«Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ στις ΔΟΜΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ» – Διπλωματική Εργασία της Βιλντάν Γιουσούφ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Π.Μ.Σ. Κοινωνική Εργασία στην Εκπαίδευση – Ένταξη Ετεροτήτων – Μέρος 19ο

 

6.2 ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ -ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

 

Η συστημική θεωρία βασίζεται στην Γενική Θεωρία των Συστημάτων του Von Betralanffy (1968). Η αλληλεπίδραση ατόμου – περιβάλλοντος βρίσκεται στο επίκεντρο της συγκεκριμένης θεωρίας. Υποστηρίζει ότι όλοι οι οργανισμοί είναι συστήματα τα οποία απαρτίζονται από υποσυστήματα, η ολότητα του συστήματος αποτελείται από τις λειτουργίες των υποσυστημάτων του μαζί με τις σχέσεις μεταξύ των υποσυστημάτων αυτών (Beer, 1994) και όλα αυτά µε τη σειρά τους αποτελούν μέρος υπερσυστηµάτων.

Πάνω σε αυτό ο Luhmann προσπάθησε να δημιουργήσει τη δική του συστημική θεωρία, σύμφωνα με την οποία η κοινωνία αποτελεί το μεγαλύτερο σύστημα ενώ υπάρχουν και άλλα μικρότερα συστήματα, τα συστήματα οργάνωσης και τα διαπροσωπικά συστήματα (Μαγκλάρας, 2013). Ο Luhmann, παρατηρώντας τις ατομικές δράσεις μέσα από διαφορετικά συστήματα, καταλήγει στο γεγονός ότι αν κάποιος έχει αποκλειστεί από ένα σύστημα, δε σημαίνει ότι έχει αποκλειστεί και από τα υπόλοιπα υποσυστήματα. Επίσης σε κάθε υποσύστημα υπάρχει ο χώρος της συμπερίληψης αλλά και αποκλεισμού. Κλείνοντας ο Luhmann υποστηρίζει πως για την επιτυχία της συμπερίληψης θα πρέπει να αλλάξουν οι δομές του συστήματος και να δημιουργηθεί μια νέα λειτουργία μέσα στο κοινωνικό σύστημα.

Στην οικοσυστημική προσέγγιση ο Bronfenbrenner (1977) χωρίζει το περιβάλλον σε πολλά συστημικά επίπεδα όπου το καθένα φέρει τις δικές τους παραμέτρους. Το άτομο είναι μέλος ενός ευρύτερου σύνθετου συστήματος και εξετάζονται τα πλαίσια μέσα στα οποία συντελείται η ανάπτυξη του ατόµου και ο ρόλος που διαδραματίζουν στη διαδικασία αυτή. Σύμφωνα με την οικοσυστημική θεωρία, τα συστήματα αυτά βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση, και μεταξύ τους αλλά και με το άτομο, επηρεάζοντας το αναπτυξιακό αποτέλεσμα άμεσα και έμμεσα.

Με βάση την οικοσυστημική θεωρία το άτομο βρίσκεται στο κέντρο του οικολογικού συστήματος και είναι ο βασικός φορέας της ανάπτυξης. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ατόμου επηρεάζουν στην αλληλεπίδραση του με τα υπόλοιπα υποσυστήματα αλλά και την ίδια την ανάπτυξη του. Ο Bronfenbrenner (Πετρογιάννης, 2003) επιχειρώντας να κατανοήσει την πολυπλοκότητα που χαρακτηρίζει τις σχέσεις που διαμορφώνονται στο περιβάλλον του ατόμου, προχώρησε στο διαχωρισμό των πλαισίων – συστημάτων που το κάθε ένα από αυτά σε διαφορετικό βαθμό επηρεάζει την ανάπτυξή του. Τα οικολογικά επίπεδα που διακρίνει είναι τα εξής: µμικροσύστημα, µεσοσύστηµα, εξωσύστηµα, µακροσύστηµα και χρονοσύστηµα.

 

Το μικροσύστημα

 

Είναι το πρώτο συστημικό επίπεδο που είναι το πιο κοντινό περιβάλλον του ατόμου και περιλαμβάνει όλα τα κοινωνικά και τα φυσικά στοιχεία. Είναι ένα σχήμα δραστηριοτήτων, ρόλων και διαπροσωπικών σχέσεων που βιώνονται από το αναπτυσσόμενο άτοµο σε ένα δεδομένο πλαίσιο µε συγκεκριμένα φυσικά και υλικά χαρακτηριστικά (Καλλινικάκη & Κασσέρη, 2014).Το σπίτι, το σχολείο η γειτονιά όπως επίσης συγγενείς, φίλοι, εκπαιδευτικοί κ.α αποτελούν τα στοιχεία του μικροσυστήματος που το άτομο αναπτύσσει αμοιβαίες διαπροσωπικές σχέσεις.

 

Το μεσοσύστημα

 

Το μεσοσύστημα είναι ο κοινός τόπος που αλληλεπιδρούν δυο ή περισσότερα πλαίσια στα οποία συμμετέχει ενεργά το αναπτυσσόμενο άτομο (Bronfenbrenner, 1979). Περιγράφει διάφορες μορφές μικροσυστημάτων και αλληλοεπιδράσεων που η ύπαρξη τους βοηθάει στην ανάπτυξη του ατόμου. (Πετρογιάννης, 2003). Στην ουσία, ένα µεσοσύστηµα αποτελεί ένα σύνολο ή και ένα συνδετικό κρίκο µμικροσυστημάτων (Μυλωνάκου – Κεκέ, 2006 ).

 

Το εξωσύστηµα

 

Το εξωσύστηµα αναφέρεται στα πλαίσια τα οποία το αναπτυσσόμενο άτομο δεν συμμετέχει ενεργά αλλά η κάθε αλλαγή που γίνεται στο εξωσύστηµα, επιδρά σε ότι συμβαίνει στο άμεσο περιβάλλον του ατόμου (Πετρογιάννης, 2003). Το εκπαιδευτικό σύστημα, οι υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας, φορείς κατανομής αγαθών και προσφοράς υπηρεσιών είναι τα εξωσυστήματα που εντάσσονται στην δομή και λειτουργία του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου.

 

Το μακροσύστημα

 

Το µακροσύστηµα περιλαμβάνει τα πλαίσια όπως το µμικροσύστημα, το µεσοσύστηµα και το εξωσύστηµα και αναφέρεται σε ιδεολογικές πολιτιστικές αξίες, ήθη, έθιμα, αντιλήψεις (Καλλινικάκη & Κασσέρη, 2014) που «καθορίζουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων μιας συγκεκριμένης πολιτισμικής ομάδας, και σε κυρίαρχα οικονομικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά, νομικά και πολιτικά θεσμικά πλαίσια και συστήματα που αντανακλώνται σε όλα τα προγενέστερα επίπεδα» (Πετρογιάννης, 2001).

 

Το χρονοσύστηµα

 

Το χρονοσύστηµα περιλαμβάνει χρονικές αλλαγές στο περιβάλλον του ατόμου που παράγουν νέες συνθήκες οι οποίες επηρεάζουν την ανάπτυξή του. Η διάσταση του χρόνου συνδέεται με την ηλικιακή ανάπτυξη του ατόμου (Καλλινικάκη & Κασσέρη, 2014) αλλά και με τη δυναμική της αλλαγής που παρατηρείται σε όλα τα συστημικά επίπεδα. Οι προσωπικές αλλαγές του ατόμου αλλά και οι αλλαγές στο περιβάλλον του αποτελούν γεγονότα ζωής και αφορούν την ιστορία του καθενός (Πετρογιάννης, 2003).

Όλα αυτά τα υποσυστήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού και στην ανάπτυξη προσωπικότητας, πεποιθήσεων, αντιλήψεων και ιδεολογιών. Ταυτοχρόνως και στον τρόπο αντιμετώπισης των δυσκολιών, εμποδίων που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητα τους, αλλά και στον τρόπο αντιδράσεων τους για αυτές τις δυσκολίες και για τις αδικίες.