“Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ” – Διπλωματική Εργασία της Καγκελίδου Βαρβάρα – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ (Τ.Π.Ε) ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ – Μέρος 14ο
3.4 Μέθοδος ανασκόπησης
Για την εκπόνηση της συγκεκριμένης διπλωματικής εργασίας ακολουθήθηκε η μέθοδος της βιβλιογραφικής περιγραφικής ανασκόπησης. Καθώς οι βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις αποτελούν δευτερογενείς πηγές, χωρίζονται σε δυο ήδη και έχουν ως στόχο την αποτύπωση ήδη υπαρχόντων δημοσιεύσεων από μια πιο σφαιρική και κριτική οπτική προκειμένου να αναδειχθεί εάν υπάρχει κάποιο ερευνητικό “έλλειμμα”. Δυο είναι τα είδη που αποτελούν την βιβλιογραφική ανασκόπηση: Α) Οι περιγραφικές ή αφηγηματικές και Β) οι συστηματικές ανασκοπήσεις. Όσον αφορά την περιγραφική ανασκόπηση, αυτή αποτελεί προσπάθεια παρουσίασης με λεπτομερή και αφηγηματικό τρόπο τις υπάρχουσες γνώσεις σχετικά με ένα συγκεκριμένο θέμα, παρουσιάζοντας τα κύρια ευρήματα, τις τάσεις και τις συσχετίσεις μεταξύ διαφόρων ερευνών. Με αυτό τον τρόπο θα γίνει μια προσπάθεια κατανόησης προηγούμενων ερευνών και των αποτελεσμάτων τους. Η συστηματική ανασκόπηση διεξάγεται σε πιο συγκεκριμένα πλαίσια και περιλαμβάνει καθορισμένα βήματα, παρέχοντας μια πιο αντικειμενική και ολοκληρωμένη ερευνητική διαδικασία (Day & Gastel, 2012). Ο σχεδιασμός, λοιπόν, της ερευνητικής μεθοδολογίας, θα πραγματοποιηθεί μέσω μιας εκτενούς ποιοτικής μελέτης και καταγραφής της διεθνούς και ελληνικής βιβλιογραφίας. Θα πρέπει να αναφερθεί, ότι στις μελέτες που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη θεματική, δηλαδή την βοήθεια που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη στα άτομα με αναπηρία, δεν παρέχεται αρκετό υλικό στην ελληνική βιβλιογραφία. Επομένως οι πηγές που αξιοποιούνται, προέρχονται κατά βάση από ξένη βιβλιογραφία. Η ομάδα στην οποία εστιάζει η έρευνα είναι τα άτομα με σωματικές αναπηρίες (άτομα με κινητικά προβλήματα, άτομα με οπτική αναπηρία κτλ.) για να αποδειχθεί πως η χρήση της τεχνολογίας μπορεί να συμβάλλει στην βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους σε καθημερινά επίπεδα. Στην βιβλιογραφική ανασκόπηση που πραγματοποιείται, η συλλογή των άρθρων και γενικότερα των πληροφοριών γίνεται μέσα από αξιόπιστες πηγές (όπως η Scopus, το Google Scholar και το Connected papers) και στην συνέχεια παρατίθενται τα δεδομένα μέσα από μια κριτική ανάλυση και τον σχολιασμό τους. Αυτές οι βάσεις δεδομένων επιλέχθηκαν καθώς διαθέτουν μεγάλο όγκο διαθέσιμων εγγράφων. Εκτός από το σκοπό, τους στόχους και τα ερευνητικά ερωτήματα στο τέλος θα προκύψουν ορισμένα συμπεράσματα. Μια πρώτη αναζήτηση που έγινε στη βιβλιογραφία, βασίστηκε στη χρήση συγκεκριμένων όρων και λέξεων- κλειδιών, όπως προαναφέρθηκε, με αποτέλεσμα να βρεθούν έγκυρα αποτελέσματα.
Οι βασικοί όροι γύρω από τους οποίους κινείται η συγκεκριμένη διπλωματική εργασία είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι σωματικές αναπηρίες και η κοινωνική συμμετοχή αυτών των ατόμων στις καθημερινές δραστηριότητες. Στη συνέχεια θα γίνει μια προσπάθεια ανάλυσης και αποσαφήνισης αυτών των όρων για την αποφυγή παρανοήσεων. Ενδεικτικές λέξεις κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν στις διάφορες μηχανές αναζήτησης αλλά κυρίως στην Scopus παρατίθενται παρακάτω: “physical disability” ή “handicapped” ή “mobility disability” και “artificial intelligence” και “social participation” ή “social well being” ή “social engagment”. Οι όροι βρίσκονται στα αγγλικά καθώς είναι μεγαλύτερο το εύρος των βιβλιογραφικών αναφορών. Σε ένα επόμενο στάδιο εφαρμόστηκε φίλτρο για το χρονικό εύρος των δημοσιεύσεων από το 2010 έως το 2023. Τα άρθρα που προέκυψαν εξ΄ αρχής ήταν γύρω στις 5.000 όμως στη συνέχεια έγινε και περαιτέρω συγκεκριμενοποίηση της αναζήτησης π.χ. “physical disability” and “artificial intelligence” και όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί των λέξεων κλειδιών. Στην αναζήτηση αυτή εμφανίστηκαν 87 άρθρα ενώ σε μια επόμενη αναζήτηση με τους όρους “physical disability” and “social life” τα αποτελέσματα ήταν μόνο 16 και δεν μπορούσαν να αξιοποιηθούν όλα για την εκπλήρωση των στόχων της εργασίας παρά μόνο τα 14. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται ανά κατηγορία το σύνολο των άρθρων που αξιοποιήθηκαν για την άντληση πληροφοριών σχετικά με τις σωματικές αναπηρίες. Όσον αφορά την κινητική αναπηρία 5 μόνο άρθρα μιλούσαν για την χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης και την αξιοποίηση τους στον τομέα αυτό. Ενώ τα άρθρα που βρέθηκαν για την οπτική αναπηρία και απαντούσαν συγκεκριμένα στα ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας ήταν μόνο 3 και για την ακουστική ήταν 6. Γενικότερα οι αναζητήσεις που εμπεριείχαν τον όρο “social life” ή συνώνυμες λέξεις δεν απέδιδαν πολλά αποτελέσματα. Τα άρθρα επιλέγονταν και εξετάζονταν ξεχωριστά από την κάθε μηχανή αναζήτησης για να μην δημιουργηθεί σύγχυση. Η επιλογή γινόταν κατά κύριο λόγο με βάση τον τίτλο, την περίληψη, τις λέξεις κλειδιά και τα περιεχόμενα κάθε άρθρου. Το μόνο κριτήριο για την απόρριψη ορισμένων άρθρων που σχετίζονταν με τα μέσα Τεχνητής Νοημοσύνης ήταν η συμβατότητα τους με την θεματική, καθώς ήδη τα αποτελέσματα ήταν περιορισμένα όπως φαίνεται και από τον παρακάτω πίνακα.
Πίνακας 1
Σύνολο άρθρων που σχετίζονται με τις σωματικές αναπηρίες.
Κινητική Αναπηρία 5
Οπτική Αναπηρία 3
Ακουστική Αναπηρία 6
3.5 Σύνοψη
Στο παρόν κεφάλαιο αναφέρθηκε ότι ο κύριος σκοπός της βιβλιογραφικής αυτής έρευνας είναι να καταστεί σαφή η συμβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην καθημερινή ζωή των ατόμων με σωματικές αναπηρίες αλλά και η σημασία που έχει η κοινωνική τους συμμετοχή. Αναφέρθηκαν κάποιες λέξεις- κλειδιά που συνέβαλαν στην διαδικασία αναζήτησης, η ίδια η διαδικασία αναζήτησης και τα ερευνητικά ερωτήματα. Η μέθοδος με την οποία διεξήχθη η έρευνα είναι η περιγραφική ανασκόπηση. Όλα αυτά που συμπεριλήφθηκαν στην εργασία μπορούν να αποτελέσουν το έναυσμα για περαιτέρω μελέτη.