3.3 ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

Ο Edyburn (2000) προέβη σε διαχωρισμό της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας, σε δύο κύριες κατηγορίες: α) τις «Συσκευές Υποστηρικτικής Τεχνολογίας»/ «assistive technology devices» και β) τις «Υπηρεσίες Υποστηρικτικής Τεχνολογίας»/ «assistive technology services».
Μέσω της χρήσης του όρου «Συσκευές Υποστηρικτικής Τεχνολογίας», εννοείται οποιοδήποτε αντικείμενο ή μέρος εξοπλισμού ή παραγωγικού συστήματος το οποίο αξιοποιείται αποσκοπώντας είτε στην αύξηση, είτε στη βελτίωση των λειτουργικών δυνατοτήτων που διαθέτουν τα άτομα με οπτική αναπηρία. Από την άλλη, μέσω της χρήσης του όρου «Υπηρεσίες Υποστηρικτικής Τεχνολογίας» εννοείται οποιοδήποτε είδος υπηρεσίας το οποίο παρέχει στο άτομο με οπτική αναπηρία την απαραίτητη βοήθεια προκειμένου αυτό να προβεί είτε στην επιλογή, είτε στην απόκτηση, είτε ακόμα και στη χρήση κάποιας συσκευής υποστηρικτικής τεχνολογίας. Στο πλαίσιο των εν λόγω «Υπηρεσιών Υποστηρικτικής Τεχνολογίας», εμπεριέχεται μία σειρά διαδικασιών όπως είναι: η υλοποίηση της αξιολόγησης των αναγκών που έχει το εκάστοτε άτομο με αναπηρία και του τρόπου λειτουργίας του μέσα στο περιβάλλον (σπίτι, σχολείο, γειτονιά), όπως και (αξιολόγηση) του αντίκτυπου που επιφέρει η απόκτηση της

κατάλληλης συσκευής υποστηρικτικής τεχνολογίας, διαδικασίες οι οποίες σχετίζονται με την ενοικίαση/ αγορά και τελικώς με την απόκτηση της εκάστοτε συσκευής, διαδικασίες οι οποίες σχετίζονται με παραμέτρους όπως είναι η επιλογή, ο σχεδιασμός αποτελεσματικής υποδομής για την προσαρμογή των συσκευών υποστηρικτικής τεχνολογίας στις προσωπικές ανάγκες του κατόχου τους, καθώς και η συντήρηση ή και η επισκευή της εν λόγω συσκευής σε περίπτωση βλάβης, και τέλος καθορισμός του σωστού τρόπου χρήσης των συσκευών με στόχο την πλήρη αξιοποίηση τόσο για το ίδιο το άτομο όσο και για την οικογένεια και τους επαγγελματίες με τους οποίους συναναστρέφεται (Edyburn, 2000).

3.4 ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ/ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

Υπάρχουν ορισμένες διαφορετικές κατηγοριοποιήσεις των υποστηρικτικών τεχνολογιών μερικές από τις οποίες αναφέρονται παρακάτω. Μία ταξινόμηση προτείνει τον διαχωρισμό τους με βάση τον σκοπό τον οποίο καλούνται να υπηρετήσουν, τόσο οι συσκευές όσο και τα προγράμματα και οι υπηρεσίες που σχετίζονται με την Υποστηρικτική Τεχνολογία.

α) Υποστηρικτικές τεχνολογίες οι οποίες αποσκοπούν στη διευκόλυνση της καθημερινής ζωής.
Τα εν λόγω βοηθήματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τον παράγοντα της αυτοεξυπηρέτησης των ατόμων που έχουν οπτική αναπηρία, διευκολύνοντας κατά βάση τομείς όπως το φαγητό, η ένδυση, τα ψώνια, η αυτόνομη μετακίνηση κ.α. (Kelly&Smith, 2011).

β) Υποστηρικτικές τεχνολογίες οι οποίες αποσκοπούν στη διευκόλυνση των διαδικασιών μάθησης.
Η εν λόγω κατηγορία βοηθημάτων έχει ως προϋπόθεση τις περισσότερες φορές τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, ενώ καλείται να διαδραματίσει υποστηρικτικό ρόλο στις εκπαιδευτικές διαδικασίες (Zhou, Parker, Smith & Griffin-Shirley, 2011).

γ) Υποστηρικτικές τεχνολογίες οι οποίες αποσκοπούν στη διευκόλυνση της επικοινωνίας.
Μία ευρεία γκάμα από βοηθήματα με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτά των ομιλούντων λεξικών, των συσκευών ηχογράφησης, των συσκευών γραφής Braille αποτελούν μερικές από αυτές. (Krishna, Colbry, Black, Balasubramanian & Panchanathan, 2008).

Μία άλλη ταξινόμηση προτείνει τον διαχωρισμό τους σε:

Προσαρμοστική τεχνολογία (Adaptive assistive technologies) και Εναλλακτική τεχνολογία (Alternative assistive technologies)
Η αξιοποίηση της πρώτης κατηγορίας αποσκοπεί στην προσαρμογή των κοινών τεχνολογιών στις ανάγκες και στις δυνατότητες που έχουν οι τυφλοί χρήστες (π.χ. μεγεθυντές οθόνης ή ειδικά πληκτρολόγια με ευμεγέθη πλήκτρα) (Mulloy, Gevarter, Hopkins, Sutherland & Ramdoss, 2014). Η δεύτερη κατηγορία αποσκοπεί στην πλήρη αντικατάσταση των μέσων δια των οποίων η συγκεκριμένη ομάδα ατόμων επιχειρεί να υλοποιήσει τις καθημερινές δραστηριότητές της (Bhowmick & Hazarika, 2017).

Διάκριση σε πρωτογενή και δευτερογενή βοηθήματα με βάση το αν η συσκευή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από μόνη της ή χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα μιας άλλης συσκευής:

Πρωτογενή βοηθήματα. Αυτά χρησιμοποιούνται μόνα τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το απλό λευκό μακρύ μπαστούνι.

Δευτερογενή βοηθήματα. Αυτά χρησιμοποιούνται ως συμπληρώματα μιας κύριας συσκευής. Ωστόσο, δεν έχουν σχεδιαστεί για να παρέχουν ασφαλή χρήση όταν χρησιμοποιούνται μεμονωμένα. Για παράδειγμα, μια χειροκίνητη συσκευή υπερήχων για την ανίχνευση εμποδίων είναι ένα παράδειγμα δευτερεύουσας υποστηρικτικής συσκευής που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ενίσχυση σε ένα μπαστούνι (Hersh & Johnson, 2010).

Διάκριση με βάση τη λειτουργικότητα της συσκευής:

Συσκευές κινητικότητας που υποστηρίζουν την αποφυγή εμποδίων.

Συσκευές προσανατολισμού και πλοήγησης που παρέχουν πληροφορίες για ορόσημα και υποστηρίζουν την εύρεση διαδρομής.

Τεχνολογία υποβοήθησης πρόσβασης στο περιβάλλον. Συσκευές που υποστηρίζουν την αναγνώριση αντικειμένων.
Διάκριση με βάση την τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την απόκτηση των περιβαλλοντικών πληροφοριών:

Συσκευές Υπερήχων.

Συσκευές Υπερύθρων.

Κάμερες

Παγκόσμιο σύστημα εντοπισμού θέσης (GPS) Υποστηρικτικές Τεχνολογίες Κινητών Τηλεφώνων.

Διάκριση με βάση τον τρόπο παροχής πληροφοριών στο χρήστη:

Συσκευές με δόνηση.

Συσκευές με ομιλία.

Ήχοι διαβαθμισμένης έντασης.

Μουσικοί τόνοι.

Διάκριση με βάση τον τρόπο μεταφοράς της συσκευής:

Επιτραπέζια συσκευή Μπαστούνι.
Άλλη συσκευή χειρός ( πχ. Έξυπνο κινητό)

Wearable συσκευή (π.χ. φορητή στην τσέπη, σε τσάντα πλάτης, στον καρπό, ειδικά γυαλιά) (Hersh & Johnson, 2010).

Όσον αφορά τις wearable συσκευές, πρόκειται για διάφορες έξυπνες ψηφιακές φορητές υποστηρικτικές συσκευές που μπορούν να φορεθούν σε διάφορα σημεία του σώματος και έχουν αναπτυχθεί ως συγκεκριμένες λύσεις για την υποβοήθηση δραστηριοτήτων όπως η ανάγνωση, η αναγνώριση αντικειμένων,η αυτόνομη μετακίνηση κ.α.. Δεδομένου ότι λείπει η όραση, οι συσκευές αυτές προσπαθούν να ανοίξουν νέα κανάλια επικοινωνίας μέσω της ακοής και της αφής. Οι συσκευές είναι τόσο διαφορετικές όσο τεχνολογία που χρησιμοποιείται, καθώς και η θέση που τοποθετούνται ή χρησιμοποιούνται αυτές στο σώμα. Πρέπει να τονιστεί πως, μετά τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα, οι εν λόγω wearable συσκευές αποτελούν την επόμενη πιο μεγάλη καινοτομία στον χώρο των υποστηρικτικών τεχνολογιών και οι δυνατότητες που έχουν είναι τεράστιες. Τόσο οι αισθητήρες όσο και τα λογισμικά τα οποία είναι ενσωματωμένα στις συσκευές αυτές, καθιστούν ικανά τα άτομα με οπτική αναπηρία να υλοποιούν μια σειρά ενεργειών δίχως να έχουν την ανάγκη από άλλη ανθρώπινη παρέμβαση. Υπάρχει η δυνατότητα σύνδεσης των συσκευών αυτών και με έξυπνα κινητά τηλέφωνα. Η εικόνα 2 δείχνει διάφορες wearable συσκευές και η εικόνα 3 τις περιοχές του σώματος που μπορούν να τοποθετηθούν οι εν λόγω συσκευές: τα δάχτυλα, τα χέρια, ο καρπός, η κοιλιά, το στήθος, τα πόδια, τα αυτιά κλπ. (Velasquez, 2010).

Αναφορικά με τις υποστηρικτικές τεχνολογίες , βέβαια , είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί πως κάποιο μέσο που λογίζεται ως υποστηρικτική τεχνολογία για ένα άτομο με οπτική αναπηρία (π.χ. λογισμικό προφορικής καταχώρησης κειμένου σε επεξεργαστή κειμένου) ,το ίδιο μέσο θεωρείται ένα απλό λογισμικό για κάποιον βλέποντα. Απόρροια αυτού είναι να προκαλείται αναστάτωση αναφορικά με το τι συγκαταλέγεται τελικώς στη υποστηρικτική τεχνολογία και τι όχι. Το να διαχωρίζονται και να διακρίνονται , επίσης τα τεχνολογικά μέσα σε υποστηρικτικές τεχνολογίες και μη υποκρύπτει, σύφωνα με τον Edyburn (2004) σοβαρό κίνδυνο κατά βάση σε 2 σημεία. Αρχικώς, ενέχει η ύπαρξη κινδύνου να διαχωριστούν πέρα από τα τεχνολογικά μέσα και οι χρήστες , ‘’οδηγώντας’’ ξανά στο αναχρονιστικό διαχωριστικό ιατρικό μοντέλο της αναπηρίας. Επίσης , είναι πολύ πιθανό να γίνει η εστίαση στα τεχνολογικά μέσα αυτά καθεαυτά , παραμερίζοντας τους ουσιώδεις λόγους χρήσης αυτής , όπως για παράδειγμα τον ενιαίο σχεδιασμό και την ισότητα ευκαιριών στο εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιβάλλον (Edyburn ,2004)
Στην εν λόγω εργασία , γίνεται , λοιπόν χρήση της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας ως μια πιο γενική έννοια για προιόντα και υπηρεσίες που στοχεύουν στο να προωθηθεί η αυτονομία και οι ίσες ευκαιρίες σε μια ποιοτική εκπαίδευση και καθημερινότητα σπουδαστών και ατόμων με οπτική αναπηρία.
Περιλαμβάνει εκτός από την προσαρμοστική τεχνολογία, και στοχευμένες τεχνολογίες υποβοήθησης όπως για παράδειγμα τα έξυπνα σπίτια και οι ρομποτικά υποβοηθούμενες συσκευές οι οποίες έχουν ως γενικότερο σκοπό να ενισχύσουν την ανεξαρτησία και τις λειτουργικές ικανότητες ενός ατόμου (The Assistive Technology of Act ,1998).