Η συμβολή της λογοτεχνίας στην ευαισθητοποίηση των μαθητών και των μαθητριών για ζητήματα κινητικής αναπηρίας – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΜΑΡΙΑΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ – Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων – Μέρος 5ο
1.2.1. Κριτική θεώρηση του ατομικού μοντέλου
Η σύνδεση της αναπηρίας ως μιας προσωπικής τραγωδίας ή ως βλάβης αναντίρρητα περιορίζει το άτομο σε προσωπικό επίπεδο και το εξοβελίζει σε πολλές περιπτώσεις από τον ιστό της κοινωνικό- οικονομικής ζωής. Οι ανάπηροι, ειδικότερα, οι πάσχοντες από κάποια σωματική αδυναμία απο- κλείονται από την εκπαίδευση, από τη λήψη αποφάσεων και βέβαια από την αγορά εργασίας. Ο Oliver (2009, σελ. 122-123) συσχετίζει την ιατρικοποίηση της αναπηρίας με την άνοδο του καπιταλισμού και την εμφάνιση του ιατρικού επαγγέλματος. Το αυστηρά ιατρικό πλαίσιο δεν λαμβάνει υπόψη διάφορες κοινωνικές ή άλλες παραμέτρους που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αναπηρία (π.χ. ένα εργατικό ατύχημα). Η Ζώνιου-Σιδέρη (2011) υπογραμμίζει ότι η επικράτηση του ιατρικού μοντέλου καταστρατηγεί την προσωπικότητα του ίδιου του ανθρώπου και μάλιστα τον εξωθεί στο δρόμο της συμμόρφωσης προς ένα πλαίσιο «κανονικοποίησης» του ανθρώπινου σώματος, το οποίο θα είναι εναρμονισμένο με το «φυσιολογικό» κοινωνικό πρότυπο.
Οι αντιλήψεις αυτές για την αναπηρία: ότι δηλαδή είναι επίκτητη και σχετίζεται αποκλειστικά και μόνο με βιολογικούς γενετικούς παράγοντες δύνανται να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων με αναπηρία. Ειδικότερα, σύμφωνα με Gelman (2024) η θεώρησή της ως προσωπικού προβλήματος ενδεχομένως προκαλεί αρνητικά συναισθήματα σε εκείνα τα άτομα ή δημιουργεί συναισθήματα οίκτου ή λύπησης για εκείνα ή και εντέλει έχει ως αποτέλεσμα να περιθωριοποιούνται συστηματικά από τον κοινωνικό περίγυρο και να στιγματίζονται λόγω της φυσικής ή και νοητικής τους αδυναμίας. Η σωματοποίηση της αναπηρίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την έννοια της κοινωνικής «μειονεξίας».
Λόγω του σωματικού προβλήματος, οι ίδιοι θεωρούνται ανεπαρκείς στην ανάληψη πρωτοβουλιών για την ισότιμη κοινωνική και πολιτική τους δράση. Ο Hughes (2014) υποστηρίζει έντονα ότι το μόνο που κατόρθωσε το ιατρικό μοντέλο ήταν να ακυρώσει την υπόσταση των ανάπηρων ανθρώπων θέτοντάς τους εκτός της παραγωγικής διαδικασίας, μιας και θεωρούνταν
«ελαττωματικοί» και «αποκλίνοντες» από τα καθιερωμένα κοινωνικά πρότυπα. Ως «κοινωνικά μειονεκτούντες» αφήνονται στη μοίρα τους και είναι παθητικoί δέκτες οιωνδήποτε αποφάσεων παίρνονται σε βάρος τους (Βλάχου Αναστασία, 2012, σσ. 67-69). Όλες αυτές οι αντιλήψεις απόρροια του ατομικού- ιατρικού μοντέλου αναμφίβολα παρακωλύουν την εκπαίδευση των ανάπηρων παιδιών και τη δημιουργία ενός συμπεριληπτικού εκπαιδευτικού συστήματος, στο οποίο όλοι οι μαθητές και όλες οι μαθήτριες είναι πολύτιμοι/ες κατά τη μαθησιακή διαδικασία. Κάτι τέτοιο καθίσταται αδύνατο να υλοποιηθεί, από τη στιγμή που η αναπηρία αντιμετωπίζεται ως «οργανικό έλλειμμα και παραπέμπει στην ελαττωματολογία» (Σούλης, 2013).
Το ατομικό-ιατρικό μοντέλο της αναπηρίας αμφισβητήθηκε έντονα από τους ανάπηρους και τα συνδικαλιστικά τους σωματεία, καθότι ακύρωνε την ίδια τους την ύπαρξη και τους εξωθούσε στο περιθώριο. Κρίνεται, λοιπόν, αναγκαία η εμφάνιση ενός μοντέλου που προσεγγίζει την αναπηρία με διαφορετικό τρόπο πέραν του ιατρικού.