“Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ” – Διπλωματική Εργασία της Καγκελίδου Βαρβάρα – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ (Τ.Π.Ε) ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ – Μέρος 18ο
Κεφάλαιο 5ο
5.1 Συζήτηση
Ερευνώντας τον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στη σύγχρονη κοινωνία, αυτή η διπλωματική εργασία επικεντρώνεται στον τρόπο με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη συνεισφέρει στη βελτίωση της κοινωνικής ζωής των ατόμων με σωματικές αναπηρίες. Από τη βιβλιογραφική αναζήτηση που πραγματοποιήθηκε, προκύπτει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη συμβάλλει στην αυτονομία, την ενσωμάτωση και την πρόσβαση σε νέες δυνατότητες για αυτήν την ομάδα ατόμων. Αυτό σημαίνει πως η τεχνολογία αυτή είναι σε θέση να δώσει λύσεις σε προβλήματα, υποστηρίζοντας τις ανθρώπινες ικανότητες (Holmes et al., 2019). Το γεγονός ότι ο άνθρωπος αποκτά δυνατότητες τέτοιου βεληνεκούς, σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η υγεία, η εργασία κτλ., ανοίγει τον δρόμο προς μια κοινωνία πιο συμπεριληπτική, χωρίς διακρίσεις.
Όσον αφορά το 1ο ερευνητικό ερώτημα, χάρη στην Τεχνητή Νοημοσύνη έχουν αναπτυχθεί τόσα πολλά και διαφορετικά συστήματα και εργαλεία που διευκολύνουν τα άτομα με σωματικές αναπηρίες όχι μόνο ως προς την κοινωνική συμμετοχή αλλά και ως προς τη συμμετοχή ακόμη και στο διαδίκτυο. Για παράδειγμα έχουν δημιουργηθεί εργαλεία φωνητικών βοηθών (Voice Assistant) για άτομα με οπτική αναπηρία, ειδικά σχεδιασμένα ποντίκια, ειδικοί κέρσορες και πληκτρολόγια για άτομα με δυσκολίες στα άκρα, συσκευές ελέγχου του βλέμματος κτλ. Αυτά τα εργαλεία είναι μόνο μερικά δείγματα που δίνουν τη δυνατότητα στα άτομα να έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο και να παραμένουν συνδεδεμένοι με τον περίγυρο τους. Έχουν σχεδιαστεί προγράμματα και συσκευές που αναγνωρίζουν τα εμπόδια του περιβάλλοντος και δίνουν πρόσβαση σε άτομα είτε με κινητικά είτε με οπτικά προβλήματα. Επίσης έχουν αναπτυχθεί συστήματα αναγνώρισης συναισθημάτων και προσώπων, δημιουργώντας μοναδικές εμπειρίες στους χρήστες που μέχρι στιγμής δεν είχαν άλλες ευκαιρίες (Mary et al, 2023). Ειδικοί αισθητήρες, κάμερες, η χρήση αλγορίθμων κτλ. βοηθούν και παρέχουν στήριξη και αυξάνουν την αυτονομία, που είναι και ο τελικός στόχος.
Σχετικά με την συμβολή την Τεχνητής Νοημοσύνης στην διευκόλυνση της κινητικότητας των ατόμων με σωματικές αναπηρίες σε διάφορους χώρους, που αποτελεί και το 2ο ερευνητικό ερώτημα της διπλωματικής εργασίας, αναφέρεται ότι καινοτόμες λύσεις ενισχύουν την αυτονομία των ατόμων μέσω της χρήσης ειδικά σχεδιασμένων και εξοπλισμένων αυτοκινήτων, με τη χρήση έξυπνων αναπηρικών αμαξιδίων που ανιχνεύουν τα εμπόδια για την αποφυγή τραυματισμών και μπορούν ακόμα να λάβουν εντολές μέσω εγκεφαλικών κυμάτων ή ειδικών χειριστηρίων. Την κινητική ανεξαρτησία υποστηρίζουν και τα ρομποτικά εξωσκελετικά βοηθήματα και παρέχουν ευκαιρίες κίνησης ακόμα και σε άτομα που δεν μπορούν να μετακινηθούν. Η εξέλιξη των έξυπνων συστημάτων ελέγχου περιβάλλοντος και επικοινωνίας συμβάλλει στη δημιουργία πιο προσβάσιμων και φιλικών κοινωνιών για τα άτομα με σωματικές αναπηρίες.
Όλα αυτά τα εργαλεία που υπάρχουν και λειτουργούν λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης υπογραμμίζουν την ανατροπή και την εξέλιξη που προκαλεί η είσοδος της στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Από την έρευνα που πραγματοποιήθηκε και με βάση το 3ο ερευνητικό ερώτημα, φάνηκε η σημασία της διασφάλισης της ίσης πρόσβασης και των ίσων ευκαιριών καθώς μόνο με αυτό τον τρόπο θα μπορέσει να εξασφαλιστεί η συνοχή αλλά και η πρόοδος σε μια κοινωνία (Χριστοφή, 2013). Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν το επίπεδο πρόσβασης των ατόμων όπως για παράδειγμα ο σχεδιασμός ενός εργαλείου και η προσαρμοστικότητα του στις ανάγκες του χρήστη. Το κύριο χαρακτηριστικό της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι πως συμβάλλει στην ανάπτυξη προσαρμοσμένων τεχνολογιών με βάση τις ανάγκες του κάθε ατόμου ξεχωριστά, λόγου χάρη προσαρμοσμένα εργαλεία επικοινωνίας ή προσαρμοσμένες συσκευές κινητικότητας. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί γενικότερα στον τομέα της εκπαίδευσης, κάνοντας χρήση εξατομικευμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων ανάλογα με τις ανάγκες και τις δεξιότητες που διαθέτει το κάθε άτομο. Έτσι διασφαλίζεται η συμμετοχή των ατόμων με σωματικές αναπηρίες στην εκπαιδευτική διαδικασία. Επίσης διευκολύνει την πρόσβαση σε πληροφορίες και επιτρέπει την επικοινωνία και αλληλεπίδραση μεταξύ των ατόμων. Παράδειγμα αποτελούν εφαρμογές που μετατρέπουν το κείμενο σε ομιλία, η οποία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τα άτομα με προβλήματα όρασης. Πέραν τούτου, έχουν αναπτυχθεί συστήματα που αναγνωρίζουν όχι μόνο αντικείμενα αλλά και ανθρώπους και έχουν ακόμη την ικανότητα περιγραφής εικόνων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Wu et al., 2017). Η Τεχνητή Νοημοσύνη εξασφαλίζει την πρόσβαση όχι μόνο στην εκπαίδευση αλλά και σε όλους τους τομείς που άπτονται της καθημερινότητας.
Για το 4ο και τελευταίο ερευνητικό ερώτημα, θα πρέπει να αναφερθεί ότι η αποτελεσματικότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη φύση της εφαρμογής και το περιβάλλον στο οποίο χρησιμοποιείται. Κάθε περιβάλλον απαιτεί προσαρμογές στην τεχνολογία για να είναι πραγματικά αποτελεσματική. Η επιλογή της κατάλληλης εφαρμογής εξαρτάται από τις συγκεκριμένες ανάγκες και τις συνθήκες του περιβάλλοντος, καθώς και από τις δυνατότητες και προτιμήσεις των χρηστών. Στην πραγματικότητα όμως, δεν αναφέρεται στα άρθρα με βεβαιότητα η αποτελεσματικότητα αυτών των τεχνολογιών που αξιοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για τον λόγο αυτό απαιτείται περαιτέρω έρευνα και κριτική ανάλυση για να διασφαλιστεί ότι τα εργαλεία αυτά δημιουργούν θετική κοινωνική επίδραση και υποστηρίζουν τα άτομα με σωματικές αναπηρίες και δεν προκαλούν μεγαλύτερα εμπόδια. Η συνεχής ανάπτυξη και βελτίωση των αλγορίθμων και των μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερες λύσεις αλλά πρέπει να γίνει προσεκτική αξιολόγηση των επιδόσεών τους και των επιπτώσεών τους στην κοινότητα των ανθρώπων με αναπηρίες. Δεν καθίσταται ξεκάθαρο στα άρθρα το γεγονός ότι τα μέσα Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να έχουν περιορισμένη χρήση λόγω τεχνικών ή οικονομικών προκλήσεων αλλά και λόγω έλλειψης κατάλληλης εκπαίδευσης από τους χρήστες. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει τα άτομα με αναπηρίες να συμμετέχουν στην διαδικασία αξιολόγησης των εργαλείων για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της χρήσης τους στις καθημερινές συνθήκες. Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη παίζει σημαντικό ρόλο στην βελτίωση της ζωής των ατόμων με αναπηρίες είναι σημαντικό να εξετάζονται και οι περιορισμοί που προκύπτουν. Στα άρθρα που εξετάστηκαν, δεν έγινε σαφές ποιες από τις τεχνολογίες είναι εύκολες στην χρήση τους και ταυτόχρονα αποτελεσματικές. Θα ήταν χρήσιμο λοιπόν εάν παρουσιάζονταν στα άρθρα η αποτελεσματικότητα των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης που αξιοποιήθηκαν από τους διάφορους χρήστες.
Η δυνατότητα πλοήγησης σε δημόσιους χώρους, χωρίς την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης από τρίτους δημιουργεί στα άτομα με σωματικές αναπηρίες την αίσθηση την ανεξαρτησίας αλλά και ελευθερίας. Η χρήση αμαξιδίων και όχι μόνο έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματική. Όλο αυτό το ευρύ φάσμα τεχνολογικών μέσων που αξιοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη έχει απλοποιήσει σε πολλά πεδία την καθημερινότητα και επιτρέπει την ανθρώπινη επαφή χωρίς περιορισμούς. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανεξαρτησία των ατόμων με σωματικές αναπηρίες, καθώς ενισχύονται με τα τεχνολογικά μέσα. Αυτές οι εφαρμογές διασφαλίζουν ότι οι άνθρωποι με σωματικές αναπηρίες μπορούν να εξελίσσονται και να προοδεύουν με αρωγό την τεχνολογία, ξεπερνώντας την ανάγκη των φυσικών δεξιοτήτων. Η συμπληρωματική αυτή ενίσχυση που προσφέρει η τεχνολογία δίνει λύσεις και εξυπηρετεί το ανθρώπινο είδος (Mlynar, 2018).
Αν αναλογιστούμε την αλματώδη πορεία αυτής της τεχνολογίας, θα αντιληφθούμε γρήγορα την αξία και την σημασία της. Στη συζήτηση της διπλωματικής εργασίας αναδεικνύονται σημαντικά αποτελέσματα που αντανακλούν τη συνεισφορά της Τεχνητής Νοημοσύνης στην κοινωνική ζωή των ατόμων με σωματικές αναπηρίες. Η υλοποίηση των στόχων που τέθηκαν στην έρευνα αντιπροσωπεύει μια σημαντική διαδικασία που εμπλέκει την εφαρμογή συγκεκριμένων τεχνολογικών λύσεων. Η προσπάθεια εστίασε στη βελτίωση της προσβασιμότητας, με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης για την εξατομίκευση των ψηφιακών και φυσικών περιβαλλόντων. Η ανάπτυξη προηγμένων αλγορίθμων και εφαρμογών επέτρεψε την ενίσχυση της αυτονομίας των ατόμων με σωματικές αναπηρίες, προσφέροντας εξατομικευμένες λύσεις που προσαρμόζονται στις ειδικές τους ανάγκες. Ωστόσο, η επιτυχία αυτής της υλοποίησης συνδέεται με τη συνεχή προσπάθεια προσαρμογής και βελτίωσης, καθώς οι εξελίξεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης παρέχουν νέες ευκαιρίες για την αντιμετώπιση προκλήσεων και τη βελτίωση της ολοκληρωμένης εμπειρίας των χρηστών. Η ανάλυση των δεδομένων αποκαλύπτει προοδευτικές εξελίξεις όσον αφορά τη βελτίωση της προσβασιμότητας, την ενδυνάμωση της αυτονομίας και την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Αξιολογώντας τους στόχους, αποφαίνεται η συνολική πρόοδος αλλά ταυτόχρονα επισημαίνεται η σημασία της συνεχούς εξέλιξης προς την καλύτερη υποστήριξη των ατόμων με σωματικές αναπηρίες μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης.