Η σηµασία της εργασίας στα άτοµα µε οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Δηµητριάδου Κωνσταντίνας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 13ο
2.2.2. ΟΙ Ιδιαιτερότητες της Οπτικής Αναπηρίας
Η οπτική αναπηρία αφορά περίπου 338 εκατοµµύρια ανθρώπους παγκοσµίως και είναι µια ποικιλόµορφη κατάσταση που έχει διάφορες αιτίες, επίπεδα σοβαρότητας και ρυθµούς εξέλιξης µε αποτέλεσµα να επηρεάζει πολλές πτυχές της καθηµερινής ζωής (Bourne et al. 2021· Eyn et al., 2020)
Η ιδιαιτερότητα της οπτικής αναπηρίας αποτελεί ένα πεδίο µελέτης που απαιτεί διεπιστηµονική προσέγγιση, καθώς διαµορφώνεται από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικών και πολιτισµικών παραγόντων.
Η οπτική αναπηρία µπορεί να επηρεάσει σηµαντικές πτυχές της καθηµερινής ζωής, όπως η κινητικότητα, η επικοινωνία, η πρόσβαση και η ευκαιρία για πληροφορίες, η εργασία και τον ελεύθερο χρόνο. Ο βαθµός βέβαια που µπορεί να συµβαίνει αυτό εξαρτάται από το κατά πόσο µια κοινωνία έχει επιτρέψει στα άτοµα µε προβλήµατα όρασης να ζήσουν µια κοινωνική, ουσιαστική και ολοκληρωµένη ζωή (Bonsaksen et al., 2023).
Η οπτική αναπηρία σχετίζεται µε αυξηµένο κίνδυνο ατυχηµάτων, πτώσεων και λειτουργικούς περιορισµούς (Laitinen et al. 2007· Brunes and Heir 2021) αλλά και µε χαµηλότερη ποιότητα ζωής ενώ έχει αποδειχθεί ότι ο βαθµός της οπτικής αναπηρίας είναι αντιστρόφως ανάλογος της ποιότητας ζωής (Good et al. 2008· Seland et al. 2011· Wang et al., 2014· Tseng et al., 2018)
Πρόσφατες µελέτες έχουν βρει ότι τα άτοµα µε προβλήµατα όρασης είναι συχνά µόνα, χωρίς εργασία και συχνά έχουν βιώσει και άλλα δυσµενή γεγονότα στη ζωή τους (Brunes & Heir, 2018· Brunes & Heir, 2021), γεγονός που έχει συσχετιστεί µε αυξηµένο κίνδυνο ψυχικών διαταραχών, όπως η κατάθλιψη και το µετατραυµατικό στρες (Brunes and Heir 2020· Bonsaksen et al. 2023 ).
Από την άλλη πλευρά, τα άτοµα µε προβλήµατα όρασης έχει βρεθεί ότι διαθέτουν υψηλά επίπεδα αυτο-αποτελεσµατικότητας1, σε σύγκριση µε τον γενικό πληθυσµό, υποδηλώνοντας πιθανώς υψηλές δεξιότητες αντιµετώπισης προβληµάτων και υψηλό επίπεδο αντιµετώπισης της αναπηρίας τους (Brunes et al. 2021 ).
Η κοινωνικοοικονοµική κατάσταση σύµφωνα µε τους Tielsch et al., (1991) αποτελεί από µόνη της έναν σηµαντικό καθοριστικό παράγοντα για την απώλεια όρασης . Σε παγκόσµιο επίπεδο, η οπτική αναπηρία φαίνεται είναι πιο διαδεδοµένη σε λιγότερο εύπορες περιοχές (Yip et al., 2013) καθώς, οι κοινωνικοοικονοµικοί παράγοντες σχετίζονται άµεσα µε το βάρος των οφθαλµικών παθήσεων σε µια γεωγραφική περιοχή (Kirtland et al., 2015).
Άτοµα όλων των ηλικιών κινδυνεύουν περισσότερο να αναπτύξουν οφθαλµικές παθήσεις εάν είναι φτωχοί, έχουν χαµηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης ή είναι άνεργοι (Yonekawa et al., 2011) γεγονός που ενισχύει και η µελέτη των Zhang et al. (2012) σε ηλικιωµένα άτοµα µε σοβαρές οφθαλµικές παθήσεις που διαπίστωσαν ότι τα χαµηλότερα εισοδήµατα και το χαµηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο σχετίζονταν µε µειωµένη πιθανότητα επίσκεψης σε οφθαλµίατρο τους τελευταίους 12 µήνες.
Μία από τις κύριες ιδιαιτερότητες της οπτικής αναπηρίας έγκειται στην ετερογένεια των εµπειριών. Τα ευρήµατα των ερευνών καταδεικνύουν ότι η ποιότητα ζωής των ατόµων που έχασαν την όραση τους σε µικρή ηλικία ήταν υψηλότερη από αυτά που την έχασαν σε µεγαλύτερη ηλικία, γεγονός που αποδίδεται στην µεγαλύτερη ικανότητα αποδοχής και προσαρµογής στην αναπηρία των νεότερων ατόµων (Brunes and Heir 2020 ). Αντίθετα τα άτοµα που αναπτύσσουν οπτική βλάβη σε προχωρηµένη ηλικία ενδέχεται να βιώνουν την απώλεια της όρασης ως µια µεταβλητή που θα µπορούσε να είχε αποφευχθεί ή να διαµορφωθεί διαφορετικά στη ζωή τους, ενώ τα άτοµα µε συγγενή ή πρώιµη επίκτητη απώλεια όρασης αναγνωρίζουν την οπτική αναπηρία σε µεγάλο βαθµό ως βασική προϋπόθεση στη ζωή τους (Bonsaksen et al., 2023).
Στο σηµείο αυτό πρέπει να επισηµανθεί ότι οι Cattaneo et al., (2008) θεωρούν ότι τα άτοµα µε συγγενή τύφλωση αναπτύσσουν διαφορετικές γνωστικές στρατηγικές για χωρική πλοήγηση σε σύγκριση µε εκείνα που έχασαν την όρασή τους αργότερα στη ζωή. Αυτή η διαφοροποίηση επηρεάζει και την εκπαίδευση καθώς οι µαθητές µε συγγενή απώλεια όρασης αντιµετωπίζουν ιδιαίτερες προκλήσεις στη διδασκαλία των φυσικών επιστηµών, της τεχνολογίας, της µηχανικής και των µαθηµατικών, πεδίων που χρειάζονται απαραίτητα την οπτική απεικόνιση λόγω της έλλειψης προσαρµοσµένων διδακτικών υλικών, παρά τις τεχνολογικές προόδους της υποστηρικτικής τεχνολογίας (Rule et al., 2010)
1 Η αυτο-αποτελεσµατικότητα αφορά την πεποίθηση ενός ατόµου στην ικανότητά του να επιτύχει έναν στόχο ή να επηρεάσει την εξέλιξη ενός γεγονότος προς την επιθυµητή κατεύθυνση. Αντί να περιορίζεται σε συγκεκριµένες δραστηριότητες ή περιστάσεις, η αυτο-αποτελεσµατικότητα αντανακλά τη γενικότερη αυτοπεποίθηση του ατόµου και την ικανότητά του να στηρίζεται στις δικές του προσπάθειες για την αντιµετώπιση των προκλήσεων της ζωής