«Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ στις ΔΟΜΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ» – Διπλωματική Εργασία της Βιλντάν Γιουσούφ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Π.Μ.Σ. Κοινωνική Εργασία στην Εκπαίδευση – Ένταξη Ετεροτήτων – Μέρος 6ο
2.2.2 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ
Ο όρος «κοινωνικός αποκλεισμός» εμφανίζεται για πρώτη φορά σε επιστημονικά κείμενα τη δεκαετία του ’60 στη Γαλλία. Το 1974 ο René Lenoir απέδωσε στην έννοια του κοινωνικού αποκλεισμού τη διάρρηξη του κοινωνικού δεσμού (Lien Social) και τις δυσκολίες πρόσβασης σε βασικά κοινωνικά δικαιώματα που συναντούν συγκεκριμένα άτομα ή πληθυσμιακές ομάδες (Δ. Βενιέρης 2006).
Το συμβούλιο της Ευρώπης το 1994 αναφέρεται στις κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες ως ομάδες ανθρώπων που δεν απολαμβάνουν ουσιαστικά τα ανθρώπινα δικαιώματα. (Ε. Ανδριοπούλου, Φ. Παπαδόπουλος, Π. Τσάκλογλου, 2013)
Προσπαθώντας να ερμηνεύσουμε την έννοια του κοινωνικού αποκλεισμού, μπορούμε να αναφερθούμε ότι απαιτεί την συσσώρευση διαδοχικών διαδικασιών τόσο στο οικονομικό, όσο και στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο, που σταδιακά απομακρύνουν ομάδες ατόμων ή περιοχές, από τα κέντρα εξουσίας, τους οικονομικούς και κοινωνικούς πόρους, καθώς και επικρατούσες αξίες, θέτοντας τα με αυτό τον τρόπο στο περιθώριο και αποκλείοντας τα από το κοινωνικό και οικονομικό γίγνεσθαι, στερώντας τους, ουσιαστικά, θεμελιώδεις δικαιώματα. Βασιζόμενη στην παραδοχή ότι η κοινωνική ζωή καθορίζεται από τέσσερις άξονες – διαδικασίες στις οποίες συμμετέχουν τα μέλη μιας κοινωνίας, όπως η αστΙκή ενσωμάτωση με την οποία αναφερόμαστε στην αναγνώριση των δικαιωμάτων του ατόμου ως πολίτης σε μια δημοκρατική κοινωνία, στην οΙκονομΙκή ενσωμάτωση που σημαίνει πρόσβαση στην απασχόληση, στην κοΙΝωνΙκή ενσωμάτωση που σημαίνει πρόσβαση στα δημόσια αγαθά και στην κρατική βοήθεια χωρίς στιγματισμό ή και περιθωριοποίηση και η δΙαπροσωπΙκή ενσωμάτωση δηλαδή το άτομο να είναι μέλος μιας οικογένειας, να έχει φίλους και να συμμετέχει σε κοινωνικά δίκτυα. Η αποχή από μια ή και από περισσότερες από αυτές τις διαδικασίες μπορεί να θεωρηθεί κοινωνικός αποκλεισμός. (Ε. Παππά, 2010).
Η έλλειψη δυνατότητας άσκησης των δικαιωμάτων του ατόμου χωρίς βοήθεια, εξαιτίας της ύπαρξης περιορισμών πρόσβασης σε τομείς εκπαίδευσης, απασχόλησης, στέγασης, υπηρεσίες υγείας, πληροφόρησης κ.α., η χαμηλή αυτοεκτίμηση των αποκλεισμένων ατόμων, λόγω της περιορισμένης ικανότητάς τους να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους, κίνδυνος μονιμοποίησης των αναγκών ενίσχυσής τους, και ο στιγματισμός των ίδιων και των αστικών περιοχών, όπου διαμένουν και τη ενδεχόμενη ισχνή σχέση των ατόμων αυτών με τους κύριους κοινωνικούς μηχανισμούς, που παράγουν ή διανέμουν πόρους (αγορά εργασίας, κράτος κ.α.) θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα χαρακτηριστικά του κοινωνικού αποκλεισμού. Με βάση τα παραπάνω, παρατηρούμε πως ο κοινωνικός αποκλεισμός είναι μια δυναμική διαδικασία με πολυδιάστατες αιτίες και ως αποτέλεσμα έχει την περιθωριοποίηση των ανθρώπων που το βιώνουν.
Εξετάζοντας, λοιπόν, την μειονότητα της Θράκης, παρατηρούμε αρκετές κοινωνικές ανισότητες σύμφωνα με την παραπάνω περιγραφή του κοινωνικού αποκλεισμού, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη θέση των μελών της μειονότητας στην αγορά εργασίας, όσο και στο επίπεδο της μόρφωσής τους, αλλά και στις απομακρυσμένες / μειονεκτικές θέσεις διαβίωσής τους.
Ο κοινωνικός αποκλεισμός της μειονότητας της Θράκης είναι ένα ανοιχτό θέμα προς διερεύνηση όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης του ως κοινωνικό ή ταξικό. Αν, δηλαδή, αφορά τη θέση τους στην κοινωνία, στην πρόσβασή τους στα δημόσια αγαθά και τις υπηρεσίες ή αφορά στην κοινωνική τους διαστρωμάτωση και στη θέση τους στην διαδικασία της παραγωγής.
Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, η διαβίωση του μειονοτικού πληθυσμού σε περιοχές μη προνόμοιους – απομακρυσμένες, χαμηλό οικονομικό εισόδημα, η έλλειψη κοινωνικών , αθλητικών, εκπαιδευτικών υποδομών, η δυσκολία πρόσβασης στα δημόσια αγαθά και στην κρατική ενίσχυση είναι συνιστώσες που μπορούν να οδηγήσουν μια ομάδα ανθρώπων στη διαδικασία του κοινωνικού αποκλεισμού.
Συνοψίζοντας, πρέπει να αναφερθούμε πως, έως το 1990 περίπου η ελληνική κοινωνία θεωρούσε τον εαυτό της ως μια ιδιαίτερα ομοιογενή κοινωνία. Από το τέλος της δεκαετίας του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990 αρχίζει να γίνεται σταδιακά όλο και περισσότερο συνειδητή ότι η ελληνική κοινωνία έχει έναν έντονο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα. Σε αυτό συμβάλλει και η μαζική μετακίνηση κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στην Ελλάδα παλιννοστούντων – Ελληνοποντίων από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και αλλοδαπών. Επίσης με την εφαρμογή της ισονομίας ισοπολιτείας οι συνθήκες για τα μέλη της μειονότητας άρχισαν να γίνονται περισσότερο ευνοϊκές. Η πρόσβαση των μελών της μειονότητας στην εκπαίδευση και στην εργασία όπως επίσης και η εκπροσώπησή της σε πολιτικά όργανα και η συμμετοχή της στην πολιτική διαδικασία μεταξύ των άλλων έχει βοηθήσει στην κοινωνική ενσωμάτωση και στην άμβλυνση των κοινωνικών ανισώσεων στην περιοχή της Θράκης. Η υπογραφή της Ελληνοτουρκικής Συμφωνίας το 2000 ανάμεσα στα δύο κράτη, η οποία προάγει τη συνεργασία Ελλάδας – Τουρκίας σε θέματα πολιτισμού, εκπαίδευσης, νεολαίας και αθλητισμού, χωρίς να μεταβάλει το ισχύον καθεστώς προστασίας των εκπαιδευτικών δικαιωμάτων στις δύο χώρες, βοήθησε επίσης στην βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης όπως και στην εν μέρει μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού.