άτομα με αναπηρία, τα άτομα με προσωρινές αναπηρίες, και οι ηλικιωμένοι αντιστοιχούν μαζί σε 40% του ευρωπαϊκού πληθυσμού.  

Κατά μέσο όρο, το ποσοστό συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στο εργατικό δυναμικό της ΕΕ είναι κάτω από 35%, σε σύγκριση με 70% για τους εργαζόμενους που δεν πάσχουν από κάποιο μειονέκτημα. Επίσης, η Επιτροπή εκτιμά ότι περίπου 2 έως 3,5 εκατομμύρια άτομα με αναπηρία μπορούν να ενταχθούν στο εργατικό δυναμικό, εάν ληφθούν κατάλληλα μέτρα για την άρση των εμποδίων στα οποία προσκρούει η ένταξή τους.  Επομένως, η οικονομική ένταξη των ΑμεΑ θα ωφελήσει την κοινωνία και την οικονομία της Ευρώπης εν γένει, κατάσταση η οποία θα άρει την εξάρτηση πολλών ατόμων με αναπηρία.

Η υπερπήδηση των φραγμών και τεχνικών δυσκολιών που συναντούν, μεταξύ άλλων, τα άτομα µε αναπηρία που προσπαθούν να συμμετέχουν ισότιμα στην Κοινωνία της Πληροφορίας ονομάζεται “ηλεκτρονική προσβασιμότητα” (“ηλε-προσβασιμότητα”). Η προσπάθεια αυτή αποτελεί τμήμα της ευρύτερης έννοιας της ηλεκτρονικής κοινωνικής ένταξης, η οποία αφορά επίσης άλλου είδους εμπόδια, ιδίως οικονομικής φύσης, γεωγραφικής ή εκπαιδευτικής.

Για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει μια δέσμη μέτρων πολιτικής για να στηριχθεί η ηλεκτρονική προσβασιμότητα (eAccessibility) και καλεί τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερόμενους φορείς να υποστηρίξουν θετικά μέτρα αυτοδέσμευσης που θα έχουν ως στόχο την ευρύτερη διάδοση στην Ευρώπη των προσβάσιμων προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ.

12.1.α. Η Πρωτοβουλία “eEurope” της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έχει θέσει τον φιλόδοξο στόχο να επιτύχει την “Κοινωνία της Πληροφορίας για Όλους”, προωθώντας την ψηφιακή κοινωνία χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς, η οποία θα προσφέρει ευκαιρίες σε όλους και θα ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο αποκλεισμού ορισμένων.

Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξήγγειλε το 1999 την πρωτοβουλία “eEurope- An Information Society for All”,  η οποία μεταξύ άλλων φιλόδοξων στόχων έθετε ως κεντρικό μέλημα τη διασφάλιση ότι τα οφέλη που απορρέουν από την ΚτΠ είναι προσιτά σε όλους τους ευρωπαίους πολίτες, ανάγοντας µε τον τρόπο αυτό την ισότιμη συμμετοχή στην ΚτΠ σε πρωταρχικό στόχο.

Η αρχική διατύπωση έθετε δέκα βασικούς άξονες προτεραιότητας που κάλυπταν ένα ευρύ θεματικό πεδίο από την εκπαίδευση και τις μεταφορές μέχρι την υγεία και τα ΑμεΑ. Ιδιαίτερα, ο άξονας προτεραιότητας 7 οριοθετούσε με σαφήνεια ότι οι τεχνολογίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τα ΑμεΑ κατά τρόπο τέτοιο ώστε να βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και τις ευκαιρίες τους στην εργασία.

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ηλεκτρονική προσβασιμότητα, η Επιτροπή εξέδωσε επίσης Ανακοίνωση το 2001  για την προσβασιμότητα, ιδιαίτερα των ΑμεΑ, στις δημόσιες ιστοθέσεις, και ακολούθησαν σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου  και του Κοινοβουλίου.  Αποτέλεσμα ήταν να δεσμευτούν τα κράτη µέλη να καταστήσουν τις δημόσιες ιστοθέσεις τους προσβάσιμες, ιδιαίτερα για τα άτομα με αναπηρία, σύμφωνα µε τις διεθνείς Κατευθυντήριες Οδηγίες Προσβασιμότητας στο Διαδίκτυο (Web Content Accessibility Guidelines).

12.1.β. Η Δράση “eAccessibility” της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας eEurope, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μια παράλληλη δραστηριότητα µε την ονομασία “eAccessibility”,  µε σκοπό την προώθηση θεμάτων πρόσβασης των ΑμεΑ σε τεχνολογίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, µέσω της θέσπισης παρεμβατικών πολιτικών στους τομείς της νομοθεσίας και της τυποποίησης, αλλά και µέσω της δημιουργίας προγραμμάτων σπουδών, καθώς και ενός ευρωπαϊκού δικτύου αποτελούμενου από κέντρα αριστείας στον τομέα του καθολικού σχεδιασμού.

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, τον Ιούνιο του 2002 συστάθηκε το Ευρωπαϊκό Δίκτυο European Design for All eAccessibility Network (EDEAN) µε στόχο να εξασφαλίσει τη δημιουργία, δικτύωση και συνεργασία εθνικών κέντρων αριστείας στον τομέα του καθολικού σχεδιασμού και να προτείνει προγράμματα σπουδών, και εξειδίκευσης στον καθολικό σχεδιασμό για σχεδιαστές και κατασκευαστές. Στο πλαίσιο αυτό, συστήθηκε ως µέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου το Ελληνικό Εθνικό Δίκτυο GR-DeAN.  

Στο πλαίσιο αυτό, οι πολιτικές και τα μέτρα που λαμβάνονται στο πεδίο της ηλεκτρονικής προσβασιμότητας θα συμβάλουν στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ηλεκτρονική κοινωνική ένταξη (eInclusion) το 2008,  που έχει ήδη προαγγελθεί και προταθεί από την Επιτροπή, εξετάζοντας θέματα όπως η ισότητα ευκαιριών, οι δεξιότητες σε ΤΠΕ και το χάσμα μεταξύ περιφερειών. Η πρωτοβουλία θα προετοιμαστεί µέσω δράσεων στην ενεργό παρακολούθηση, την έρευνα σε προσβάσιμες τεχνολογικές λύσεις, ιδιαιτέρα όσον αφορά στα άτομα με αναπηρίες.

Εξάλλου, στη στρατηγική της Λισσαβόνας του 2000 τονίζεται η ανάγκη να διασφαλιστεί η οικονομική και κοινωνική ένταξη όλων των ανθρώπων μέσω της απασχολησιμότητας. Ιδιαίτερα τονίζεται ότι, η δυνατότητα πρόσβασης σε τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) αποτελεί σημαντικό παράγοντα βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ατόμων µε αναπηρία. Για το λόγο αυτό, η πλήρης και αποτελεσματική εφαρμογή των αρχών και των πρακτικών της ηλεκτρονικής προσβασιμότητας έχουν καθοριστική σημασία για την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην οικονομία και στην κοινωνία.

Οι προαναφερόμενες πολιτικές για την ηλεκτρονική προσβασιμότητα συμβάλλουν στην υλοποίηση της πρόσφατης πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής “i2010-Ευρωπαϊκή Κοινωνία της Πληροφορίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση”,  στην οποία παρουσιάζεται ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο και γενικοί προσανατολισμοί πολιτικής για την προώθηση μιας ανοιχτής και ανταγωνιστικής ψηφιακής οικονομίας, υπογραμμίζοντας τις ΤΠΕ ως κινητήρες κοινωνικής ένταξης και ποιότητας ζωής.


12.2 ΤΑ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Οι νέες τεχνολογίες παρέχουν ήδη σαφή στήριξη στα άτομα µε αναπηρία και τους έχουν προσφέρει τη δυνατότητα να πραγματοποιούν µε αυτόνομο τρόπο δραστηριότητες που πρώτα ήταν δυνατές µόνο µε βοήθεια από άλλο άτομο. Ωστόσο, όπως αναφέρεται στη “Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής”, τα άτομα µε αναπηρία συναντούν πολυάριθμα προβλήματα όταν προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν προϊόντα και υπηρεσίες που συνδέονται µε τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών, όπως για παράδειγμα:

• η έλλειψη εναρμονισμένων λύσεων, π.χ. έλλειψη πρόσβασης στον αριθμό κλήσης έκτακτης ανάγκης 112 από συσκευές «γραπτής τηλεφωνίας» σε πολλά κράτη µέλη•

• η ασυμβατότητα των προγραμμάτων µε τα συστήματα υποβοήθησης: τα λογισμικά ανάγνωσης οθόνης για τυφλούς χρήστες είναι συχνά αδύνατον να χρησιμοποιηθούν μετά την έναρξη εφαρμογής νέων λειτουργικών συστημάτων•

• οι παρεμβολές μεταξύ προϊόντων που απευθύνονται στο ευρύ κοινό και συστημάτων βοήθειας, π.χ. μεταξύ κινητών τηλεφώνων και ακουστικών βαρηκοΐας•

• η έλλειψη πανευρωπαϊκών προτύπων, π.χ. στην Ευρώπη χρησιμοποιούνται 7 διαφορετικά συστήματα τηλεφωνίας, από τα οποία κανένα δεν είναι συμβατό με κάποιο άλλο. Οι κωφοί και οι βαρήκοοι δεν μπορούν να επικοινωνούν σε πραγματικό χρόνο στην Ευρώπη και στο διεθνή χώρο χρησιμοποιώντας τα υφιστάμενα συστήματα τηλεπικοινωνιών•

• η έλλειψη κατάλληλων υπηρεσιών, π.χ. πολυάριθμοι δικτυακοί τόποι είναι πολύπλοκοι για τους χρήστες που δεν έχουν εμπειρία ή έχουν διανοητικές αναπηρίες ή ακόμη η ανάγνωση της οθόνης τους ή η πλοήγηση σε αυτούς είναι αδύνατη για τα άτομα µε ασθενή όραση•

• η έλλειψη προϊόντων και υπηρεσιών για ορισμένες ομάδες, π.χ. τηλεφωνική επικοινωνία για τους χρήστες που επικοινωνούν µε νοηματική γλώσσα•

• οι δύσχρηστες συσκευές λόγω του σχεδιασμού τους, π.χ. τα πληκτρολόγια και οι οθόνες πολλών συσκευών•

• η περιορισμένη επιλογή υπηρεσιών ηλεκτρονικής επικοινωνίας, ποιότητας και τιμής•

• η ψηφιακή τηλεόραση, μια ολοένα και πιο σημαντική τεχνολογία διαδραστικής επικοινωνίας και ενημέρωσης του κοινού, είναι λιγότερο προσιτή στα άτομα με αναπηρία απ’ ότι η αναλογική τηλεόραση.

Τα περισσότερα από αυτά τα προβλήματα θα μπορούσαν, θεωρητικά, να επιλυθούν εύκολα από τεχνική άποψη, αλλά απαιτείται συνεργασία, συντονισμός και αποφασιστικότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς, έως σήμερα, οι δυνάμεις της αγοράς από μόνες τους δεν φαίνεται να υπήρξαν επαρκείς.


12.3 ΟΙ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ

Οι ερευνητικοί φορείς και οι ενδιαφερόμενοι από το χώρο των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο των ΤΠΕ έχουν προτείνει καινοτόμες λύσεις για πολλά από αυτά τα προβλήματα. Τα κύρια εμπόδια στη γενίκευση της χρήσης τους είναι τα εξής:

• το γεγονός ότι έως τώρα, οι λύσεις αυτές απευθύνονταν σε μια περιορισμένη αγορά (που κυρίως θεωρείται ως αποτελούμενη από άτομα µε αναπηρία και σε ορισμένες περιπτώσεις από ηλικιωμένους)•

• η ανεπάρκεια σε εφαρμόσιμα τεχνικά πρότυπα και τεχνικές προδιαγραφές•

• η σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία µόνο πρόσφατα αντιμετώπισε ρητά το ενδεχόμενο να ενταχθούν οι απαιτήσεις προσβασιμότητας στις τεχνικές προδιαγραφές δημοσίων προμηθειών•

• υπάρχουν σημαντικές διαφορές στον τρόπο µε τον οποίο ορισμένα κράτη µέλη ανέπτυξαν τις δικές τους λύσεις.

Κατά συνέπεια, η αγορά προσβάσιμων προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ στην Ευρώπη είναι ακόμη σε αρχική φάση ανάπτυξης, εξαιρετικά κατακερματισμένη λόγω των διαφορών από κράτος σε κράτος και χωρίς εναρμονισμένη νομοθεσία και ισχύοντα τεχνικά πρότυπα.


12.4 ΟΙ ΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ

Σε πολλές περιστάσεις, το Συμβούλιο ενθάρρυνε τη λήψη μέτρων σε επίπεδο ΕΕ, όταν για παράδειγμα, κάλεσε τα κράτη µέλη και την Επιτροπή: “Να αξιοποιήσουν το δυναμικό της Κοινωνίας της Πληροφορίας για τα άτομα µε ειδικές ανάγκες και, ειδικότερα, να φροντίσουν για την απομάκρυνση των τεχνικών, νομικών και λοιπών εμποδίων για την αποτελεσματική συμμετοχή τους στην οικονομία και την κοινωνία των γνώσεων.”  

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, επίσης, υποστήριξε αυτή την προοπτική, με την έκδοση ανάλογου ψηφίσματος για το “eEurope 2002: Προσβασιμότητα στις δημόσιες ιστοθέσεις και στο περιεχόμενο τους.”  

Ειδικότερα, οι ευρωπαϊκές πολιτικές και η ευρωπαϊκή νομοθεσία αναγνώρισαν ότι η απασχόληση και η εργασία αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους, συνεισφέροντας σημαντικά στην πλήρη συμμετοχή των πολιτών στην οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή και επιτρέποντάς τους να εκμεταλλευτούν τις δυνατότητές τους. Είναι σαφές ότι, η διαθεσιμότητα σε ευρεία κλίμακα προσβάσιμων προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ υψηλής ποιότητας θα έχει θετικό αντίκτυπο σε όλα τα παραπάνω. Θα ενισχύσει την ικανότητα επαγγελματικής αποκατάστασης και κοινωνικής ένταξης και θα επιτρέψει την αυτόνομη διαβίωση των χρηστών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα των ΑμεΑ.

12.4.α. Το Πρόγραμμα Δράσης: “eEurope2” και “eEurope5”:

Η ανάγκη να ενταχθούν όλοι οι ευρωπαίοι στην Κοινωνία της Πληροφορίας έχει διατυπωθεί από τα ευρωπαϊκά όργανα σε πολλές περιπτώσεις. Η Επιτροπή έχει αναλάβει πρωτοβουλίες στο πλαίσιο των δύο προγραμμάτων δράσης eEurope ώστε να δημιουργηθεί μια πιο προσβάσιμη Κοινωνία της Πληροφορίας. Το Πρόγραμμα Δράσης 2002 περιλάμβανε μια χωριστή γραμμή δράσης για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων και συνιστούσε τα ακόλουθα:

• την έγκριση κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά µε την πρωτοβουλία για την προσβασιμότητα στον Παγκόσμιο Ιστό (Web Accessibility Inititiative, WAI),  
• την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού προγράμματος σπουδών “Σχεδιασμός για Όλους” (“Design for All”- D.F.A.) και
• την ενίσχυση των τεχνολογιών υποβοήθησης και την τυποποίηση του D.F.A.

Εξάλλου, στο πρόγραμμα δράσης e-Europe 2005 στόχος ήταν να συμπεριληφθεί η ηλεκτρονική κοινωνική ένταξη (“eInclusion”) σε όλες τις γραμμές δράσης. Πρότεινε, επίσης, την εισαγωγή στις δημόσιες προμήθειες απαιτήσεων προσβασιμότητας στις ΤΠΕ.

Ακόμη, το Συμβούλιο Κοινωνικών Υποθέσεων, µε το Ψήφισμα του 2003 για την ηλεκτρονική προσβασιμότητα,  κάλεσε τα κράτη µέλη να φροντίσουν για την απομάκρυνση των τεχνικών, νομικών και λοιπών εμποδίων για την αποτελεσματική συμμετοχή των ατόμων µε αναπηρία στην οικονομία και την κοινωνία των γνώσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Ψήφισμα του 2002 για την προσβασιμότητα στο Διαδίκτυο,  “επαναλαμβάνει ότι πρέπει να αποφευχθεί κάθε μορφή αποκλεισμού από την Κοινωνία της Πληροφορίας και ζητεί συγκεκριμένα την ένταξη των ατόμων µε ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων”. Σε ένα άλλο ψήφισμα, εξάλλου, αναφέρεται η χρήση της νοηματικής γλώσσας στις τηλεπικοινωνίες στην Ευρώπη.  

Επίσης, το άρθρο 13 της Συνθήκης του Μάαστριχ για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει την ανάληψη δράσης για την καταπολέμηση των διακρίσεων, συμπεριλαμβανόμενων των διακρίσεων λόγω αναπηρίας. Με βάση το άρθρο αυτό εκδόθηκε η Οδηγία του Συμβουλίου 2000/78/ ΕΚ,  η οποία αναφέρει ρητά στο άρθρο 1 ως σκοπό της τα ακόλουθα:

«…τη θέσπιση γενικού πλαισίου για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων, ειδικών αναγκών, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας». Η Οδηγία αναφέρει ιδίως ότι: «Πρέπει να προβλέπονται κατάλληλα μέτρα, δηλαδή μέτρα αποτελεσματικά και πρακτικά για τη διαμόρφωση της θέσης εργασίας ανάλογα µε τις ειδικές ανάγκες, παραδείγματος χάριν µε τη διαμόρφωση του χώρου ή µε προσαρμογή του εξοπλισμού…».

Επιπλέον, μια σειρά από ευρωπαϊκές οδηγίες που σχετίζονται µε την Κοινωνία της Πληροφορίας έχουν ρήτρες που αναφέρονται στην κοινωνική ένταξη των ατόμων µε αναπηρία και των ηλικιωμένων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι οδηγίες για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, ιδίως το πλαίσιο,  και οι οδηγίες για την καθολική υπηρεσία,  η οδηγία για τον ραδιοεξοπλισμό και τον τηλεπικοινωνιακό τερματικό εξοπλισμό (RTTE),  η οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις,  η οδηγία για τις δημόσιες προμήθειες,  και η οδηγία για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία.  

Ένας από τους τέσσερις τομείς δραστηριότητας που περιλαμβάνονταν στο Πρόγραμμα Δράσης της Επιτροπής,  το οποίο αφορά στην παρακολούθηση της συνέχειας του Ευρωπαϊκού Έτους Ατόμων µε Ειδικές Ανάγκες 2003, ήταν η πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες και η χρήση τους. Το πρόγραμμα περιγράφει τα μέτρα που αναλήφθηκαν για να βελτιωθεί η προσβασιμότητα στην Κοινωνία της Πληροφορίας, χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΕ μέσα.

Οι δράσεις της ΕΕ λαμβάνουν επίσης υπόψη τη διεθνή εμπειρία, όπως τα μέτρα που έχουν ληφθεί στις ΗΠΑ και τον Καναδά, χώρες µε τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δρομολογήσει διάλογο, ιδίως όσον αφορά στη χρήση νομοθετικών διατάξεων στο πλαίσιο των δημόσιων προμηθειών.


12.5 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ

Περαιτέρω, παρατίθεται μια σύντομη αναφορά στη διεθνή και ευρωπαϊκή πρακτική ως προς τα υφιστάμενα πρότυπα που σχετίζονται µε τεχνολογίες προσβασιμότητας, καθώς και στο ρόλο που αυτά έχουν επιτελέσει για τη θέσπιση προτύπων παγκόσμιας κλίμακας.

Τα πρότυπα αποτελούν στρατηγικό εργαλείο για τη βιομηχανία και το δημόσιο τομέα, καθώς και ουσιαστικό καταλύτη για τις νέες εμπορικές ευκαιρίες. Παρόλο που η παραγωγή και η εφαρμογή προτύπων γίνονται σε εθελοντική βάση, αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την υποστήριξη της εφαρμογής των πολιτικών. Η έκδοση ευρωπαϊκών προτύπων για την ηλε-προσβασιμότητα πρόκειται να συμβάλει στην καλή λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς και κατά συνέπεια, θα προωθήσει την ανάπτυξη νέων αγορών, ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης.

12.5.α. Διεθνείς Φορείς Ανάπτυξης Προτύπων Τυποποίησης

Σήμερα υφίστανται και λειτουργούν τρεις διεθνείς οργανισμοί προτύπων οι οποίοι ασχολούνται με την θέσπιση προτύπων σε παγκόσμια κλίμακα:

• ISO (International Standards Organization), που ασχολείται µε γενικά πρότυπα όπως και ο οργανισμός CEN στην Ευρώπη.
• IEC (International Electrotechnical Commission), με πεδίο εξειδίκευσης τα ηλεκτρικά πρότυπα όπως ο οργανισμός CENELEC στην Ευρώπη.
• ITU-T (International Τelecommunications Union), µε χώρο ευθύνης τη θέσπιση προτύπων στις τηλεπικοινωνίες, κατά αντιστοιχία µε τον οργανισμό ETSI στην Ευρώπη.

12.5.β. Ευρωπαϊκοί Φορείς Ανάπτυξης Προτύπων Τυποποίησης

Στην Ευρώπη οι αρμόδιοι φορείς για την ανάπτυξη προτύπων είναι οι ακόλουθοι:
• CEN (Commité Européen de Normalisation), που ασχολείται µε τη θέσπιση γενικών προτύπων.
• CENELEC (Commité Européen de Normalisation Electrotechnique), µε εξειδίκευση στα ηλεκτρικά πρότυπα.
• ETSI (European Telecommunications Standards Institute), µε πεδίο αναφοράς τα πρότυπα στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.


12.6 ΟΙ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη πολλά μέτρα τα οποία πρόκειται να συνεχιστούν και να ενισχυθούν. Συγκεκριμένα, ο καθολικός σχεδιασμός και οι υποστηρικτικές τεχνολογίες (assistive technologies) στο χώρο των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών – ΤΠΕ (Information and Communications Technologies – ICT) αποτελεί υποχρεωτική δράση τυποποίησης (Mandated Standardization Activity), βάσει της Εντολής Μ/273  της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τους φορείς τυποποίησης στην Ευρώπη. Επίσης, η Εντολή Μ/283  της Ε.Ε. απαιτεί από τους αρμόδιους φορείς τυποποίησης να λάβουν μέτρα για την ασφάλεια και ευχρηστία των προϊόντων για ΑμεΑ. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την Απόφαση 2001/903/ EC  στα πλαίσια του Έτους των Ατόμων µε Αναπηρία (2003).
Η Επιτροπή εξακολουθεί να παρέχει χρηματοδοτική στήριξη σε συγκεκριμένες δραστηριότητες που προτείνονται από τους Ευρωπαϊκούς Οργανισμούς Τυποποίησης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Δράσης για την Τυποποίηση ή να καλεί τους οργανισμούς αυτούς να εκπονήσουν πρότυπα.  

12.6.α. Σχεδιασμός για Όλους (Design for All – DFA)

Ως μεθοδολογία D.F.A. νοείται ο σχεδιασμός προϊόντων και υπηρεσιών µε τρόπο ώστε να είναι προσβάσιμα στο μεγαλύτερο δυνατό αριθμό χρηστών.  Ο “Σχεδιασμός για Όλους” έχει εδραιωθεί, πλέον, παρόλο που δεν εφαρμόζεται ευρέως. Είναι, επομένως, σημαντικό να συνεχιστούν οι προσπάθειες για αύξηση της ευαισθητοποίησης και προαγωγή του “Σχεδιασμού για Όλους” στην Ευρώπη.

Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή έχει συστήσει ένα δίκτυο κέντρων αριστείας γνωστό ως EDEAN (European Design for All eAccessibility Network),  το οποίο διαθέτει περισσότερα από εκατό µέλη.

Ο “Σχεδιασμός για Όλους” όχι µόνο επιτρέπει να λαμβάνονται υπόψη πληρέστερα οι απαιτήσεις προσβασιμότητας κατά το σχεδιασμό προϊόντων και υπηρεσιών αλλά, επίσης, επιτρέπει σημαντική εξοικονόμηση αποφεύγοντας το δαπανηρό εκ νέου σχεδιασμό ή τις τεχνικές προσαρμογές μετά από τη διάθεση στο εμπόριο του προϊόντος ή της υπηρεσίας.

12.6.β. Προσβασιμότητα στον Παγκόσμιο Ιστό

Την ανακοίνωση της Επιτροπής του 2001  για την προσβασιμότητα στις δημόσιες ιστοθέσεις ακολούθησαν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου του 2002. Αποτέλεσμα ήταν να δεσμευτούν τα κράτη µέλη να καταστήσουν τις δημόσιες ιστοθέσεις τους προσβάσιμες, ιδιαίτερα για τα άτομα με αναπηρία, σύμφωνα µε τις διεθνείς Κατευθυντήριες Οδηγίες Προσβασιμότητας στο Διαδίκτυο (Web Content Accessibility Guidelines).

Η προσβασιμότητα στον Παγκόσμιο Ιστό αποτελεί κινητήριο μοχλό για προσβάσιμες επιγραμμικές (on line) υπηρεσίες δημοσίου ενδιαφέροντος. Μέσω της ομάδας εμπειρογνωμόνων σε θέματα ηλεκτρονικής προσβασιμότητας, η Επιτροπή και τα κράτη µέλη παρακολουθούν τις πρωτοβουλίες, στις οποίες συγκαταλέγονται οι νέες μέθοδοι  και διαδικασίες αξιολόγησης, η εκπόνηση κριτηρίων συγκριτικής αξιολόγησης, η συλλογή στοιχείων και ο προσδιορισμός των βέλτιστων πρακτικών.

Καθώς πολλά κράτη µέλη έχουν νομικά δεσμευτική νομοθεσία η οποία διέπει την προσβασιμότητα και επιβάλλει την αξιολόγηση της συμμόρφωσης, έχει προκύψει η ανάγκη για συστήματα πιστοποίησης της προσβασιμότητας. Στο πλαίσιο αυτό, ένα εργαστήριο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης  ασχολείται σήμερα µε την εξεύρεση κατάλληλων λύσεων.

12.6.γ. Κριτήρια Συγκριτικής Αξιολόγησης

Πολλά κράτη µέλη εισάγουν στην εθνική τους νομοθεσία κριτήρια συγκριτικής αξιολόγησης και παρακολούθησης της προσβασιμότητας. Σε επίπεδο ΕΕ, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν ζητήσει την παρακολούθηση της προσβασιμότητας στο Διαδίκτυο. Το Κοινοβούλιο ζήτησε, επίσης, την παρακολούθηση των υπότιτλων και της φωνητικής περιγραφής στην ψηφιακή τηλεόραση.

Για να είναι δυνατή η περαιτέρω ανάπτυξη κατάλληλων ευρωπαϊκών πολιτικών ηλεκτρονικής προσβασιμότητας είναι απαραίτητο να υπάρχουν διαθέσιμα ευρωπαϊκά δεδομένα συγκρίσιμα μεταξύ των κρατών µελών. Για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να στηριχθεί στις υπό εξέλιξη ευρωπαϊκές δραστηριότητες παρακολούθησης, λαμβάνοντας υπόψη την αναθεωρημένη στρατηγική της Λισσαβόνας.

12.6.δ. Η Έρευνα και η Τεχνολογική Ανάπτυξη

Η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ) αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία των προσπαθειών για επίτευξη μιας προσβάσιμης Κοινωνίας των Πληροφοριών. Τα 200, περίπου, ευρωπαϊκά έργα ΕΤΑ που εκτελέστηκαν από το 1991, τα οποία αντιπροσωπεύουν κοινοτική συγχρηματοδότηση ανερχόμενη σε 200 εκατομμύρια ευρώ, περίπου,  έχουν ήδη συμβάλει στη βελτίωση της προσβασιμότητας και ιδιαίτερα των ατόμων με αναπηρία, χάρη στη μεγαλύτερη γνώση των προβλημάτων προσβασιμότητας και των λύσεων που απαιτούνται.

Συγκεκριμένα αποτελέσματα επέδειξαν πιθανές λύσεις, όπως είναι:

• οι προσβάσιμες εξ’ αποστάσεως υπηρεσίες κατ’ οίκον για ηλικιωμένους (συμπεριλαμβάνονται υπηρεσίες συναγερμού και έκτακτης ανάγκης)•
• οι λύσεις για να βελτιωθεί η πρόσβαση τυφλών και ατόμων µε ασθενή όραση σε ψηφιακές πληροφορίες (κείμενα, γραφικά, τρισδιάστατες εικόνες, κωδικοποιημένη μουσική, τηλεοπτικά προγράμματα)•
• τα συστήματα για τη διευκόλυνση της κινητικότητας ατόμων µε κινητικές αναπηρίες, το χειρισμό και τον έλεγχο αντικειμένων και
• τις υπηρεσίες βελτίωσης των δυνατοτήτων επικοινωνίας των ατόμων µε προβλήματα ακοής, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η νοηματική γλώσσα και η δημιουργία χειλικών κινήσεων.

Η τρέχουσα πρόταση για το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο λαμβάνει υπόψη την ανάγκη να συνεχιστεί και μάλιστα να επεκταθεί η ΕΤΑ σε θέματα ηλεκτρονικής προσβασιμότητας, ώστε να αναπτυχθεί περαιτέρω η ευρωπαϊκή βιομηχανία τεχνολογιών υποβοήθησης  (assistive technologies) για τα άτομα με αναπηρία και να καταστεί η προσβασιμότητα καθημερινότητα για τη βιομηχανία προϊόντων για το ευρύ κοινό.


12.7 ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Εκτός από την προώθηση των προαναφερόμενων μέτρων, η Επιτροπή ενθαρρύνει τη χρήση τριών προσεγγίσεων, που δεν είναι ευρέως διαδεδομένες στην Ευρώπη, όπως είναι οι εξής:

i. οι απαιτήσεις προσβασιμότητας στις δημόσιες προμήθειες,
ii. η πιστοποίηση προσβασιμότητας και
iii. η καλύτερη χρήση της ισχύουσας νομοθεσίας.

Η Επιτροπή πρόκειται να αξιολογήσει το αποτέλεσμα των μέτρων αυτών προς το τέλος του 2007. Σύμφωνα µε την αρχή της καλύτερης κανονιστικής ρύθμισης,  η Επιτροπή θα προχωρήσει σε ανταλλαγή απόψεων µε τα κράτη και ανάλογα µε τα συμπεράσματα από την πλήρη εκτίμηση του αντίκτυπου, η οποία θα διενεργηθεί, θα εξετάσει το ενδεχόμενο να ληφθούν συμπληρωματικά μέτρα ακόμη και νομοθετικά εάν κριθούν αναγκαία.

12.7.α. Οι Δημόσιες Προμήθειες

Οι δημόσιες προμήθειες στην Ευρώπη αντιστοιχούν στο 16% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ΕΕ, δηλαδή σε 1,5 τρις ευρώ, ενώ ο κλάδος των ΤΠΕ αντιστοιχεί στο 6% του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Οι μέσες δαπάνες του δημόσιου τομέα στην Ε.Ε για τις ΤΠΕ ανέρχονται σε 0,8%, δηλαδή σε 76 δις ευρώ.  Δεδομένου του ύψους των επενδύσεων, οι δημόσιες προμήθειες πρέπει, οπωσδήποτε, να διασφαλίζουν μια μακροπρόθεσμα βιώσιμη πολιτική αγορών στα πλαίσια της οποίας όλα τα μέλη της κοινωνίας θα έχουν πρόσβαση στα προϊόντα και τις υπηρεσίες που προσφέρονται.

Πράγματι, στις ευρωπαϊκές οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις προβλέπεται ρητά η δυνατότητα να συμπεριλαμβάνονται στους όρους των διαγωνισμών (τεχνικές προδιαγραφές) ο “Σχεδιασμός για Όλους” και οι απαιτήσεις προσβασιμότητας. Η προσέγγιση αυτή συνεπάγεται σαφή δέσμευση σε μια πολιτική κοινωνικής ένταξης η οποία καθιστά τα προϊόντα και τις υπηρεσίες διαθέσιμα στους περισσότερους χρήστες, πολίτες και υπαλλήλους. Ενθαρρύνει τις βιομηχανικές επιχειρήσεις να συμπεριλάβουν την προσβασιμότητα στα σταθερά χαρακτηριστικά των προϊόντων τους και δημιουργεί μια ευρύτερη αγορά για προσβάσιμες ΤΠΕ. Εξάλλου, τα αποτελέσματα της προσέγγισης αυτής έχουν διαπιστωθεί και στις ΗΠΑ,  όπου η νομοθεσία επιβάλλει απαιτήσεις προσβασιμότητας στις ομοσπονδιακές δημόσιες προμήθειες.

Κατά την (on line) ηλεκτρονική διαβούλευση,  που διενεργήθηκε στις αρχές του 2005, άνω του 90% των συμμετεχόντων ήταν υπέρ της αρχής να απαιτούν οι δημόσιες υπηρεσίες να είναι προσβάσιμα όλα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που προμηθεύονται. Ορισμένα κράτη µέλη περιλαμβάνουν, ήδη, απαιτήσεις προσβασιμότητας στις δημόσιες προμήθειές τους. Η θέσπιση κοινών απαιτήσεων προσβασιμότητας σε επίπεδο ΕΕ θα επιτρέψει να περιοριστεί ο κατακερματισμός της αγοράς και να ενισχυθεί η διαλειτουργικότητα των προϊόντων ΤΠΕ.

Πρέπει, λοιπόν, να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της διαλειτουργικότητας στα υφιστάμενα συστήματα που χρησιμοποιούνται από άτομα που αντιμετωπίζουν αισθητηριακές δυσχέρειες. Τα άτομα με αναπηρία να είναι σε θέση να επικοινωνούν σε πραγματικό χρόνο και χωρίς προβλήματα σε όλη την Ευρώπη και στο διεθνή χώρο.

Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται σαφές ότι είναι επιτακτική ανάγκη για εναρμόνιση των απαιτήσεων διαλειτουργικότητας στις δημόσιες προμήθειες στην Ευρώπη. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή προετοιμάζει εντολή µε την οποία ζητά από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης να επεξεργαστούν ευρωπαϊκές απαιτήσεις προσβασιμότητας για τις δημόσιες προμήθειες προϊόντων και υπηρεσιών στο πεδίο των ΤΠΕ. Η εντολή έχει υποβληθεί στα κράτη µέλη για διαβούλευση και προβλέπεται να διαβιβαστεί στους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης έως τα τέλη του 2006.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει, επίσης, τη συζήτηση µε τα κράτη µέλη επί του θέματος αυτού στο πλαίσιο της ομάδας εμπειρογνωμόνων για την ηλεκτρονική προσβασιμότητα.  Θα εξακολουθήσει, επίσης, να συγκεντρώνει τα αποτελέσματα των δράσεων που έχουν αναληφθεί στην Ευρώπη και να ενθαρρύνει τον διεθνή διάλογο, ιδίως µε τις ΗΠΑ µέσω της Υπερατλαντικής Οικονομικής Συνεργασίας, σχετικά µε την εναρμόνιση των απαιτήσεων ηλεκτρονικής προσβασιμότητας για τις δημόσιες προμήθειες.

12.7.β. Η Πιστοποίηση

Κατά την αγορά προϊόντων ΤΠΕ δεν είναι πάντοτε προφανές ποιες απαιτήσεις πληρούν τα προϊόντα αυτά. Το πρόβλημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία κατά την αγορά προσβάσιμων ΤΠΕ και ιδιαίτερα για τα άτομα με αναπηρία. Ωστόσο, σήμερα δεν υπάρχουν αξιόπιστα μέσα για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης των προϊόντων µε αυτά τα πρότυπα προσβασιμότητας. Οι μηχανισμοί πιστοποίησης θα διευκόλυναν, επίσης, την παρακολούθηση της συμμόρφωσης µε τις κανονιστικές ρυθμίσεις που προβλέπουν απαιτήσεις προσβασιμότητας.
Για το λόγο αυτό, στο Ψήφισμα του 2003 για την ηλεκτρονική προσβασιμότητα, το Συμβούλιο κάλεσε να αποδίδεται μια “βαθμολογία ηλεκτρονικής προσβασιμότητας” στα αγαθά και τις υπηρεσίες. Εξάλλου, στην Υπουργική Δήλωση του 2002 για την ηλεκτρονική κοινωνική ένταξη (“eInclusion”) διατυπωνόταν η άποψη ότι, «θα μπορούσε να εξεταστεί η καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού σήματος για την ηλεκτρονική προσβασιμότητα το οποίο να πιστοποιεί τη συμμόρφωση µε τις κατευθυντήριες γραμμές της W3C WAI   προκειμένου να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της αγοράς».

Η Επιτροπή πρόκειται, επίσης να μελετήσει, σε συνεργασία µε τους βασικούς ενδιαφερομένους, τις δυνατότητες για ανάπτυξη, εισαγωγή και υλοποίηση συστημάτων πιστοποίησης για προσβάσιμα προϊόντα και υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού κριτηρίων ελέγχου, και μεθόδων αξιολόγησης. Πρόκειται να εξεταστούν, επίσης, οι δυνατότητες αυτοπιστοποίησης ή πιστοποίησης από τρίτο μέρος και θα υποβληθούν σε συγκριτική εκτίμηση ως προς την αποτελεσματικότητά τους.

Η (on line) ηλεκτρονική διαβούλευση του 2005 έδειξε μεγάλη υποστήριξη (άνω του 72%) για την πιστοποίηση και την επισήμανση προϊόντων και υπηρεσιών ΤΠΕ χαρακτηριζόμενων από ηλεκτρονική προσβασιμότητα, με σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων/ στόχων.
Επιπλέον, μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν την πιστοποίηση και επισήμανση των προϊόντων, οι ομάδες «Ιδιώτες µε αναπηρίες» και «Δημόσιοι οργανισμοί» σαφώς υποστηρίζουν τα υποχρεωτικά συστήματα, ενώ η ομάδα «Κατασκευαστές, πάροχοι ή πωλητές προϊόντων και υπηρεσιών ηλεκτρονικής προσβασιμότητας» υποστηρίζουν τις εθελοντικές διαδικασίες, και οι υπόλοιπες ομάδες βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση.

12.7.γ. Η Καλύτερη Χρήση της Ισχύουσας Νομοθεσίας

Πολλές οδηγίες περιλαμβάνουν διατάξεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση της ηλεκτρονικής προσβασιμότητας (όπως η οδηγία για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση,  η οδηγία για το ραδιοεξοπλισµό και τον τηλεπικοινωνιακό τερματικό εξοπλισμό και οι οδηγίες για τις δημόσιες προμήθειες). Για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό να υπάρξει συνεργασία µε τα κράτη µέλη για να αναπτυχθεί ένας πρακτικός τρόπος χρησιμοποίησης αυτών των οδηγιών ώστε να σημειωθεί πρόοδος στο θέμα της ηλεκτρονικής προσβασιμότητας.

Η εφαρμογή, ειδικότερα, των υποδείξεων της Ομάδας INCOM (Inclusive Communi-cations Group – ομάδα µε αντικείμενο τις επικοινωνίες χωρίς κοινωνικό αποκλεισμό),  θα επέτρεπε την επίλυση ορισμένων υφιστάμενων προβλημάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, π.χ. εξασφαλίζοντας την πρόσβαση των χρηστών µε αναπηρίες στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης µέσω του ενιαίου ευρωπαϊκού αριθμού 112, εναρμονίζοντας τις συχνότητες των ασύρματων συστημάτων υποβοήθησης στην Ευρώπη, καθιστώντας δυνατές τις επικοινωνίες µέσω κειμένου ή νοημάτων σε πραγματικό χρόνο μεταξύ των κρατών µελών.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να υπάρξει πλήρης εκμετάλλευση του δυναμικού υποστήριξης της ηλεκτρονικής προσβασιμότητας που διαθέτει η ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία. Για το λόγο αυτό, το 2005, η Επιτροπή είχε δρομολογήσει μια μελέτη για τον προσδιορισμό των καλύτερων πρακτικών και για την εδραίωση διαλόγου µε τα κράτη µέλη και τους σημαντικούς ενδιαφερόμενους µέσω των ομάδων που είναι επιφορτισμένες µε την εφαρμογή των οδηγιών.


II: Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ KAI Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

12.8 ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Το τμήμα αυτό ασχολείται κυρίως µε τα βήματα που έχει πραγματοποιήσει η Ελλάδα προς την ανάπτυξη μιας Κοινωνίας της Πληροφορίας, δεδομένου του ψηφιακού χάσματος που υφίσταται σήμερα στη χώρα µας και η θέση των ΑμεΑ στην ηλεκτρονική προσβασιμότητα.

Με βάση το θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η ανάπτυξη μιας Κοινωνίας της Πληροφορίας στην Ελλάδα απαιτεί τα ακόλουθα βήματα:

• να αναπτυχθεί μια τηλεπικοινωνιακή υποδομή που μαζί µε τεχνολογίες της πληροφορικής θα υποστηρίξει την προσφορά τηλεματικών υπηρεσιών σε όλους τους κατοίκους της Ελλάδας•
• να υλοποιηθούν συγκεκριμένα έργα µε ορατά στο καθένα αποτελέσματα, τα οποία θα προσφέρουν στον πολίτη ουσιαστική πληροφόρηση µέσω του περιεχομένου των “πληροφοριακών λεωφόρων”•
• η Κοινωνία της Πληροφορίας να αποκτήσει την έννοια της “πληροφορημένης κοινωνίας” και οι τηλεματικές υπηρεσίες στους τομείς της υγείας, του πολιτισμού, της δημόσιας διοίκησης, κλπ., να γίνουν προσιτές σε όλους.

Προς την κατεύθυνση αυτή, και µε στόχο την προώθηση της ΚτΠ µε τρόπο συνεκτικό και ολοκληρωμένο, η χώρα µας ενέκρινε και υλοποιεί ένα ξεχωριστό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για την ΚτΠ (ΕΠ ΚτΠ) στο πλαίσιο του Γ’ ΚΠΣ. Το εν λόγω ΕΠ έχει καινοτομικό και οριζόντιο χαρακτήρα, διαπερνώντας διαφορετικές κρατικές υπηρεσίες. Στόχος του είναι να εφαρμοστούν τα σημαντικότερα σημεία της Λευκής Βίβλου της Ελληνικής Κυβέρνησης µε τίτλο, «Η Ελλάδα στην Κοινωνία της Πληροφορίας» του Φεβρουαρίου του 1999. Συμβαδίζει, επίσης, µε την πρωτοβουλία eEurope και τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής της Ευρώπης που πραγματοποιήθηκε στη Λισσαβόνα τον Μάρτιο του 2000.

12.8.1 Η Κατάσταση των Ψηφιακών Συστημάτων στην Ελλάδα

Μέχρι σήμερα, αν και έχουν γίνει σημαντικότατα βήματα, η Ελλάδα δεν έχει καταφέρει να φτάσει τα επιθυμητά επίπεδα απορρόφησης από το ΕΠ ΚτΠ, µε αποτέλεσμα να υπάρχουν καθυστερήσεις στην υλοποίηση των στόχων. Η διαπίστωση αυτή υπάρχει και στην πρόσφατη έκθεση του OHE και συγκεκριμένα την τελευταία αναφορά “eComme-rce and Development Report 2003” της Επιτροπής Εμπορίου και Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNCTAD),  που αξιολογεί ως µη ικανοποιητικά τα βήματα που έχει κάνει η χώρα µας προς μια Κοινωνία της Πληροφορίας. Στην αναφορά αυτή, η χώρα µας κατατάσσεται 42η μεταξύ 82 χωρών για την ετοιμότητά τους στην “Κοινωνία της Πληροφορίας”, πίσω από τα κράτη-μέλη της E.E, καθώς και, μεταξύ άλλων, πίσω από την Πολωνία, την Εσθονία, τη Σλοβακία, την Τυνησία και την Ταϊλάνδη. Η σχετική κατάταξη των χωρών είναι βάσει του δείκτη Global Information Technology Report (GITR),  ο οποίος μετρά την “ετοιμότητα” των κρατών για τη συμμετοχή τους στην Κοινωνία της Πληροφορίας.

Ένας άλλος δείκτης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παρόμοιους σκοπούς είναι ο δείκτης NRI (Network Readiness Index), ο οποίος σύμφωνα µε την UNCTAD, προσμετρά τον «βαθμό ετοιμότητας ενός έθνους ή μιας κοινωνίας να συμμετέχει στην KτΠ και να αξιοποιεί τις εξελίξεις στον τομέα της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών». Βάσει του δείκτη NRI η πρώτη χώρα στον κόσμο είναι η Φινλανδία και ακολουθούν οι HΠA και η Σιγκαπούρη. Στις 10 πρώτες χώρες εκτός των HΠA, της Σιγκαπούρης και της Tαϊβάν, συγκαταλέγονται 7 ευρωπαϊκές χώρες. Τέλος, η Πορτογαλία που διαθέτει μια οικονομία συγκρίσιμη µε εκείνη της Ελλάδας κατατάσσεται έντεκα θέσεις υψηλότερα (31η) στην ετοιμότητα για την “Κοινωνία της Πληροφορίας”.

Ιδιαίτερα, για την Ελλάδα διαπιστώνεται ότι, με βάση τους δείκτες ΝΡΙ για το έτος 2006, η χώρα μας κατέχει την 66η θέση μεταξύ 115 χωρών στην ηλεκτρονική συμμετοχή και ηλεκτρονική κρατική ετοιμότητα. Συγκεκριμένα:

• Κατέχουμε την 31η θέση στην κατάταξη στον τομέα των κρατικών επιδοτήσεων σε έρευνα και ανάπτυξη.
• Στους δείκτες ηλεκτρονικής συμμετοχής και ηλεκτρονικής κρατικής ετοιμότητας βρισκόμαστε στις θέσεις 63 και 54 αντίστοιχα.

Επίσης, ο δείκτης “Χρήση Κράτους”, ο οποίος συνίσταται στην επιτυχή ολοκλήρωση κρατικών προγραμμάτων προώθησης των ΤΠΕ, στη βελτίωση της παραγωγικότητας των κρατικών φορέων από την εισαγωγή και χρήση των ΤΠΕ και στην μέτρηση της διείσδυσης των ΤΠΕ στους δημόσιους φορείς (χρήση Η/Υ, Διαδίκτυο, δίκτυα, intranet, extranet), δείχνει συγκεκριμένα τα εξής:

• Υπηρεσίες όπως η ανανέωση διαβατηρίου, η άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, οι ηλεκτρονικές προμήθειες, η κατάθεση του ατομικού φόρου, η άδεια κυκλοφορίας οχήματος μπορούν να συμβάλλουν στην βελτίωση του δείκτη NRI (θέση 67η).
• Σχετικά με την διείσδυση των ΤΠΕ στους δημόσιους φορείς και την βελτίωση της παραγωγικότητας, η Ελλάδα βρίσκεται στην 70η και 72η θέση αντίστοιχα.
• Στην 81η θέση βρισκόμαστε στον τομέα της επιτυχίας κρατικών προγραμμάτων για την προώθηση των ΤΠΕ.

Όσον αφορά το δείκτη “Χρήση Ηλεκτρονικών Δημόσιων Υπηρεσιών από Πολίτες”, σύμφωνα με το Ελληνικό Παρατηρητήριο για την Κοινωνία της Πληροφορίας,  το ποσοστό του πληθυσμού που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο για συναλλαγές με δημόσιους φορείς, ανέρχεται μόλις στο 8% για το έτος 2006 και κατανέμεται ως εξής:

• Πληροφορίες από sites δημόσιων υπηρεσιών 6%.
• Κατέβασμα επίσημων εντύπων 4%.
• Αποστόλη συμπληρωμένων φορμών 3%.

Τέλος, οι υπηρεσίες ηλεκτρονικών συναλλαγών είναι ελάχιστες και πολύ συχνά υπολείπονται ευχρηστίας και λειτουργικότητας. Υπηρεσίες που ανήκουν στην κατηγορία αυτή προσφέρονται από ορισμένους φορείς όπως το Υπουργείο Οικονομικών (ηλεκτρονική δήλωση ΦΠΑ) και το ΙΚΑ (ηλεκτρονικές δηλώσεις), ενώ οι χρήστες των υπηρεσιών αυτών είναι συγκεκριμένες κατηγορίες εμπειρογνωμόνων, όπως λογιστές.


12.9 ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Όπως προκύπτει από τα προαναφερόμενα, δεν υπάρχει συγκεκριμένη νομοθεσία σχετικά µε την πρόσβαση και τη συμμετοχή των ΑμεΑ στην ΚτΠ.  Ωστόσο, η έλλειψη κατάλληλης νομοθεσίας που να αφορά την πρόσβαση στο Διαδίκτυο γενικά και των ΑμεΑ ειδικότερα δεν είναι µόνο ελληνικό φαινόμενο αλλά Ευρωπαϊκό και παγκόσμιο.

12.9.1 Υιοθέτηση Προτύπων Προσβασιμότητας
Ο ΕΛΟΤ  που αποτελεί τον εθνικό φορέα αρμόδιο για την εφαρμογή προτύπων, δεν έχει αναπτύξει δραστηριότητες προς την κατεύθυνση υιοθέτησης προτύπων που αφορούν την προσβασιμότητα. Τέτοιου είδους πρότυπα, αποτελούν αντικείμενο μελέτης στα πλαίσια διαφόρων φορέων όπως του ISO TC 159, στην οποία όμως η χώρα µας δεν έχει επίσημη εκπροσώπηση. Ωστόσο, ελληνικοί φορείς συμμετέχουν στην κοινοπραξία W3C και στην Πρωτοβουλία WAI του W3C, των οποίων όμως η συμμετοχή είναι αυτόβουλη και δεν αντανακλάται σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο.

12.9.2 Δίκτυα Εταίρων (Καταναλωτών ή Κατασκευαστών) για Προσβασιμότητα στην ΚτΠ
Δίκτυα µε στόχο την προσβασιμότητα στην ΚτΠ δεν υπήρχαν μέχρι πρότινος. Το Εθνικό Δίκτυο GR-DeAN έχει στόχο να αποτελέσει ένα τέτοιο δίκτυο, συνεισφέροντας τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο ως βραχίονας του Ευρωπαϊκού Δικτύου EDeAN. Ωστόσο, είναι πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η συνεισφορά του GR-DeAN σε αυτό τον τομέα. Από την άλλη πλευρά βέβαια πρέπει να σημειωθεί ότι η επιτυχία τέτοιων δικτύων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη µε τη συμμετοχή των εταίρων στις λειτουργίες του δικτύου και στη συντονισμένη προσπάθεια για προοδευτική αύξηση των µελών της κοινότητας που συνδιαλέγεται στα πλαίσια του δικτύου.

Μετάβαση στο περιεχόμενο