ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
Κάθε πολιτισμένη κοινωνία οφείλει να πραγματοποιεί προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει την ομαλή ένταξη και κοινωνικοποίηση του συνόλου των μελών της, παρέχοντας ίσες ευκαιρίες σε όλους, ανεξαρτήτως των ιδιαιτεροτήτων οι οποίες ενδέχεται να οφείλονται σε κάποια αναπηρία.
Στην προαναφερθείσα προσπάθεια σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει η πρόοδος της τεχνολογίας. Ειδικά για τα άτομα με οπτική αναπηρία, μέσω της τεχνολογικής εξέλιξης και προόδου, παρέχονται τα κατάλληλα μέσα για τη διεκπεραίωση μίας εργασίας ή δραστηριότητας, με ευκολία και επιτυχία, ομοίως με τους βλέποντες συνανθρώπους τους.
3.1 ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΑ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ
Η θεώρηση της αναπηρίας μέσω των διαφόρων μοντέλων έχει επιδράσει σημαντικά στις προσεγγίσεις τόσο για την εκπαίδευση όσο και για την καθημερινότητα των ατόμων με οπτική αναπηρία. Ως επιγέννημα αυτού, η επιρροή προσεμφερώς έγινε έκδηλη και στην εφαρμογή της Υ.Τ. αναφορικά με τη στήριξη των ατόμων με οπτική αναπηρία (Heydon, 2005).
Δεδομένου ότι στόχος είναι οι χρήστες της υποστηρικτικής τεχνολογίας να είναι άτομα με αναπηρία, ο ορισμός της υποστηρικτικής τεχνολογίας εξαρτάται από το μοντέλο της αναπηρίας που χρησιμοποιείται κάθε φορά.
Η ουσιαστική διαφορά των δύο προσεγγίσεων, ιατρικής και κοινωνικής, αναφορικά με την υποστηρικτική τεχνολογία μπορεί να αναδειχθεί με ένα απλό παράδειγμα. Σύμφωνα με το ιατρικό μοντέλο, το γεγονός ότι δεν μπορούν τα άτομα με οπτική αναπηρία να διαβάσουν ένα βιβλίο όπου το κείμενο είναι εκτυπωμένο στην τυποποιημένη γραμματοσειρά (πχ. Times New Roman 12) είναι απόρροια της μειωμένης οπτικής οξύτητας, ενώ στο κοινωνικό μοντέλο η αδυναμία αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι υπάρχουν ελάχιστα βιβλία τυπωμένα σε μεγάλη γραμματοσειρά ή διαφόρων ειδών υποστηρικτικές τεχνολογίες που είναι διαθέσιμες στα χέρια των ατόμων αυτών με σκοπό την υποβοήθηση της ανάγνωσης (Yuan & Folmer, 2008).
Μέχρι πρόσφατα, το ιατρικό μοντέλο θεώρησης της αναπηρίας ήταν κυρίαρχο και η βοηθητική τεχνολογία θεωρούνταν ως πιθανή λύση επέκτασης της αποκατάστασης της παθολογικά καθοριζόμενης «δυσλειτουγιας» για τα άτομα με οπτική αναπηρία. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, η αδυναμία και κατ’ επέκταση η αποτυχία του ατόμου να προβαίνει στην εκτέλεση ‘’βασικών λειτουργιών’’ , δύναται να αποκατασταθεί μέσω της χρησιμοποίησης συγκεκριμένων υποστηρικτικών τεχνολογιών (Heydon, 2005).
Οι κοινωνικές αλλαγές όμως έχουν πλέον αναδείξει την αποκατάσταση ως ένα μέρος της πορείας των ατόμων με αναπηρία για την κοινωνική επανένταξη, που αποτελεί και το πνεύμα που διαπνέει τις σύγχρονες νομοθεσίες, τους κανονισμούς και τις κατευθυντήριες γραμμές για τα άτομα με αναπηρία. Η ευρεία αποδοχή, του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας εστιάζει στην κοινωνική διάσταση της έννοιας, με την αδυναμία ανταπόκρισης του συστήματος στη διαφορετικότητα να τίθεται στο επίκεντρο (Christ, 2008). Βάσει αυτής της προσέγγισης, η υποστηρικτική τεχνολογία εκτυλίσσει έναν πολύ σημαντικό ρόλο και τα εργαλεία της είναι ουσιαστικά τα μέσα τα οποία επιτρέπουν την εκπαιδευτική και κοινωνικοοικονομική προσβασιμότητα των ατόμων με οπτική αναπηρία , εστιάζοντας όχι στο να αποκατασταθεί η ‘’ δυσλειτουργία’’ του ατόμου αλλά στο να υποστηριχθεί η λειτουργικότητά τους ώστε η σχέση τους με το περιβάλλον να μην καταλήσει σε «αναπηρία» (Yuan & Folmer, 2008; Cook et al., 2007).
Ο Christ (2008) αναφέρει πως ένας κεφαλαιώδης τρόπος για να αξιοποιηθεί η υποστηρικτική τεχνολογία στο εν λόγω πλαίσιο είναι το αλλάξουν οι στάσεις και να αναγνωριστούν οι πολλάπλές δυνατότητες της υποστηρικτικής τεχνολογίας ,ως σημαντικό κομμάτι ενός συστήματος και κατά κύριο λόγο ως πρωτεύον ‘’συστατικό’’ μετασχηματισμού τόσο εκπαιδευτικού όσο και του κοινωνικού περιβάλλοντος.
Eίναι απαραίτητο, βέβαια να μην αγνοείται ότι υπάρχει και μια πολυσχιδής διεπαφή ανάμεσα στις κοινωνικές , πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές παραμέτρους από τις οποίες επηρεάζεται αρκετά η χρήση των υποστηρικτικών τεχνολογιών (Copley & Ziviani, 2007).
Σε γενικές γραμμές , διαφαίνεται από τις μελέτες πως το να αξιοποιηθούν με αποτελεσματικό τρόπο τα διάφορα υποστηρικτικά εργαλεία βασίζεται κατά κύριο λόγο στη στάση την οποία υιοθετούν οι εμπλεκόμενοι απέναντι σε αυτά και στην αντίληψη
της μεταρρύθμισης που δύναται να επιφέρουν (Copley & Ziviani, 2007). Στον χώρο της οπτικής αναπηρίας, κινητήρια δύναμη με σκοπό την αλλαγή των στάσεων συνιστά το κοινωνικό μοντέλο και η υιοθέτηση αυτού , έτσι ώστε ο καθορισμός της οπτικής αναπηρίας να βασίζεται στο πλαίσιο και όχι στην ιατρική διάγνωση (Ashton, 2005).
