«Η Συνεισφορά της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας στην Εκπαίδευση και στην Αυτόνομη Κινητικότητα των Ατόμων με Οπτική Αναπηρία»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Αικατερίνης Λυγγερίδου-ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ “Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση”- Μέρος 10o

Αυγ 26, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Η Συνεισφορά της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας στην Εκπαίδευση και στην Αυτόνομη Κινητικότητα των Ατόμων με Οπτική Αναπηρία»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Αικατερίνης Λυγγερίδου-ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ “Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση”- Μέρος 10o

 

 

2.3 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (συνέχεια)

 

Έπειτα, παρατίθενται οι ειδικές διδακτικές στρατηγικές για παιδιά με χαμηλή όραση. Πρώτον, αναλύεται ηεκπαίδευση στην οπτική απόδοση, σύμφωνα με την οποίατα παιδιά με υπολειπόμενη όραση θα πρέπει να λαμβάνουν εκπαίδευση στην οπτική αποτελεσματικότητα. Αυτό περιλαμβάνει διάκριση εικόνας-εδάφους, σταθερότητα σχήματος, αντίληψη γραμμάτων και λέξεων, οπτική μνήμη, συντονισμό ματιού-χεριού, χρήση οπτικών βοηθημάτων, χρήση φωτισμού κ.λπ. Δεύτερον, γίνεται λόγος για τοευνοϊκό οπτικό περιβάλλον και αναφέρεται συγκεκριμένα πωςο δάσκαλος πρέπει να παρέχει ένα ευνοϊκό οπτικό περιβάλλον στην τάξη για τα παιδιά (Hakobyan, Lumsden, O’Sullivan, &Bartlett, 2013). Ειδικότερα, σε όλα τα εκπαιδευτικά υλικά που παρέχονται για τα παιδιά, πρέπει να δίνεται προσοχή στην ποιότητα όσον αφορά τις καλές αντιθέσεις και τα κατάλληλα μεγέθη εκτύπωσης και απόσταση. Το χαρτί που χρησιμοποιείται δεν πρέπει να είναι γυαλιστερόκαιδεν πρέπει να υπάρχουν πολλά χρώματα σε μια σελίδα, διαφορετικά θα μπερδέψουν τα παιδιά. Τρίτον,τα παιδιά θα πρέπει να ενθαρρύνονται να διαβάζουν χωρίς να χρειάζεται να σκύβουν πάνω από το τραπέζι για πολλή ώρα.

Η ανάγνωση με δείκτες σελίδας και τα παράθυρα ανάγνωσης θα είναι χρήσιμη για τα παιδιά, που δυσκολεύονται να επικεντρωθούν σε μια λέξη ή μια γραμμή εκτύπωσης. Οι λαμπτήρες με μεταβλητή ένταση και θέση φωτός μπορούννα παρέχουν στα παιδιά κατάλληλο φωτισμό για ανάγνωση. Παράλληλα, η γραφή μπορεί να είναι ένα μεγάλο πρόβλημα για πολλά παιδιά με χαμηλή όραση (Furtadoetal., 2012). Έτσι, τα μαύρα στυλό ή τα μαλακά σκούρα μολύβια μπορούν να χρησιμοποιηθούν με χαρτί έντονης γραμμής για γραφή. Τα παιδιά μπορούν επίσης να διδαχθούν να δακτυλογραφούν ή να χρησιμοποιούν υπολογιστή για γραφή. Θα πρέπει ακόμη να αποφεύγονται οι μεγάλες συνεδρίες εργασίας στο γραφείο για να αποτραπεί η οπτική κόπωση των παιδιών (Hakobyan, Lumsden, O’Sullivan, &Bartlett, 2013). Τέλος, θα πρέπει να ζητηθεί από αυτά τα παιδιά να χρησιμοποιούν στενή όραση και ενδιάμεση όραση σε εναλλασσόμενα διαστήματα, ώστε να μπορούν να χαλαρώσουν οπτικά. Δεδομένου ότι αυτά τα παιδιά δεν μπορούν να δουν επιδείξεις και γραφή από απόσταση, θα πρέπει να ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν σωστά οπτικά ή τεχνικά βοηθήματα για να βλέπουν καθαρά (Khairallahetal., 2015).

Δεν παραλείπεται επίσης η αναφορά στις διδακτικές στρατηγικές για εντελώς τυφλά παιδιά. Συγκεκριμένα, καθώς τα παιδιά με προβλήματα όρασης δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν την εκτύπωση ως μέσο επικοινωνίας, πρέπει να χρησιμοποιείται η γραφή Braille. Πριν τα παιδιά είναι έτοιμα για ανάγνωση μπράιγ, είναι σημαντική η εκπαίδευση στην ανάπτυξη της απτικής ευαισθησίας του χεριού. Η πίεση της διαμόρφωσης των συμβόλων είναι χρήσιμη για την ανάπτυξη της ετοιμότητας ανάγνωσης (Marmamulaetal., 2021). Επιπροσθέτως, η κινεζική μπράιγ πρέπει να διδάσκεται μόλις τα παιδιά είναι έτοιμα να τη μάθουν. Ένας καλός αναγνώστης μπράιγ συνήθως κινεί τα δάχτυλά του ελαφρά κατά μήκος της γραμμής μπράιγ χωρίς παλινδρόμηση. Στην γρήγορη ανάγνωση απαιτείται υψηλό επίπεδο συγκέντρωσης και κατανόησης. Ο δάσκαλος θα πρέπει να αποθαρρύνει την ανάγνωση κάνοντας τρίψιμο, κίνηση χειλιών και υποφωνητικό. Η γραφή Braille εισάγεται συνήθως με το Brailler. Η γραφή με πλαίσιο χεριού θα πρέπει να εισαχθεί αργότερα όταν τα παιδιά χρειαστεί να γράψουν σύντομες σημειώσεις (Tidemanetal., 2016).

Σε δεύτερη φάση, η άμεση επαφή μέσω της αφής είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο τα εντελώς τυφλά μπορούν να μάθουν για τη μορφή και την υφή. Επομένως, ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα χέρια για εξερεύνηση είναι σημαντικός. Έτσι, ο δάσκαλος πρέπει να κατανοήσει τη σημασία της απτικής αντίληψης στην ανάπτυξη των παιδιών. Ο καθοδηγούμενος χειρισμός αφής και η εξερεύνηση με υποστηρικτική γλώσσα μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να δημιουργήσουν έννοιες όπως τραχύ, ομαλό, σκληρό, μαλακό κ.λπ. Παρομοίως, τα παιδιά με ελαττωματική όραση είναι σημαντικό να μπορούν να ακούν κριτικά και με συγκέντρωση ακουστικές πληροφορίες (Hakobyan, Lumsden, O’Sullivan, &Bartlett, 2013). Για το λόγο αυτό,ο δάσκαλος μπορεί να προσφέρει προγράμματα που ενθαρρύνουν τα παιδιά να δώσουν προσοχή στο ακουστικό υλικό και να παρέχουν μαγνητοφωνημένο υλικό αντί γιαέντυπακείμενα ή κείμενα σε μπράιγ γραφή (Furtadoetal., 2012).

Αδιαμφισβήτητα,οι μαθητές με προβλήματα όρασης είναι μια ετερογενής ομάδα. Μερικοί έχουν ήπιες διαταραχές όρασης ενώ άλλοι είναι τελείως τυφλοί. Μερικοί έχουν ως μοναδική αναπηρία τους προβλήματα όρασης, ενώ άλλοι έχουν επιπλέον αισθητηριακές, γνωστικές ή/και σωματικές προκλήσεις. Μερικοί μαθητές είχαν όραση κάποια στιγμή, ενώ άλλοι δεν είχαν ποτέ όραση. Από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους η μειωμένη όραση επηρεάζει τη μάθηση, οι τρεις που έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στην εκπαίδευση είναι (Bourneetal., 2016):

Α) η ανάγκη για βιωματική μάθηση. Συγκεκριμένα, όταν ένα παιδί έχει προβλήματα όρασης, εξαρτάται συχνά από την παρέμβαση των γονέων, των δασκάλων και άλλων ανθρώπων για να βιώσει αντικείμενα που δεν είναι προσβάσιμα.

Β) Ένα σύστημα οργάνωσης και ανάπτυξης εναλλακτικών δεξιοτήτων. Οι περισσότεροι τομείς του προγράμματος σπουδών του δημόσιου σχολείου έχουν αναπτυχθεί με γνώμονα τους βλέποντες μαθητές. Επομένως, οιτροποποιήσεις και προσαρμογές, όπως η διδασκαλία στην ανάγνωση και τη γραφή μέσω Braille, η χρήση οπτικών συσκευών με τυπική εκτύπωση, η χρήση ακουστικού υλικού για μάθηση και η ανάγνωση γραφικών αφής, μπορούν να γίνουν έτσι ώστε οι μαθητές που είναι τυφλοί ή με προβλήματα όρασης να έχουν πρόσβαση στο γενικό πρόγραμμα σπουδών.

Γ) Ηεκμάθηση πρόσβασης σε πληροφορίες που αποκτώνται τυχαία από τους μαθητές με όραση.

Πράγματι, εκτός από τη γενική εκπαίδευση που λαμβάνουν όλοι οι μαθητές, οι μαθητές με προβλήματα όρασης, ξεκινώντας από τη γέννηση, χρειάζονται ένα διευρυμένο βασικό πρόγραμμα σπουδών (ECC) για την κάλυψη των αναγκών που σχετίζονται άμεσα με την αναπηρία όρασης (NASDSE, 1999). Αυτοί οι διευρυμένοι τομείς του προγράμματος σπουδών περιλαμβάνουν διδασκαλία σε τομείς όπως οι δεξιότητες κοινωνικής αλληλεπίδρασης, οι δεξιότητες προσανατολισμού και κινητικότητας (O&M) και δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης (Bourneetal., 2016).

Εν συνεχεία, ο όρος ECC (ExpandedCoreCurriculum) χρησιμοποιείται για να ορίσει έννοιες και δεξιότητες που συνήθως μαθαίνονται τυχαία από μαθητές με όραση και που πρέπει να παρουσιάζονται διαδοχικά στον μαθητή που είναι τυφλός ή έχει χαμηλή όραση. Ένα ECC μπορεί να περιλαμβάνει (Celik&Yakut, 2021):

α) ανάγκες που προκύπτουν από την οπτική αναπηρία για να μπορέσει ο μαθητής να εμπλακεί και να σημειώσει πρόοδο στο πρόγραμμα σπουδών της γενικής εκπαίδευσης. και β) άλλες εκπαιδευτικές ανάγκες που προκύπτουν από την αναπηρία του παιδιού. Η παρουσία οπτικής αναπηρίας απαιτεί αυτές οι δεξιότητες να είναι που αξιολογούνται αναλυτικά και διδάσκονται συστηματικά στους μαθητές από εκπαιδευτικούς με εξειδικευμένη τεχνογνωσία. Χωρίς εξειδικευμένη εκπαίδευση, τα παιδιά με απώλεια όρασης μπορεί να μην γνωρίζουν τις δραστηριότητες των συνομηλίκων τους ή να μην αποκτήσουν άλλες κρίσιμες πληροφορίες για το περιβάλλον τους.

Καθώς το IEP αναπτύσσεται, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθες γνώσεις και δεξιότητες που σχετίζονται με το ECC: Πιο αναλυτικά, απαιτούνται αντισταθμιστικές δεξιότητες για την πρόσβαση στο γενικό πρόγραμμα σπουδών (Blencoweetal., 2013). Η πρόσβαση στον αλφαβητισμό μέσω της γραφής Braille ή/και της εκτύπωσης, τις δεξιότητες χειρογράφου και ακουστικές δεξιότητες απαιτείται από τους κανονισμούς εφαρμογής του IDEA 2004. Επιπλέον, οι μαθητές που είναι τυφλοί και οι μαθητές με χαμηλή όραση χρειάζονται συστηματική εκπαίδευση για να μάθουν να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τις αισθήσεις τους. Επομένως, οι οδηγίες για την οπτική απόδοση πρέπει να σχεδιάζονται μεμονωμένα και μπορεί να περιλαμβάνουν τη χρήση οπτικού βλέμματος για επιλογές, παρακολούθηση κινήσεων του αυτοκινήτου κατά τη διέλευση του δρόμου, απόκριση σε οπτικές ενδείξεις στο περιβάλλον ή/και χρήση οπτικών συσκευών όπως μεγεθυντικοί φακοί και τηλεσκόπια. Παράλληλα, το ασφαλές και αποτελεσματικό ταξίδι σε όλο το περιβάλλον είναι ένα κρίσιμο στοιχείο για την εκπαίδευση των μαθητών με προβλήματα όρασης. Η αξιολόγηση και η διδασκαλία O&M θα πρέπει να ξεκινούν από τη βρεφική ηλικία με βασικές χωρικές έννοιες και σκόπιμη και διερευνητική κίνηση. Στη συνέχεια, η διδασκαλία θα πρέπει να προχωρήσει μέσω πιο ανεξάρτητων, κατάλληλων για την ηλικία κινητικών και ταξιδιωτικών δεξιοτήτων σε όλο και πιο περίπλοκα περιβάλλοντα (DeCarlo, McGwin, Bixler, Wallander, & Owsley, 2012).

Επιπροσθέτως, τονίζεται πως η τεχνολογία επιτρέπει στους μαθητές με προβλήματα όρασης να έχουν πρόσβαση στο γενικό πρόγραμμα σπουδών, να αυξάνουν τις επιλογές αλφαβητισμού και να βελτιώνουν την επικοινωνία. Γι’ αυτό, υπάρχει μια ποικιλία εργαλείων υποβοήθησης τεχνολογίας υψηλής και χαμηλής τεχνολογίας που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για μαθητές με προβλήματα όρασης που απαιτούν εξειδικευμένη διδασκαλία (Papadopoulos, Koustriava, &Kartasidou, 2012).

Ταυτόχρονα, η διαβίωση στο σπίτι, η αυτοδιάθεση, οι επαγγελματικοί στόχοι, οι δεξιότητες πρόσβασης στην κοινότητα και οι κατάλληλες διαπροσωπικές/κοινωνικές δεξιότητες είναι κρίσιμες για την επιτυχή μετάβαση από το σχολείο στην ανεξάρτητη διαβίωση και απασχόληση. Επομένως, οι μαθητές με προβλήματα όρασης πρέπει να δοκιμάσουν και ψυχαγωγικές δραστηριότητες που μπορούν να απολαύσουν τόσο ως παιδιά και όσο σε όλη τους τη ζωή. Ομοίως, οι μαθητές με προβλήματα όρασης πρέπει να διδαχθούν για την ποικιλία των τύπων εργασίας και των επιλογών σταδιοδρομίας που είναι διαθέσιμες. Ακόμη, ο αυτοκαθορισμός περιλαμβάνει τη λήψη προσωπικών αποφάσεων, την υπεράσπιση του εαυτού και την αυτοπεποίθηση που βασίζεται στην κατανόηση των ικανοτήτων και των σχετικών αναγκών κάποιου (Celik&Yakut, 2021). Αυτές οι δεξιότητες οδηγούν σε ικανότητα, σε αντίθεση με τα συστατικά της θετικής αυτοεκτίμησης. Κατά συνέπεια,η εξειδικευμένη διδασκαλία για την ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να συμμετέχουν ουσιαστικά στον εκπαιδευτικό και μεταβατικό σχεδιασμό τους.

 

 

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο