Η συμβολή της λογοτεχνίας στην ευαισθητοποίηση των μαθητών και των μαθητριών για ζητήματα κινητικής αναπηρίας – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΜΑΡΙΑΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ – Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων – Μέρος 3ο
Α’ μέρος Θεωρητικό Κεφάλαιο 1ο : Αναπηρία
1.1. Ορισμοί της αναπηρίας
Η αναπηρία εξ’ ορισμού της αποτελεί ένα πολυδιάστατο και πολυσχιδές ζήτημα. Ανά περιόδους δίνονται διαφορετικοί ορισμοί στη συγκεκριμένη έννοια, με αποτέλεσμα να προσεγγίζεται πολλές φορές και από διαφορετικές περιοχές του επιστητού.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αντιλαμβάνεται την αναπηρία ως ένα πρόβλημα που σχε- τίζεται με τον ίδιο τον άνθρωπο προσωπικά, δηλαδή συνιστά αυτό καθαυτό ένα προσωπικό πρό- βλημα του ανάπηρου ανθρώπου. Η Ζώνιου- Σιδέρη (2011, σσ. 16-17) προεκτείνει τον ορισμό του Π.Ο.Υ. συνδέοντάς τον με τις έννοιες της βλάβης και της μειονεξίας, οι οποίες είτε εκ γενετής είτε επίκτητες παρακωλύουν το ίδιο το άτομο από την επιτέλεση των κοινωνικών του λειτουργιών. Ο Oliver (2009) υπογραμμίζει την ανεπάρκεια του συγκεκριμένου ορισμού να προσδώσει στην ανα- πηρία την αρμόζουσα κοινωνική της διάσταση, μιας και την περιορίζει στο στενό όριο της ατομικής μειονεξίας και βλάβης.
Από την άλλη πλευρά, προκρίνεται και η κοινωνική-πολιτιστική διάσταση στην έννοια της αναπηρίας, ανάλογα με το κοινωνικό-πολιτιστικό πλαίσιο σε κάθε χρονική ιστορική περίοδο. Στην αρχαία Σπάρτη, για παράδειγμα οι πολίτες με αναπηρία περιθωριοποιούνταν με την αιτιολογία ότι αδυνατούν να εκπληρώσουν τα στρατιωτικά τους καθήκοντα απέναντι στην πατρίδα τους. Άλ- λωστε, είναι γνωστό ότι τα αγόρια που γεννιούνταν με κάποιου είδους δυσμορφία ρίπτονταν στον καιάδα. Στην αρχαία Ρώμη, οι ανάπηροι είτε ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας είτε γίνονται απο- δέκτες του κοινωνικού οίκτου. Για τον χριστιανισμό, η αναπηρία ενός ανθρώπου θεωρείται τιμω- ρία από τον θεό για τις προγονικές αμαρτίες κάποιου. Κατά την περίοδο του Μεσαίωνα, οι ανά- πηροι δεν χαίρουν της εκτίμησης του κόσμου, σε σημείο που πολλές φορές να γίνονται αποδέκτες βίαιης συμπεριφοράς, διότι αποκλίνουν από το «φυσιολογικό» κοινωνικό πρότυπο.
Οι δυτικές, λοιπόν, κοινωνίες τείνουν από την αρχαιότητα κιόλας να ταυτίζουν την αναπηρία με τη βλάβη και να την επιρρίπτουν στην ατομική ευθύνη καθενός χωρίς να διστάζουν να τους αποκλείουν με κάθε τρόπο από την κοινωνική οργάνωση. Από τη δεκαετία του 1960 και εφεξής δίνεται έμφαση στην κοινωνική διάσταση της αναπηρίας και στην περιθωριοποίηση την οποία υφίστανται οι ίδιοι οι ανάπηροι.
Το παρόν κεφάλαιο συζητά τα δυο βασικά μοντέλα στη θεωρία της αναπηρίας, το ατομικό και το κοινωνικό και το κατά πόσο συνέβαλαν το καθένα ξεχωριστά στην υλοποίηση της ενταξια- κής συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.