Η σηµασία της εργασίας στα άτοµα µε οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Δηµητριάδου Κωνσταντίνας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 16ο

Ιούλ 8, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η σηµασία της εργασίας στα άτοµα µε οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Δηµητριάδου Κωνσταντίνας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 16ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο

Συµπεράσµατα

Σήµερα η αναπηρία δεν είναι ζήτηµα πρόνοιας, αλλά ζήτηµα διασφάλισης των θεµελιωδών ανθρωπίνων δικαιωµάτων και ελευθεριών καθώς τα άτοµα µε αναπηρία δεν αποτελούν αντικείµενα οίκτου και φιλανθρωπίας, αλλά υποκείµενα, άξια σεβασµού και ίσης µεταχείρισης, όπως όλοι οι υπόλοιποι πολίτες. Στον τοµέα της απασχόλησης δεν αρκεί πλέον η διεκδίκηση εκ µέρους των ίδιων των ατόµων µε αναπηρία των δικαιωµάτων τους, θέσεων εργασίας και προσπάθεια βελτίωσης των επαγγελµατικών προσόντων και δεξιοτήτων τους, αλλά και η θέσπιση νοµοθετικού πλαισίου καταπολέµησης των διακρίσεων καθώς και η εφαρµογή στοχευµένων µέτρων και πολιτικών σε όλους τους τοµείς της κοινωνικής ζωής, συµπεριλαµβανοµένου και του τοµέα της εργασίας και της απασχόλησης (Λογαράς, 2016)
Η ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας αναδεικνύει τα θετικά αποτελέσµατα της ένταξης ατόµων µε οπτική αναπηρία στο εργατικό δυναµικό, τόσο για τους ίδιους όσο και για το οικονοµικό και κοινωνικό περιβάλλον. Συνεισφέρει στη µεταβολή των στάσεων απέναντι σε αυτή την οµάδα, καθώς η αµειβόµενη εργασία είναι ζωτικής σηµασίας για την ταυτότητα, την κοινωνική ένταξη και την οικονοµική σταθερότητα, ενώ η ανεργία σχετίζεται µε σωµατικές και ψυχικές ασθένειες, φτώχεια και χαµηλή αυτοεκτίµηση (Evans & Repper, 2000· Dunstan, Falconer, et al., 2017· Dutta et al., 2008). Επιπλέον, τα ιδιαίτερα οφέλη της εργασίας για άτοµα µε αναπηρίες περιλαµβάνουν τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, την ενίσχυση της αυτοεκτίµησης, την ύπαρξη εισοδήµατος, τη διεύρυνση του κοινωνικού δικτύου και την ενίσχυση του αισθήµατος της κοινότητας, ευρήµατα που συµφωνούν µε µελέτες που αφορούν την εργασιακή εµπειρία των ατόµων µε αναπηρίες (Gilbride et al., 2003· Buciuniene & Kazlauskaite, 2010).
Για τους λόγους αυτούς, η ενίσχυση της απασχόλησης και της διατήρησης στην εργασία ατόµων µε αναπηρία, µε τελικό σκοπό τη σωµατική και ψυχολογική ευηµερία τους, θα πρέπει να αποτελεί κοινό τόπο για τους ειδικούς στον τοµέα της αποκατάστασης και επανένταξης τους και θα πρέπει να απασχολήσει τους νοµοθέτες, τους ειδικούς εργασιακούς συµβούλους, τους εργοδότες αλλά και τους ίδιους τους ενδιαφερόµενους για τη συµπερίληψή τους στην αγορά εργασίας. (Hartnett et al., 2011· United Nations, 1948· Dutta et al., 2008)
Ειδικότερα για τα άτοµα µε οπτική αναπηρία το υψηλό ποσοστό ανεργίας παραµένει ένα πιεστικό ζήτηµα, ακόµη και µε την εφαρµογή της νοµοθεσίας για την αναπηρία και τη συντονισµένη προσπάθεια για την προώθηση της απασχόλησης χωρίς αποκλεισµούς, γεγονός που επηρέασε αρνητικά και η πανδηµία COVID-19, εξαιτίας των φραγµών και εµποδίων που αντιµετωπίζουν στην προσπάθεια τους να ενταχθούν στον εργασιακό κύκλο (Silverman, 2022· Gori et al., 2022).
Από ότι έχει διαπιστωθεί τα τελευταία χρόνια, για την πρόσληψη των ατόµων µε οπτική αναπηρία, καίρια ζητήµατα αποτελούν η εκπαίδευση και η κατάρτιση τους σε θέµατα απασχόλησης καθώς πρόσφατες συστηµατικές βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις έχουν επιβεβαιώσει τη στενή συσχέτιση µεταξύ του επιπέδου εκπαίδευσης και απασχόλησης για τα άτοµα αυτά καθώς η εκπαίδευση αναδείχθηκε ως η µεταβλητή που συσχετίζεται πιο στενά µε την απασχόληση (Capella-McDonnall, 2005· Cimarolli & Wang, 2006· Cmar et al., 2018· Giesen & Cavenaugh, 2013· McDonnall, & Cmar, 2024)
Η κοινωνική υποστήριξη των ατόµων µε οπτική αναπηρία σε όλες τις µορφές και προεκτάσεις της αποτελεί τη βάση της επιτυχίας όχι µόνο στην ένταξη στην εργασία αλλά και σε όλες τις φάσεις της απασχόλησης, αποτελώντας τα θεµέλια πάνω στο οποίο οικοδοµούνται και διατηρούνται οι δοµές επιτυχίας στην εργασία (Bambara et al., 2009· Candela & Wolffe, 2001· Papadopoulos, Papakonstantinou, Montgomery, et al., 2014· Cimera et al., 2015)
Η παράµετρος αυτή, σύµφωνα µε τους Papadopoulos et al (2014), µπορεί να προωθήσει την επαγγελµατική απασχόληση των ατόµων µε οπτική αναπηρία και είναι η καλύτερη πρόσβαση τους σε εκπαιδευτικά, επαγγελµατικά και κοινωνικά δίκτυα καθώς η ικανοποίηση που προκύπτει από την πρακτική υποστήριξη των δικτύων αυτών, φαίνεται να αυξάνει την αίσθηση ευτυχίας και την ψυχοκοινωνική προσαρµογή τους, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σύνδεση µεταξύ κοινωνικής υποστήριξης και ευτυχίας για άτοµα µε οπτικές αναπηρίες. Σύµφωνα πάντα µε την έρευνα, θα πρέπει να αναπτυχθούν προγράµµατα που να αφορούν τη δηµιουργία και ενίσχυση οµάδων υποστήριξης για άτοµα µε οπτικές αναπηρίες που θα αντιµετωπίζουν ζητήµατα κοινωνικής ενίσχυσης και υποστήριξης τους.
Σύµφωνα µε τις έρευνες τα δικαιώµατα των ατόµων µε οπτική αναπηρία και η κρατική αρωγή διαδραµατίζουν κρίσιµο ρόλο στην άρση των διακρίσεων και των εµποδίων στον εργασιακό κύκλο, παρέχοντας ανθρώπινη, τεχνική, και οργανωτική υποστήριξη για τα άτοµα αυτά. Αυτό περιλαµβάνει ολόκληρη τη διαδικασία υποστήριξης αλλά και το νοµοθετικό πλέγµα για την πρόληψη των διακρίσεων στην εργασία, την εκπαίδευση των ατόµων µε οπτική αναπηρία για ανεξαρτησία, καθώς και τον εφοδιασµό τους µε τα απαραίτητα προσόντα που απαιτούνται για τη πλήρη συµµετοχή τους στην αγορά εργασίας. Το πλαίσιο αυτό έχει ως κοινό στόχο τη συµπερίληψη των ατόµων µε οπτική αναπηρία στην ανοικτή αγορά εργασίας, σε αντίθεση µε προηγούµενες προσεγγίσεις όπου οι θέσεις
εργασίας ήταν κυρίως διαθέσιµες στην προστατευµένη απασχόληση. (Κασσωτάκης και συν., 1996· Capella-McDonnall, 2005· European Commission, 2021· Παρατηρητήριο Θεµάτων Αναπηρίας της ΕΣΑµεΑ, 2023)
Η είσοδος τους αυτή στην αγορά εργασίας, θα πρέπει και αυτή να προσαρµοστεί µε τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπει τη συµπερίληψη των ατόµων µε προβλήµατα όρασης καθώς είναι προφανές ότι πέραν των φραγµών που υπάρχουν ορισµένα επαγγέλµατα δεν είναι προσβάσιµα στα άτοµα αυτά λαµβάνοντας υπόψη το επίπεδο οπτικής δραστηριότητας που απαιτείται.
Παρά το γεγονός ότι η νοµοθεσία διασφαλίζει σε µεγάλο βαθµό, την ύπαρξη ίσων ευκαιριών για τα άτοµα µε οπτική αναπηρία, αυτό συχνά δεν επιτυγχάνεται στην πράξη. Από τα θέµατα που περιγράφηκαν παραπάνω, είναι προφανές ότι η επιτυχία της εργασιακής απασχόλησης για τα άτοµα µε οπτική αναπηρία απαιτεί µια πολυεπίπεδη και πολυσήµαντη προσέγγιση.
Η έµφαση θα πρέπει να δοθεί στον καθολικό αλλά ευέλικτο σχεδιασµό και στην εφαρµογή µέτρων και πολιτικών, στην αλλαγή των αρνητικών στάσεων του υπολοίπου εργατικού δυναµικού και ιδιαίτερα των εργοδοτών προς τα άτοµα µε οπτική αναπηρία και τη αναπηρία γενικότερα, στην κατάλληλη προσαρµογή των χώρων εργασίας αλλά και την εξασφάλιση της πρόσβασης τους σε εκπαιδευτικά ιδρύµατα, µέσα µεταφοράς, βοηθητικές τεχνολογίες και άλλες υπηρεσίες υποστήριξης. (Crudden & McBroom, 1999· Fabian, 2007· Capella-McDonnall, 2005· Kruse et al., 2024· EARN, 2025b)
Η επικέντρωση, των ειδικών στην απασχόληση, στα ατοµικά χαρακτηριστικά, τις ιδιαιτερότητες κι τα προσόντα των ατόµων µε οπτική αναπηρία αλλά και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε εργοδότη καθώς και στο είδος και την εταιρική ταυτότητα των επιχειρήσεων που προσφέρουν εργασία, πιστεύουµε ότι θα διευκολύνει την πρόσληψη των ατόµων αυτών µε σηµαντικό όφελος για τους ίδιους, την οικονοµία και το κοινωνικό σύνολο.
Εποµένως, η εστίαση στο συνολικό περιβάλλον απασχόλησης, µέσα από µια πολυεπίπεδη προσέγγιση, είναι το επόµενο λογικό βήµα για µια επιτυχηµένη προσπάθεια δηµιουργίας ενός προσβάσιµου και χωρίς αποκλεισµούς εργασιακού περιβάλλοντος για τα άτοµα µε οπτική αναπηρία. Τα εµπόδια που επιβάλλονται από ανθρώπους, διακρίσεις, στερεότυπα ή από το ίδιο το εργασιακό σύστηµα λόγω µη συµπεριληπτικών προσεγγίσεων θα πρέπει να µειωθούν και τελικά να εξαλειφθούν και ευκαιρίες όπως η εκπαίδευση, η επαγγελµατική κατάρτιση, νέες ευκαιρίες καριέρας ή επαγγελµατικής ανάπτυξης, πρακτικές άσκησης σε φορείς του Δηµοσίου ή του ιδιωτικού τοµέα κ.λπ. θα πρέπει να γίνουν προσβάσιµες και συµπεριληπτικές, ώστε να διευκολυνθεί η κατάλληλη προετοιµασία του εργασιακού περιβάλλοντος. Άλλωστε η γνώση του επιπέδου ετοιµότητας του εργασιακού περιβάλλοντος για την επιτυχηµένη ένταξη την αγορά εργασίας των ατόµων αυτών απαιτεί ένα επαρκές επίπεδο προνοητικότητας και ετοιµότητας που είναι απαραίτητο για την υποδοχή ενός ατόµου µε οπτική αναπηρία σε µια επιχείρηση (Tosin Omonye Ogedengbe et al., 2023) .
Η απασχόληση και η διατήρηση στην εργασία των ατόµων αυτών θα ανταµείψει και θα αντισταθµίσει αυτήν την επένδυση και θα οδηγήσει σε καλύτερη ποιότητα ζωής τα άτοµα µε οπτική αναπηρία. Επιπλέον, αυτή η προσέγγιση µέσα από το πρίσµα της µεταβαλλόµενης φύσης του κόσµου της εργασίας και των τεχνολογικών εξελίξεων θα προσφέρει µεγάλο όφελος στην οικονοµία και θα αντιµετωπίσει µε επιτυχία το ζήτηµα της µείωσης της ανεργίας.

Περιορισµοί

Η βιβλιογραφική αυτή ανασκόπηση φιλοδοξεί να συµµετέχει στην παγκόσµια προσπάθεια, ισότιµης και χωρίς διακρίσεις, ένταξης των ατόµων µε οπτική αναπηρία στην αγορά εργασίας ωστόσο τα δεδοµένα που χρησιµοποιήθηκαν προέρχονται στη συντριπτική τους πλειοψηφία από χώρες του Δυτικού Πολιτισµού, µε τις αναπτυσσόµενες και φτωχές χώρες να υποεκπροσωπούνται. Ως εκ τούτου, είναι πιθανό οι πληροφορίες που παρουσιάζονται να µην αντικατοπτρίζουν πλήρως την παγκόσµια πραγµατικότητα, αλλά να είναι κυρίως αντιπροσωπευτικές του αναπτυγµένου κόσµου. Επιπλέον, ο αποκλεισµός δηµοσιεύσεων που δεν έχουν υποβληθεί σε αξιολόγηση από ειδικούς κριτές, µη αγγλικών δηµοσιεύσεων και εκείνων που δεν διαθέτουν πλήρες κείµενο, ενδέχεται να έχει οδηγήσει σε παράλειψη σηµαντικών πρόσθετων πληροφοριών που αφορούν τις χώρες που δεν συµπεριλήφθηκαν

Μετάβαση στο περιεχόμενο