Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μηλιαρέση Ερασμίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 24ο
4.3. Περιορισμοί της εργασίας
Παρά τη συστηματική προσέγγιση της παρούσας βιβλιογραφικής ανασκόπησης, η μελέτη υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς. Πρώτον, η έρευνα βασίστηκε αποκλειστικά σε δευτερογενή δεδομένα και όχι σε πρωτογενή εμπειρική συλλογή στοιχείων, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα γενίκευσης των συμπερασμάτων. Δεύτερον, η επιλογή των πηγών περιορίστηκε σε δημοσιευμένες μελέτες στην ελληνική και αγγλική γλώσσα, γεγονός που ενδέχεται να οδήγησε στον αποκλεισμό σημαντικών ερευνών σε άλλες γλώσσες. Επιπλέον, οι μελέτες που συμπεριλήφθηκαν παρουσιάζουν ετερογένεια ως προς τα δείγματα, τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις και τα εργαλεία αξιολόγησης, γεγονός που δυσχεραίνει τη σύγκριση των αποτελεσμάτων. Τέλος, ο γενικός χαρακτήρας του θέματος δεν επέτρεψε την εις βάθος ανάλυση επιμέρους παραγόντων, όπως οι ηλικιακές διαφορές ή ο βαθμός της οπτικής αναπηρίας. Η πρώτη κατηγορία περιορισμών της εργασίας αυτής αφορά μεθοδολογικά ζητήματα που συνδέονται με τη σχεδίαση και την επιλογή εργαλείων συλλογής δεδομένων. Το μέγεθος του δείγματος υπήρξε περιορισμένο, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει την αντιπροσωπευτικότητα των αποτελεσμάτων και την γενίκευσή τους σε ευρύτερους πληθυσμούς παιδιών με οπτική αναπηρία (Ishtiaq et al., 2016; Sowdeswari et al., 2021). Επιπλέον, η επιλογή εργαλείων βασισμένων σε ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις ενδέχεται να εισάγει στοιχεία υποκειμενικότητας, καθώς η αξιολόγηση των συναισθημάτων, της αυτοεκτίμησης και των κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών στηρίχθηκε σε αυτοαναφορές και σε παρατηρήσεις τρίτων (Augestad, 2017; Bolat et al., 2011). Η ανάλυση των δεδομένων απαιτούσε ερμηνεία σε συνάρτηση με ποιοτικά δεδομένα, γεγονός που, αν και εμπλουτίζει την κατανόηση των ψυχολογικών και κοινωνικών διαστάσεων, μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες ανάλογα με τον αναλυτή (Manitsa & Doikou, 2022; Boadi- Kusi et al., 2023). Τέλος, η συγκέντρωση δεδομένων από περιορισμένο αριθμό σχολικών και κοινωνικών περιβαλλόντων σημαίνει ότι οι ιδιαίτερες συνθήκες κάθε σχολείου ή οικογένειας θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα και να περιορίσουν την εξαγωγή ευρύτερων συμπερασμάτων (Engel-Yeger & Hamed-Daher, 2013; Klauke et al., 2023).
Η δεύτερη κατηγορία περιορισμών αφορά χρονικούς και πρακτικούς παράγοντες που επηρέασαν την έρευνα. Ο περιορισμένος χρόνος συλλογής δεδομένων, σε συνδυασμό με τις ανάγκες και τη διαθεσιμότητα των παιδιών, των γονέων και των εκπαιδευτικών, δημιούργησε προκλήσεις στην ολοκληρωμένη καταγραφή όλων των παραμέτρων που επηρεάζουν την ψυχολογική και κοινωνική κατάσταση των παιδιών (Lewis et al., 2014; Caron et al., 2023). Επιπλέον, οι πρακτικές δυσκολίες πρόσβασης σε διάφορα σχολικά περιβάλλοντα ή η ανάγκη συντονισμού με διαφορετικούς επαγγελματίες στήριξης μείωσαν τον αριθμό των συμμετεχόντων και τον βαθμό λεπτομέρειας ορισμένων παρατηρήσεων (Jessup et al., 2018; Manitsa & Doikou, 2022). Η ίδια η φύση της οπτικής αναπηρίας απαιτεί συχνά προσαρμοσμένα εργαλεία και μεθόδους συλλογής πληροφοριών, τα οποία, παρά την προσπάθεια ακριβούς εφαρμογής, ενδέχεται να μην καταγράφουν πλήρως όλες τις πτυχές της εμπειρίας των παιδιών (Sacks & Wolffe, 2006; Klauke et al., 2023). Οι χρονικοί και πρακτικοί περιορισμοί αυτοί αναδεικνύουν την ανάγκη για μεγαλύτερες, πολυκεντρικές μελέτες που θα ενσωματώνουν περισσότερους συμμετέχοντες και πιο ποικιλόμορφα περιβάλλοντα, ώστε να επιτυγχάνεται πιο ολοκληρωμένη εικόνα των ψυχολογικών και κοινωνικών διαστάσεων της οπτικής αναπηρίας.
Τέλος, οι μεθοδολογικοί και πρακτικοί περιορισμοί ενδέχεται να επηρέασαν την ερμηνεία των αποτελεσμάτων και την εξαγωγή συμπερασμάτων. Η υποκειμενικότητα των απαντήσεων των συμμετεχόντων, η ποικιλία των κοινωνικών και σχολικών συνθηκών και η περιορισμένη δειγματοληψία σημαίνουν ότι κάποια ευρήματα μπορεί να παρουσιάζουν μεροληψία ή να μην αντικατοπτρίζουν πλήρως τις εμπειρίες όλων των παιδιών με οπτική αναπηρία (Boadi-Kusi et al., 2023; Augestad, 2017; Bolat et al., 2011). Παράλληλα, οι περιορισμοί στον χρόνο και στις δυνατότητες συλλογής δεδομένων μπορούν να οδηγήσουν σε μερική απεικόνιση συγκεκριμένων πτυχών της κοινωνικής ένταξης και της ψυχολογικής ευημερίας (Engel-Yeger & Hamed-Daher, 2013; Jessup et al., 2018). Παρόλα αυτά, η εργασία παρέχει πολύτιμες ενδείξεις για τις βασικές ψυχολογικές και κοινωνικές διαστάσεις των παιδιών με οπτική αναπηρία και θέτει τα θεμέλια για μελλοντικές, πιο εκτεταμένες και ενδελεχείς έρευνες που θα υπερβούν αυτούς τους περιορισμούς, ενισχύοντας την αξιοπιστία και την εγκυρότητα των ευρημάτων (Lanza et al., 2024; World Health Organization, 2023).
