Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μηλιαρέση Ερασμίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 1ο

 

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ

 

Τμήμα Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής

 

Πρόγραμμα ΜεταπτυχΙακών Σπουδών

 

Επιστήμες της Αγωγής «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»

 

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

 

Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥΣ

 

Μηλιαρέση Ερασμία Α.Μ: mea24210

 

Επιβλέπων καθηγητής: Παπαδόπουλος Κωνσταντίνος

 

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ,2025

 

Εξεταστική Επιτροπή:

Παπαδόπουλος Κωνσταντίνος, Καθηγητής Επόπτης Παπακωνσταντίνου Δόξα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κουστριάβα Ελένη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

 

Ο/η συγγραφέας βεβαιώνει ότι το περιεχόμενο του παρόντος έργου είναι αποτέλεσμα προσωπικής εργασίας και ότι έχει γίνει η κατάλληλη αναφορά στην εργασία τρίτων, όπου κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο, σύμφωνα με τους κανόνες της ακαδημαϊκής δεοντολογίας

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 

Περίληψη

Abstract

Πρόλογος

Εισαγωγή

1ο Κεφάλαιο: Θεωρητική θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση βιβλιογραφίας

1.1       Ψυχολογία παιδιών με προβλήματα όρασης

1.2       Κοινωνικές Δεξιότητες: ορισμοί, θεωρίες και σημασία

1.3       Επιπτώσεις της οπτικής αναπηρίας στην κοινωνική ανάπτυξη

1.4       Παράγοντες που επηρεάζουν τη συναισθηματική προσαρμογή

1.5       Προηγούμενες έρευνες και κενά στη βιβλιογραφία

2ο Κεφάλαιο: Μεθοδολογία της έρευνας

2.1       Ερευνητική στρατηγική: Βιβλιογραφική ανασκόπηση

2.2       Κριτήρια επιλογής πηγών

2.3       Αντιστοίχιση βιβλιογραφικών πηγών με τα ερευνητικά ερωτήματα

2.4       Διαδικασία συλλογής και αξιολόγησης βιβλιογραφίας

2.5       Περιορισμοί της μεθόδου ανασκόπησης

3ο Κεφάλαιο: Αποτελέσματα της έρευνας

4ο Κεφάλαιο: Συζήτηση – Συμπεράσματα – Προτάσεις

4.1       Συζήτηση των ευρημάτων σε σχέση με τη θεωρία

4.2       Συμπεράσματα – απαντήσεις στα ερευνητικά ερωτήματα

4.3       Περιορισμοί της εργασίας

4.4       Επιπτώσεις στην Ειδική Αγωγή – Εκπαίδευση – Αποκατάσταση

4.5       Προτάσεις για μελλοντική έρευνα

Βιβλιογραφικές Παραπομπές

 

Περίληψη

Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει στην ψυχολογία των παιδιών με οπτική αναπηρία και διερευνά τον αντίκτυπο που αυτή έχει στην ανάπτυξη των κοινωνικών τους δεξιοτήτων. Μέσα από μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφική προσέγγιση,επιχειρείται η κατανόηση των πολυδιάστατων ψυχοκοινωνικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με μειωμένη όραση ή τύφλωση. Η ανάλυση βασίστηκε σε θεωρητικά πλαίσια όπως η θεωρία της κοινωνικής μάθησης (Bandura, 1977), η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη κατά Erikson (1968) και η έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης (Goleman, 1995), τα οποία παρέχουν ένα ευρύ αλλά ταυτόχρονα εστιασμένο υπόβαθρο για την κατανόηση των διαστάσεων της κοινωνικής συμπεριφοράς και της αυτοαντίληψης. Επιπλέον, δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της θεωρίας στην εκπαιδευτική και καθημερινή πρακτική, με στόχο να αναδειχθούν οι παράγοντες που ενισχύουν ή περιορίζουν την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε αυτά τα παιδιά. Η εργασία συνδυάζει ποιοτικά και ποσοτικά δεδομένα, ενσωματώνοντας παρατηρήσεις, αυτοαναφορές και προηγούμενες έρευνες για να αναδείξει την πολύπλευρη επίδρασητης οπτικής αναπηρίας στην ψυχολογική και κοινωνική ζωή των παιδιών.

Στην πορεία της μελέτης, αναδείχθηκαν σημαντικά ζητήματα σχετικά με την αυτοεκτίμηση, την ψυχολογική προσαρμογή και την ποιότητα ζωής των παιδιών με οπτική αναπηρία. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν ότι η απουσία οπτικών κοινωνικών ενδείξεων μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη συμμετοχή τους σε κοινωνικές δραστηριότητες, την ανάπτυξη φιλικών σχέσεων και την αίσθηση του ανήκειν (Jessupetal.,2018;Klaukeetal.,2023). Ωστόσο, η έρευνα ανέδειξε επίσης την αξία των υποστηρικτικών κοινωνικών δικτύων, της στοχευμένης εκπαίδευσης και των παρεμβάσεων κοινωνικών δεξιοτήτων, τα οποία λειτουργούν ως μοχλοί ενίσχυσης της αυτονομίας και της κοινωνικής ένταξης (Caron et al., 2023; Manitsa & Doikou, 2022). Μέσα από τη μελέτη των κοινωνικών δεξιοτήτων,αποδείχθηκε ότι η ανάπτυξη ικανοτήτων επικοινωνίας, συνεργασίας και επίλυσης συγκρούσεων συνδέεται άμεσα με τη βελτίωση της ψυχολογικής ευημερίας και της κοινωνικής λειτουργικότητας. Η εργασία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανθρώπινη διάσταση της αναπηρίας, προσεγγίζοντας τα παιδιά όχι μόνο ως μαθητές με ειδικές ανάγκες αλλά ως ενεργά μέλη της κοινωνίας με δικά τους συναισθήματα, ανάγκες και δυναμική.

Τέλος, η μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη για μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει θεωρητική γνώση, εκπαιδευτική πρακτική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων δεν αποτελεί μια γραμμική διαδικασία, αλλά μια δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ ατομικών χαρακτηριστικών, κοινωνικών εμπειριών και περιβαλλοντικών παραμέτρων (Lewis et al., 2014; Sacks & Wolffe, 2006). Η έρευνα καταδεικνύει ότι τα παιδιά με οπτική αναπηρία μπορούν να αναπτύξουν υγιείς κοινωνικές σχέσεις, να ενισχύσουν την αυτοαντίληψή τους και να επιτύχουν υψηλό επίπεδο συμμετοχής στην κοινότητα, εφόσον τους παρέχεται η κατάλληλη στήριξη και καθοδήγηση. Η εργασία αυτή, πέρα από την επιστημονική συμβολή της, φιλοδοξεί να προσφέρει ένα πρακτικό εργαλείο για γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχικής υγείας, ενισχύοντας την κατανόηση των αναγκών των παιδιών με οπτική αναπηρία και προάγοντας την κοινωνική τους ένταξη και ευημερία.