Η σηµασία της εργασίας στα άτοµα µε οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Δηµητριάδου Κωνσταντίνας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 15ο

Ιούλ 7, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η σηµασία της εργασίας στα άτοµα µε οπτική αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Δηµητριάδου Κωνσταντίνας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 15ο

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο

 

Ο ρόλος που διαδραματίζει η εργασία στη ζωή των ατόµων µε οπτική αναπηρία

 

Η εργασία αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την προώθηση της ψυχοκοινωνικής ευηµερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης για άτοµα µε οπτική αναπηρία, µε επιρροές που εκτείνονται πέραν της οικονοµικής σταθερότητας ενώ προσφέρει προοπτικές κοινωνικής ένταξης, αναγνώριση και ενίσχυση της αυτοεκτίµησης του ατόµου (Keller et al., 1999)

Εκτός από τα χρήµατα, η εργασία µπορεί να προσφέρει συντροφικότητα, φιλία, αίσθηση της κοινότητας, την ευκαιρία για ανάπτυξη δεξιοτήτων και δηµιουργικότητας, µια θετική και πολύτιµη ταυτότητα και έναν σκοπό και δοµή στη ζωή. Μπορεί επίσης να παρέχει τα µέσα για δραστηριότητες αναψυχής, όπως χόµπι και διακοπές και µια ασφαλή και ολοκληρωµένη συνταξιοδότηση. Σύµφωνα µε τους Hall & Wilton, (2011) η αµειβόµενη εργασία υποδηλώνει την ενηλικίωση και αποτελεί µια πολύτιµη ανθρώπινη κατάκτηση

Σύµφωνα µε σύγχρονες απόψεις, η εργασία δεν αφορά µόνο την παραγωγική συµµετοχή, αλλά λειτουργεί ως µηχανισµός επαναπροσδιορισµού της ταυτότητας, της αξίας και της θέσης των ατόµων εντός των κοινωνικών δοµών (Kira & Balkin, 2014· van der Laan et al., 2023)

Σύµφωνα µε µια έρευνα των Garcia et al., (2016) προσδιορίσθηκε η σηµασία που δίνουν τα άτοµα µε προβλήµατα όρασης στην εργασία τους. Συγκεκριµένα 52 ενήλικες µε προβλήµατα όρασης στο Κεµπέκ του Καναδά, συµµετείχαν σε µια µελέτη µε στόχο τη διερεύνηση της επαγγελµατικής τους πορείας, τη σηµασία που αποδίδουν στην εργασία, καθώς και την αντίληψη της επίδρασης των κοινωνικών και φυσικών παραγόντων του περιβάλλοντός τους.

Η µελέτη έγινε µέσω ερωτηµατολογίων και µετά τη στατιστική ανάλυση των αποτελεσµάτων φαίνεται ότι η συντριπτική πλειοψηφία των συµµετεχόντων (98,1%) θεωρεί την εργασία σηµαντική. Ωστόσο, όταν ζητήθηκε να κατατάξουν τις διάφορες πτυχές της ζωής τους κατά σειρά σηµαντικότητας, η οικογένεια κατατάχθηκε συχνότερα στην πρώτη θέση (42,3%), ακολουθούµενη από την εργασία (26,0%) και τις σπουδές (21,4%). Αντίθετα, η κοινοτική ζωή και οι δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου τοποθετήθηκαν συχνότερα στις τελευταίες θέσεις.

Η σηµασία που αποδίδεται στην εργασία φαίνεται να επηρεάζεται από το φύλο των συµµετεχόντων, µε τους άνδρες να την κατατάσσουν στην πρώτη ή δεύτερη θέση πιο συχνά από τις γυναίκες, οι οποίες την τοποθετούν συχνότερα στη τέταρτη ή πέµπτη θέση. Επιπλέον, η ύπαρξη παιδιών δεν φαίνεται να επηρεάζει τη σηµασία που αποδίδεται στην εργασία ή στην οικογένεια.

Η σηµασία της εργασίας διαφέρει επίσης ανάλογα µε την επαγγελµατική κατηγορία.

Οι άνεργοι συµµετέχοντες θεωρούν την εργασία εξαιρετικά σηµαντική σε µεγαλύτερο ποσοστό από εκείνους που εργάζονται ή σπουδάζουν. Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της εργασίας, οι συµµετέχοντες εκτιµούν ιδιαίτερα την εργασία που συνδέεται µε τα ενδιαφέροντά τους (53,8%), που επιτρέπει την αυτοπραγµάτωση (51,9%) και που είναι προσαρµοσµένη στις ικανότητές τους (50,0%).

Οι συµµετέχοντες επίσης εκτιµούν την εργασία που προσφέρει αίσθηση χρησιµότητας (44,2%), επαγγελµατική σταθερότητα (42,3%), επαρκή µισθό για τις βασικές ανάγκες (42,3%) και αίσθηµα αναγνώρισης (34,6%), ενώ λιγότερο σηµαντική θεωρούν την κοινωνική καταξίωση που µπορεί να προσφέρει ένα επάγγελµα. Τα αποτελέσµατα καταδεικνύουν, επίσης, ότι η σηµασία της εργασίας διαφοροποιείται ανάλογα µε το αν το άτοµο είναι εργαζόµενο ή άνεργο, µε τους άνεργους να θεωρούν την εργασία εξαιρετικά σηµαντική σε µεγαλύτερο ποσοστό.

Ειδικότερα η έλλειψη απασχόλησης ή η εργασία σε θέσεις που δεν αντιστοιχούν στις κατάλληλες δεξιότητες του ατόµου µπορεί να έχει αρνητική επίδραση στην αυτοεκτίµηση, να ενισχύσει τα συναισθήµατα εχθρότητας και να οδηγήσει στη δηµιουργία σχέσεων εξάρτησης. Οι ψυχολογικές αυτές προκλήσεις φαίνεται να αποτελούν εµπόδιο για τα άτοµα µε προβλήµατα όρασης στο να επιτύχουν το πλήρες δυναµικό της αυτοεκτίµησής τους (Shaw et al., 2007).

Επιπλέον, οι Shah, et al. (2020) παρατήρησαν ότι τα άτοµα µε οπτική αναπηρία που διατηρούσαν ικανοποιητική επαγγελµατική απασχόληση παρουσίαζαν υψηλότερα επίπεδα ευηµερίας σε τοµείς όπως η σωµατική υγεία, η οικονοµική κατάσταση, η οικογενειακή ζωή και οι κοινωνικές σχέσεις, σε σύγκριση µε τα άτοµα που ήταν άνεργα.

Η σταθερή επαγγελµατική απασχόληση δεν συµβάλλει µόνο στην καλλιέργεια της ανθεκτικότητας, αλλά παράλληλα διασφαλίζει οικονοµική σταθερότητα και διευρύνει τις ευκαιρίες κοινωνικής αλληλεπίδρασης για τα άτοµα µε οπτική αναπηρία (Shah et al., 2020)

Η σχέση µεταξύ εργασίας, αυτοεκτίµησης και αυτονοµίας αναδεικνύεται σε έρευνες που τονίζουν πως η δυνατότητα αξιοποίησης δεξιοτήτων και η κοινωνική αναγνώριση των ατόµων µε οπτική αναπηρία αντισταθµίζουν τον αυτοστιγµατισµό, ένα φαινόµενο που συχνά προκύπτει από την κοινωνικοπολιτισµική υποτίµηση της αναπηρίας και επιδρά στα άτοµα µε αναπηρία. Η σχεδίαση και η ανάπτυξη παρεµβάσεων οι οποίες περιλαµβάνουν προγράµµατα και πολιτικές που δηµιουργούν και ενισχύουν µια θετική και ανθεκτική εικόνα του εαυτού τους ως απάντηση στο στίγµα, ενώ παράλληλα ευαισθητοποιούν και εκπαιδεύουν το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, προωθούν την ανάπτυξη των δεξιοτήτων τους και την εργασιακή και εκπαιδευτική ένταξη τους τόσο σε εκπαιδευτικά όσο και σε εργασιακά περιβάλλοντα (Bulk et al., 2020· Benoit et al., 2013· Kim H., 2022· Kim & Son, 2023).

Οι Donoyama & Takeda το 2007 διαπίστωσαν ότι τα άτοµα µε οπτική αναπηρία που εργάζονται εµφανίζουν χαµηλότερα επίπεδα κόπωσης και κατάθλιψης συγκριτικά µε εκείνα που δεν έχουν εργασιακή απασχόληση. Η µελέτη ανέλυσε δείκτες ψυχικής υγείας σε συνάρτηση µε δηµογραφικά χαρακτηριστικά και την κατάσταση της οπτικής αναπηρίας.

Συγκεκριµένα, τα άτοµα µε οπτική αναπηρία που διέθεταν επαγγελµατική εµπειρία κατέγραψαν χαµηλότερες βαθµολογίες στην Κλίµακα Αυτοαξιολόγησης Κατάθλιψης (SDS) (37.5 ± 9.7) και στο Ερωτηµατολόγιο Αξιολόγησης Άγχους (STAI) (42.6 ± 11.7) σε σύγκριση µε εκείνα που δεν είχαν επαγγελµατική εµπειρία (SDS: 40.6 ± 9.4, STAI: 46.7 ± 10.5). Ο έλεγχος t-test (p < 0.05) κατέδειξε στατιστικά σηµαντικά χαµηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους µεταξύ των ατόµων µε επαγγελµατική εµπειρία, γεγονός που υποδηλώνει ότι η απασχόληση συµβάλλει στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και στην ανάπτυξη µιας πιο σταθερής και ήρεµης ψυχολογικής κατάστασης.

Ένα άλλο σηµείο που πρέπει να επισηµανθεί είναι η αυτοαποτελεσµατικότητα που επιδεικνύουν τα άτοµα µε οπτική αναπηρία. Σε µια µελέτη των Brunes et al. (2021) διαπιστώθηκε ότι τα άτοµα µε οπτική αναπηρία έχουν µια ισχυρότερη πίστη στην ικανότητά τους να αντιµετωπίζουν τις προκλήσεις, η οποία αναφέρεται ως αυτοαποτελεσµατικότητα, ιδίως όταν τα άτοµα αναλαµβάνουν ρόλους που απαιτούσαν εξειδικευµένες γνώσεις. Η υψηλή αίσθηση αυτοαποτελεσµατικότητας στα άτοµα αυτά προέρχεται από τη συσσωρευµένη εµπειρία τους στη διαχείριση της καθηµερινότητας τους, λειτουργώντας ως κρίσιµος παράγοντας για βελτίωση της ποιότητας του συνόλου της ζωής τους (Azizli et al., 2015)

Οι Brunes et al. (2021) επικεντρώθηκαν στη σύγκριση της αυτοαποτελεσµατικότητας µεταξύ ατόµων µε οπτική αναπηρία και του γενικού πληθυσµού, καθώς και στη διερεύνηση της σχέσης αυτής της αυτοαποτελεσµατικότητας µε την ικανοποίηση από τη ζωή. Η έρευνα περιλάµβανε 736 άτοµα µε οπτική αναπηρία και 1792 άτοµα από τον γενικό πληθυσµό, ηλικίας 18 ετών και άνω. Τα ευρήµατα έδειξαν ότι τα άτοµα µε προβλήµατα όρασης παρουσίασαν υψηλότερα επίπεδα αυτοαποτελεσµατικότητας (µέσος όρος: 31,5 έναντι 29,0, p

< 0,001) σε σχέση µε τον γενικό πληθυσµό, ενδεχοµένως λόγω της εκτεταµένης εµπειρίας τους στον τρόπο διαχείρισης των καθηµερινών προκλήσεων που σχετίζονται µε την απώλεια όρασης Η ανάλυση κατέδειξε ότι οι παράγοντες όπως η τριτοβάθµια εκπαίδευση και η κατοικία σε αστικές περιοχές συνδέονται µε υψηλότερη αυτοαποτελεσµατικότητα, ενώ το ιστορικό πρόσθετων αναπηριών ή σωµατικών/σεξουαλικών κακοποιήσεων σχετίζεται µε χαµηλότερα επίπεδα αυτοεκτίµησης. Η πιο σηµαντική εύρεση ήταν η γραµµική σχέση µεταξύ αυτοαποτελεσµατικότητας και ικανοποίησης από τη ζωή, η οποία παρατηρήθηκε τόσο στον πληθυσµό µε οπτική αναπηρία όσο και στον γενικό πληθυσµό. Όσον αφορά την εργασιακή απασχόληση και ποιότητα ζωής, τα άτοµα µε προβλήµατα όρασης ήταν πιο πιθανό να αντιµετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση και διατήρηση εργασίας και να διαµένουν σε περιοχές µε λιγότερες ευκαιρίες. Αξιοσηµείωτο είναι πως, παρά υψηλότερη αυτοαποτελεσµατικότητα, τα άτοµα µε προβλήµατα όρασης παρουσίασαν χαµηλότερο επίπεδο ικανοποίησης από τη ζωή τους σε σχέση µε τον γενικό πληθυσµό. Η µελέτη υπογραµµίζει τη σηµασία της ενίσχυσης της αυτοαποτελεσµατικότητας στα άτοµα µε οπτική αναπηρία, τόσο σε ατοµικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, καθώς αυτή η ικανότητα µπορεί να ενισχύσει την ποιότητα της ζωής τους και να προάγει την κοινωνική τους ένταξη (Brunes et al., 2021)

Από την άλλη πλευρά, η γενικότερη στάση απέναντι στα άτοµα µε οπτική αναπηρία, αλλά και οι περιορισµένες πραγµατικές ευκαιρίες επιτυχίας σε σχέση µε τα άτοµα χωρίς αναπηρία, µπορεί να περιορίσουν την πίστη τους στην επιτυχία. Για να ενισχυθεί και να διατηρηθεί η αίσθηση αυτή της αυτο-αποτελεσµατικότητας, η κοινωνία οφείλει να δηµιουργήσει ευκαιρίες και υποστηρικτικά πλαίσια που να διευκολύνουν την ενεργή συµµετοχή των ατόµων αυτών. Παράλληλα, είναι σηµαντικό να ενθαρρύνονται τα άτοµα αυτά να αντιµετωπίζουν τις προκλήσεις µε µια θετική, συλλογική στάση, βασισµένη στην πεποίθηση ότι τα πρακτικά ζητήµατα είναι επιλύσιµα. Η αναγνώριση των ικανοτήτων τους από την κοινωνία και η ενδυνάµωση της αυτο-αποτελεσµατικότητας µέσω της κατάλληλης εκπαίδευσης και της πρόσβασης τους σε πόρους αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την επίτευξη µιας ικανοποιητικής ζωής. Αυτή η διαδικασία δεν ωφελεί µόνο τα άτοµα, αλλά συµβάλει σε µια πιο συµπεριληπτική και δίκαιη κοινωνία (Brunes et al., 2021)

Η αυτονοµία, ως πολυδιάστατη έννοια, ενισχύεται µέσω της εργασίας όχι µόνο οικονοµικά, αλλά και µέσω της δυνατότητας λήψης αποφάσεων που αφορούν την καθηµερινότητα. Η δυνατότητα εργασίας εξ αποστάσεως προσφέρει σηµαντικά πλεονεκτήµατα για τους εργαζόµενους µε οπτική αναπηρία. Για τα άτοµα µε αναπηρία, η εργασία από απόσταση µπορεί να σηµαίνει τη διαφορά µεταξύ απασχόλησης και ανεργίας, όταν µια σωµατική ή ψυχική ασθένεια εµποδίζει τη φυσική τους παρουσία στον χώρο εργασίας. Έτσι, η εργασία εξ αποστάσεως παρέχει τη δυνατότητα να επιτρέπει σε πολλούς εργαζόµενους µε οπτική αναπηρία να συµµετέχουν και να είναι παραγωγικοί στο εργασιακό περιβάλλον. Επιπλέον, αυτή η δυνατότητα καταργεί τόσο τα υλικά όσο και άυλα

εµπόδια στο χώρο εργασίας που παλαιότερα παρεµπόδιζαν” την επιτυχή εργασία ατόµων µε αναπηρία (Sullenger, 2006)

Σύµφωνα µε ερευνητικά δεδοµένα (Allen et al., 2015· Vega et al., 2015), η εργασία εξ αποστάσεως συνδέεται θετικά µε την επαγγελµατική ικανοποίηση όλων των εργαζοµένων, κυρίως λόγω της ενίσχυσης της ατοµικής ευελιξίας και αυτονοµίας. Ωστόσο, η µεγιστοποίηση αυτής της ικανοποίησης φαίνεται να επιτυγχάνεται µε ήπια χρήση αυτής της δυνατότητας, ιδιαίτερα για κάποιους εργαζόµενους όπως αυτούς µε οπτική αναπηρία, λόγω του κινδύνου κοινωνικής αποµόνωσης. Παρόλα αυτά η δυνατότητα που δίνεται στους εργαζοµένους και ιδιαίτερα στα άτοµα µε αναπηρία, να εξισορροπήσουν τη προσωπική µε την επαγγελµατική ζωή τους ενισχύει την ευελιξία και αυτονοµία τους, παρά το γεγονός ότι η δυσκολία στον διαχωρισµό των δύο τοµέων µπορεί να αποτελέσει πρόκληση (Morganson et al., 2010).

Τα παραπάνω έρχονται σε άµεση συνάφεια µε την έννοια της «ψηφιακής αυτονοµίας», όπου η γνώση και η χρήση της υποστηρικτικής τεχνολογίας (εφαρµογές µε οθόνες αφής ή φωνητικές εφαρµογές κ.α.) αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την ισότιµη συµµετοχή των ατόµων µε οπτική αναπηρία στην εργασία και την επιτυχηµένη συµπερίληψη τους στη κοινωνία. (McDonnall et al., 2023).

Όταν η υποστηρικτική τεχνολογία εφαρµόζεται αποτελεσµατικά σε εργασιακά περιβάλλοντα, ιδιαίτερα στο πλαίσιο των εύλογων προσαρµογών, µπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα των εργαζοµένων, ωφελώντας όχι µόνο τα άτοµα µε λειτουργικές δυσκολίες, αλλά και τους εργοδότες, οι οποίοι διατηρούν έµπειρο προσωπικό και µειώνουν το κόστος εκπαίδευσης νέων εργαζοµένων. Στα πλαίσια αυτά, τα τεχνολογικά αυτά

προϊόντα µπορούν να θεωρηθούν κρίσιµο εργαλείο για τη µείωση του κινδύνου φτώχειας και δυσπραγίας που συχνά αντιµετωπίζουν τα άτοµα µε λειτουργικές δυσκολίες, ανακουφίζοντας παράλληλα την ευθύνη κοινωνικής πρόνοιας των κυβερνήσεων (WHO & UNICEF, 2022)

Η κοινωνικοποίηση των ατόµων µε αναπηρία συµπεριλαµβανοµένης και της οπτικής αναπηρίας αποτελεί διαδικασία που απαιτεί µια πολυεπίπεδη προσέγγιση, συνδυάζοντας ατοµικές, οικογενειακές και κοινωνικές στρατηγικές. Η κοινωνική ένταξη τους, αφορά την ικανότητα δηµιουργίας ουσιαστικών κοινωνικών σχέσεων και την αποδοχή τους από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο µε στόχο την αναγνώριση της αξίας τους και την επιτυχηµένη συµπερίληψη τους.

Σύµφωνα µε τους Papadopoulos, Papakonstantinou, Koutsoklenis, et al., (2014) η κοινωνική υποστήριξη αποτελεί κρίσιµο παράγοντα για την ενίσχυση της ψυχολογικής ευεξίας, της αυτοεκτίµησης και της αίσθησης ελέγχου των ατόµων µε οπτική αναπηρία. Στο επαγγελµατικό περιβάλλον, η κοινωνική υποστήριξη συνδέεται άµεσα µε την επαγγελµατική ικανοποίηση και τα θετικά συναισθήµατα, ενώ λειτουργεί ως προστατευτικός µηχανισµός έναντι των αρνητικών επιπτώσεων του άγχους, µειώνοντας την εργασιακή πίεση.

Άλλωστε η επιτυχηµένη κοινωνικοποίηση οδηγεί στην επιτυχηµένη ένταξη στη κουλτούρα ενός εργασιακού περιβάλλοντος και αποτελεί µήνυµα αξίας και αναγνώρισης προς τους εργαζόµενους (Kulkarni & Lengnik-Hall, 2011). Η ενσωµάτωση σε αυτή τη κουλτούρα δεν είναι απλώς πηγή ικανοποίησης, αλλά και βασικό µέσο πρόσβασης σε πρακτική υποστήριξη, όπως η ανταλλαγή πληροφοριών µέσω άτυπων δικτύων επικοινωνίας (Freeman & Audia, 2006).

Από την άλλη πλευρά οι εργαζόµενοι µε αναπηρία, αναπτύσσουν δραστήριες στρατηγικές για να κερδίσουν την αποδοχή και να ενταχθούν οµαλά, ιδιαίτερα κατά τη φάση της ένταξής τους (Morrison, 2002). Στο βιβλίο της η French (2017) παραθέτει και αναλύει τις συνεντεύξεις πενήντα εργαζοµένων µε οπτική αναπηρία που αναφέρονται λεπτοµερώς στην µετασχολική τους εκπαίδευση, τις δυσκολίες εύρεσης εργασίας, τις στάσεις των εργοδοτών και συναδέλφων, τις επιπτώσεις της νέας τεχνολογίας, καθώς και τα περιβαλλοντικά και δοµικά εµπόδια που βιώνουν, καθώς και τη συνολική τους ικανοποίηση στον χώρο εργασίας. Με κάποιες επιφυλάξεις, και παρά τα πολλά εµπόδια, οι περισσότεροι από τους ανθρώπους στο δείγµα αυτό εξέφρασαν ικανοποίηση για την τρέχουσα εργασία και την επαγγελµατική τους ζωή. Τα ευρήµατα αυτά συµφωνούν µε τα αποτελέσµατα της µελέτης του Douglas et al. (2009), στην οποία διαπιστώθηκε ότι το 88% 503 εργαζοµένων µε οπτική αναπηρία σε ηλικία εργασίας ήταν ικανοποιηµένα µε την επαγγελµατική τους ζωή. Κύριοι παράγοντες που συνέβαλαν στην εργασιακή ικανοποίηση των συµµετεχόντων ήταν η κοινωνική ένταξη και ο σεβασµός που απολαµβάνουν, καθώς και η εργασία σε ίσο επίπεδο µε τους συναδέλφους τους.

Ωστόσο, οι προκλήσεις παραµένουν µεγάλες. Η παγκόσµια οικονοµική κρίση και η ψηφιακή µετάβαση έχουν δηµιουργήσει νέα εµπόδια, καθώς υπάρχει ο φόβος ότι η τεχνολογική εξέλιξη µπορεί να οδηγήσει σε απώλεια θέσεων εργασίας διεθνώς αλλά και η ανησυχία ότι η αυξηµένη εξάρτηση από οπτικοκεντρικές τεχνολογίες και η συνεχώς αυξανόµενη πολυπλοκότητα των υπολογιστικών συσκευών, σε αντίθεση µε τις απλούστερες µηχανικές τεχνολογίες, µπορεί να καταλήγει σε λύσεις που υπερβαίνουν σε πολυπλοκότητα τα ίδια τα προβλήµατα που προσπαθούν να αντιµετωπίσουν (Agree, 2014). Επιπλέον, η συνύπαρξη της αναπηρίας µε άλλα ταυτοτικά χαρακτηριστικά όπως το φύλο ή η φυλή εντείνει τις ανισότητες καθώς µια έκθεση του EDF το 2023 κατέγραψε το 20% των γυναικών µε αναπηρία να απασχολούνται µε πλήρη απασχόληση, σε σύγκριση µε το 29% των ανδρών µε αναπηρία αναδεικνύοντας τη διπλή διάκριση στον εργασιακό χώρο της ΕΕ.

Συµπερασµατικά, ο αποκλεισµός των ατόµων µε οπτική αναπηρία από την παραγωγική διαδικασία έχει σηµαντικές επιπτώσεις τόσο στην οικονοµική τους εξάρτηση όσο και στον κοινωνικό αποκλεισµό τους, καθώς οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο. Όταν αυτά τα άτοµα αποκλείονται από την παραγωγική διαδικασία συχνά καταλήγουν να εξαρτώνται οικονοµικά τόσο από κρατικά επιδόµατα όσο και από τον κοινωνικό τους περίγυρο, γεγονός που τα οδηγεί σε περιθωριοποίηση, αφού µειώνονται οι ευκαιρίες κοινωνικής ένταξης και ανάπτυξης διαπροσωπικών σχέσεων. Αυτή η κατάσταση όχι µόνο περιορίζει τις οικονοµικές τους δυνατότητες, αλλά µπορεί να έχει και σοβαρές συνέπειες για την ψυχολογική ευηµερία των ατόµων µε αναπηρία, καθώς η έλλειψη ανεξαρτησίας και αυτονοµίας µπορεί να οδηγήσει σε αισθήµατα απογοήτευσης και χαµηλής αυτοεκτίµησης (Levitas et al., 2007).

Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να υποθέσουµε ότι η αµειβόµενη εργασία είναι αναπόφευκτα συµφέρουσα, καθώς µπορεί να αποτελεί πηγή άγχους, κακής υγείας και αποξένωσης. Σύµφωνα µε τους Siegrist & Marmot (2006) τα άτοµα που αµείβονται µε χαµηλούς µισθούς, όπως συνήθως συµβαίνει µε τα άτοµα µε οπτική αναπηρία, τείνουν να βιώνουν ένα σωµατικό και ψυχοκοινωνικό περιβάλλον χαµηλής ποιότητας που µπορεί να οδηγήσει σε άγχος και δυσαρέσκεια. Ακόµα και τα άτοµα µε οπτική αναπηρία που τυχαίνει να βρίσκονται σε καλύτερου επιπέδου εργασιακά περιβάλλοντα, είναι πιθανό να βιώσουν πρόσθετο άγχος, συχνά επειδή χρειάζεται περισσότερος χρόνος και προσπάθεια για να πετύχουν στην εργασία τους.

Από την άλλη, η αδυναµία εργασίας όχι µόνο εµποδίζει την ανάπτυξή του κύκλου της ζωής, αλλά βλάπτει την ταυτότητα και την αξία ενός ατόµου καθώς η ανεργία συνδέεται µε αυξηµένα ποσοστά κοινωνικής αποµόνωσης και χαµηλής αυτοεκτίµησης, ιδίως σε κοινωνίες όπου η αξία ενός ατόµου συσχετίζεται µε την παραγωγικότητά του (Budd & Spencer, 2014· Banks et al., 2018) . Εποµένως, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η ανεργία σχετίζεται µε τη σωµατική και ψυχική ασθένεια και µπορεί να έχει πολλές αρνητικές κοινωνικές, συναισθηµατικές, ψυχολογικές και πρακτικές επιπτώσεις όπως η φτώχεια, η κατάθλιψη και η χαµηλή αυτοεκτίµηση (Gerdtham & Johannesson, 2003· Farré et al., 2018).

Παράλληλα, κριτικές φωνές προειδοποιούν ότι η υπερβολική έµφαση στην εργασία ως µοναδικό δείκτη αξίας µπορεί να αποκλείει άτοµα που δεν µπορούν να εργαστούν λόγω σοβαρών αναπηριών ή δοµικών ελλείψεων καθώς θεωρούν ότι η αξία ενός ατόµου δεν πρέπει να εξαρτάται από την παραγωγικότητα του (Berne et al., 2018). Αυτή η έµφαση άλλωστε µπορεί να εξηγήσει, σύµφωνα µε τον Priestley (2004), γιατί η πολιτική εστίασης στις αναφορές περί αναπηρίας εξακολουθεί να επικεντρώνεται κυρίως σε ζητήµατα που αφορούν τους ενήλικες (ιδίως σε θέµατα απασχόλησης και γονικής µέριµνας). Ενώ η αναπηρία στη νεότητα και στη γήρας µπορεί να ενσωµατωθεί εν µέρει στο υπάρχον σύστηµα εξάρτησης µεταξύ των γενεών, η αναπηρία στην ενηλικίωση παρουσιάζεται ως µια µεγαλύτερη διαρθρωτική πρόκληση. Με αυτόν τον τρόπο, σύµφωνα µε τον ερευνητή, οι κοινωνικές αντιδράσεις απέναντι στα παιδιά µε αναπηρία σχετίζονται σε µεγάλο βαθµό µε διαρθρωτικές ανησυχίες για τη µελλοντική τους συµµετοχή ως ενήλικες στην αγορά εργασίας. Αντίθετα, η εµφανής έλλειψη θεσµικής ή πολιτικής εστίασης στην αναπηρία στο γήρας αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι οι ηλικιωµένοι εξαιρούνται ήδη διαρθρωτικά από την παραγωγική διαδικασία.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο