Η Νομοθεσία της Ειδικής Αγωγής από τον 11431981 έως τον 36992008 (6Δ: Ανάλυση και διαμόρφωση της Νομοθεσίας της Ειδικής Αγωγής, 6.2. Ειδική Αγωγή – Ορολογία)

Αυγ 14, 2013 | Από την ιστορία της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

6.2. Ειδική Αγωγή – Ορολογία

Στον 1143 (άρθρ. 2, παρ. 1) χρησιμοποιείται ο όρος «αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού άτομα»,  στον 1566 (άρθρ. 32 παρ.1), ο όρος «άτομα με ειδικές ανάγκες», στον 2817 (άρθρ. 1, παρ. 1) «άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» και στον 3699 (άρθρ. 3, παρ. 1), «μαθητές με αναπηρία και με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες».

Η διαμόρφωση της νομοθεσίας

Ο όρος «άτομα αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού»  δεν ήταν στα αρχικά νομοσχέδια του 1143. Στα πρώτα νομοσχέδια χρησιμοποιείται ο όρος «μειονεκτούντα άτομα»,  ενώ ο όρος «άτομα αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού», χρησιμοποιείται μόνο στο σχέδιο που κατατίθεται στη Βουλή.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης  στην Ολομέλεια της Βουλής, εκτός από την επίσημη άποψη που υποστήριξε η κυβέρνηση, προτάθηκαν διάφοροι όροι από βουλευτές της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης. Η κυβέρνηση (Β. Κοντογιαννόπουλος – Υφυπουργός), κατέθεσε ως πρόταση και τον όρο «προβληματικά άτομα».

Για εισηγητή της πλειοψηφίας (Φ. Χρηματόπουλος -Ν. Δ.) σε κάθε οργανωμένη κοινωνία υπάρχουν άτομα που διαφέρουν από το μέσο τύπο, που η κοινωνική σύμβαση και οι κοινωνική αποδοχή θεωρούν φυσιολογικό και ότι ο όρος αντικαθιστά παλαιότερους και «δυσώνυμους» (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση ΛΒ, 20-1101980, σ. σ. 1522). Όμως στη συζήτηση επί των άρθρων θεωρεί ότι ο όρος «αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού άτομα», παρόλο που είναι πιο εύστοχος από όλους τους προηγούμενους, δεν είναι αυτός που αρμόζει στις συνθήκες του 1980 και πρότεινε τον όρο «άτομα ιδιαιτέρων δυσχερειών», επειδή ο όρος «άτομα αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού» βάζει από τη μια μεριά τους φυσιολογικούς και από την άλλη αυτά τα άτομα και ο σκοπός του νομοσχεδίου δεν είναι ο διαχωρισμός (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση ΛΖ΄, 26-11-1980, σ.σ. 1756).

Ο εισηγητής της μειοψηφίας (Δ. Παπαδημητρίου – ΠΑΣΟΚ), τόνισε ότι στην εισήγηση του ότι θα χρησιμοποιήσει τον όρο «απροσάρμοστα και προβληματικά άτομα», αν και όπως είπε είναι αδόκιμος και μη επιστημονικός, αλλά o όρος «αποκλίνοντα άτομα», δεν είναι ακουστικός (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση της 20-11-1980, σ.σ. 1524). Στη συζήτηση επί των άρθρων πρότεινε να παραμείνει ο όρος «άτομα αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού», (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση Μ΄, 1-12-1980, σ. σ. 1869) και στην ψήφιση του νομοσχεδίου στο σύνολο πρότεινε μαζί με άλλους βουλευτές τον όρο «απροσάρμοστα άτομα» Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση της 4-3-1981, σ. σ. 4450).

Οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ δεν είχαν μια ενιαία στάση στο ζήτημα της ορολογίας και πρότειναν διαφορετικούς όρους. Πιο συγκεκριμένα οι κ. κ. Ξ. Πελοποννήσιος και Ν. Αθανασόπουλος πρότειναν τον όρο «μειονεκτικά άτομα» (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση ΛΖ΄, 26-11-1980, σ.σ. 1758). Ο κ. Σ. Παπαθεμελής τον όρο «ειδικά άτομα» (Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση ΛΕ΄, 24-11-1980, σ. σ. 1673-1674). Οι κ. κ. Α. Πνευματικός (ΠΑΣΟΚ), & Κ. Αλαβάνος (ΕΔΗΚ)  τους όρους «άτομα με ειδικές δυσκολίες ή άτομα ειδικών ομάδων» (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση ΛΖ΄, 26-11-1980, σ.σ. 1760 & Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση ΛΕ΄, 24-11-1980, σ. σ.1671-1673). Η κ. Μ. Κυπριωτάκη – Περράκη – (ΠΑΣΟΚ) τον όρο «προβληματικά άτομα»  (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση Μ΄, 1-12-1980, σ. σ. 1871-1872). Οι κ. κ. Γ. Κουτσόχερας (ΠΑΣΟΚ) & Β. Παπαδόπουλος  τον όρο «άτομα με ειδικές δυσκολίες ή προστατευόμενα άτομα» (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση Μ΄, 1-12-1980, σ. σ. 1870 & Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση ΛΕ΄, 24-11-1980, σ. σ. 1667-1669). Ο κ. Π. Κατσαρός, (ΠΑΣΟΚ), τον όρο «άτομα ειδικής φροντίδας, ή ειδικής μέριμνας» (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση Μ΄, 1-12-1980, σ. σ. 1872). Η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ κ. Ε. Λαμπράκη υποστήριξε τον όρο «άτομα αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού» γιατί, όπως υποστήριξε, δεν είναι φορτισμένος όπως όσοι προστέθηκαν στη συζήτηση και ότι περιλαμβάνει ακόμη όσους είναι αποκλίνοντες προς τα πάνω και όσους έχουν ψυχικές διαταραχές και αντικοινωνική συμπεριφορά (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση ΛΖ΄, 26-11-1980, σ.σ. 1761). Τέλος ο κ. Η. Χατζοπλάκης, (ΠΑΣΟΚ), πρότεινε ο τίτλος του νομοσχεδίου να γίνει «περί κοινωνικής μερίμνης των αποκλινόντων εκ του φυσιολογικού νέων» γιατί ο νόμος αναφέρεται σε νέους και δεν προβλέπει εκπαίδευση για άτομα όλων των ηλικιών (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση ΛΖ΄, 26-11-1980, σ.σ. 1758).

Το ΚΚΕ (Ν. Κεπέσης), πρότεινε τους όρους «προβληματικά παιδιά» ή παιδιά με ειδικές δυσκολίες» (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση Μ΄, 1-12-1980, σ. σ. 1870).

Στην απάντηση του ο υφυπουργός κ. Β. Κοντογιαννόπουλος δήλωσε, ότι: α) γίνεται χρήση του όρου exceptional, που χρησιμοποιείται στο εξωτερικό, ο οποίος προτάθηκε από ειδικούς, στους οποίους προσέτρεξε το ΥΠΕΠΘ, β) παρόλο τον προβληματισμό της κυβέρνησης για την ορολογία δεν προτάθηκε κάτι που να βελτιώνει τον όρο που χρησιμοποιείται, γ) τα Ειδικά Σχολεία δεν θα ονομαστούν «σχολεία αποκλινόντων» και δ) ο όρος «μειονεκτικά άτομα» δημιουργεί σύμπλεγμα κατωτερότητας το οποίο η κυβέρνηση επιδιώκει να απαλύνει ή να εξαφανίσει (Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση, ΛΖ΄, 26-11-1980, σ. σ. 1762). Σε κάθε περίπτωση, ότι προτάθηκε είτε είναι φορτισμένο και επιβαρυμένο ή πολύ γενικό και δεν θα γίνει καμιά τροποποίηση δεκτή. Πρότεινε κατά τη διάρκεια της συζήτησης, αν συμφωνήσουν όλα τα κόμματα της Βουλής, να χρησιμοποιηθεί ο όρος «προβληματικά άτομα», όμως στην ψήφιση του νομοσχεδίου στο σύνολο του επέμενε στο να μείνει ο όρος όπως έχει, γιατί όπως δήλωσε τέτοια συμφωνία δεν επετεύχθη (Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση Μ΄, 1-12-1980, σ.σ. 1873).

Αν για τον 1143 υπάρχουν ως πηγή πληροφοριών τα πρακτικά της συζήτησης στην Ολομέλεια της Βουλής για να αντιληφθούμε πως διαμορφώθηκε ο όρος «άτομα αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού», για την αλλαγή που επιφέρει στην ορολογία ο 1566 δεν υπάρχει τίποτα δημοσιευμένο. Όπως δείξαμε πιο πριν, η ορολογία του 1143 δεν ήταν ολοκληρωτικά αποδεκτή ούτε από την κυβέρνηση. Όμως ο όρος «άτομα με ειδικές ανάγκες» δεν προτάθηκε ούτε από την κυβέρνηση, ούτε από την αντιπολίτευση, αν και υπήρχαν κάποιοι βουλευτές που πρότειναν κάποιον πλησιέστερο όρο. Δεν έχουμε, επομένως, καμιά δημοσιευμένη πηγή, με βάση την οποία να αντλήσουμε κάποια πληροφορία για το πώς επιλέχθηκε από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ο όρος που σε γενικές γραμμές επικράτησε από τότε μέχρι σήμερα.  Ίσως μια ερευνητική εργασία με βάση το αρχείο του Σ. Νικόδημου,  τα πιθανά αρχεία του ΚΕΜΕ ή τα ιδιωτικά αρχεία των μελών της ομάδας εργασίας που συστάθηκε με την Υ. Α. 104919-2-1982  από το ΥΠΕΠΘ, με σκοπό την επισήμανση, τη μελέτη και τη συγκεκριμένη πρόταση για τη βελτίωση ή τη συμπλήρωση ορισμένων διατάξεων του 1143, μπορεί να μας περιγράψει πως έγινε αυτή η αλλαγή.

Ο όρος «Άτομα με Ειδικές Ανάγκες», είναι ίδιος αν συγκρίνουμε τα νομοσχέδια με το κείμενο του 1566. Στα πρακτικά της Γ΄ Κοινοβουλευτικής Επιτροπής, στην οποία συζητήθηκε το νομοσχέδιο δεν υπάρχουν αναφορές στην ορολογία από την κυβέρνηση και τα κόμματα της αντιπολίτευσης.

Οι εξελίξεις στο χώρο της Ε. Α. στην Ελλάδα μέχρι το 2000 οδηγούν στην αλλαγή της ορολογίας που χρησιμοποιείται Το πρώτο νομοσχέδιο που δίνεται στη δημοσιότητα έχει τον τίτλο «Συμπλήρωση του θεσμικού πλαισίου για την Ειδική Αγωγή, την ένταξη των παιδιών με ειδικές ανάγκες στη γενική και τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση και άλλες διατάξεις», ο οποίος στην πορεία αλλάζει και γίνεται «Εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και άλλες διατάξεις». Φαίνεται ότι το ΥΠΕΠΘ θεώρησε ότι ο νέος νόμος εισάγει ένα νέο πλαίσιο, το οποίο ξεπερνούσε το μέχρι τότε υπάρχον Ο όρος «άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» υπάρχει σε όλα τα σχέδια νόμου με μόνη εξαίρεση το σχέδιο νόμου με ημερομηνία 8-3-1995, όπου αντί για τη λέξη «άτομα» υπάρχει η λέξη «πρόσωπα».

Στην πορεία προς την ψήφιση του 2817 οι μόνες αναφορές που βρίσκουμε είναι πρώτον αυτές που υπάρχουν στο συνοδευτικό κείμενο του νομοσχεδίου, το οποίο δόθηκε στη δημοσιότητα το 1995 και δεύτερον στα όσα αναφέρει ο εισηγητής της μειοψηφίας (Γ. Αλεξόπουλος, Ν. Δ. ) στην ΔΕΜΥ και την Ολομέλεια της Βουλής. Το συνοδευτικό κείμενο του νόμου αναφέρει ότι με την αναδιατύπωση της ορολογίας δίνεται έμφαση τις κοινές εκπαιδευτικές ανάγκες, ενώ ο κ. Γ. Αλεξόπουλος διαχωρίζει τα ΑΜΕΑ στις εξής τρεις κατηγορίες: α) άτομα με μη ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, όπως αυτές που οφείλονται σε διάφορα βιολογικά ή εκπαιδευτικά αίτια, β) άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, όπως δυσλεξία, δυσγραφία κ. αλλ. και γ) άτομα με διαταραχές διασπαστικής συμπεριφοράς, όπως η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα (στο εξής ΔΕΠΥ). (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 1η, 9-2-2000, σ.σ. 3979 & Πρακτικά της Βουλής, Συνεδρίαση της 23-2-2000, σ. σ. 4427).

Από τους φορείς  που συμμετείχαν στην συζήτηση στην ΔΕΜΥ, στο ζήτημα της ορολογίας αναφέρθηκε ο κ. Ι. Βαρδακαστάνης, πρόεδρος της ΕΣΑΜΕΑ, απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή κ. Κ. Στεφανή. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΕΣΑΜΕΑ οι όροι (αναπηρία, μειονεξία, βλάβη) παράγουν μια ορισμένη νοοτροπία και ψυχολογία και θα αντικατασταθούν από την ΠΟΥ με κάποιους άλλους (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 2η, 10-2-2000, σ. σ. 4024).

Αναφορά στην ορολογία έκανε και η βουλευτής του ΣΥΝ κ. Ν. Λουλέ, σύμφωνα με την οποία ο όρος «άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» είναι πιο θετικός για την αντιμετώπιση των παιδιών αυτών, από τον όρο «άτομα με ειδικές ανάγκες» (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 1η, 9-2-2000, σ. σ. 4001).

Η κυβέρνηση (Γ. Αρσένης – Υπουργός, Ι. Ανθόπουλος – Υφυπουργός) δεν αναφέρθηκαν καθόλου το ζήτημα της ορολογίας.

Στον 3699 εισάγεται διαφορετική ορολογία σε σχέση με τους προηγούμενους νόμους και χρησιμοποιούνται οι όροι «μαθητές με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» και «Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση». Οι όροι υπάρχουν στα περισσότερα σχέδια νόμου, με εξαίρεση το πρώτο νομοσχέδιο, στο οποίο παρέμενε η παλιά ορολογία «Ειδική Αγωγή» και «μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες».

Για την εισηγήτρια της πλειοψηφίας κ. Ε. Ράπτη (Ν. Δ.) η χρήση του όρου «ειδική αγωγή και εκπαίδευση», αντί του παλαιότερου «ειδική αγωγή», αποτελεί από μόνη της έναν ισχυρό συμβολισμό για τον προσανατολισμό του νόμου. «Τα άτομα με αναπηρία δεν είναι αποκλειστικά μόνο δέκτες κάποιας ειδικής αγωγής, αλλά είναι συμμέτοχοι στην εκπαίδευση και στη γνώση, όπου είναι εφικτό, μέσω της συνεκπαίδευσης στα γενικά σχολεία και όπου δεν είναι, μέσω της ειδικότερης εκπαίδευσης». (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 3η, 27-8-2008, σ. σ. 2 & Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση ΚΔ΄, 4-9-2008, σ. σ. 1202).

Για την εισηγήτρια της μειοψηφίας κ. Θ. Δραγώνα (ΠΑΣΟΚ) το νομοσχέδιο επιχειρεί το διαχωρισμό σε άτομα με αναπηρίες και σε άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες χωρίς να φαίνεται πουθενά ποιος είναι ο σκοπός και η λειτουργικότητα αυτής της διάκρισης και ποιες οι επιπτώσεις της σε επίπεδο εκπαιδευτικών δομών και πρακτικών. Θεώρησε θετική την προσθήκη του όρου «εκπαίδευση» και πρότεινε α) αν είναι δυνατόν να απαλειφθεί τελείως ο όρος «αγωγή», και να υιοθετηθεί ο όρος «ειδική εκπαίδευση»,  «special education», όπως χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες,  γιατί με τον όρο ΕΑΕ δεν «εξαλείφεται η διάκριση μεταξύ ατόμων με αναπηρία που θεωρούνται αγώγιμα και των μη ανάπηρων που θεωρούνται εκπαιδεύσιμα», β) στο άρθρο 1, παρ.1, «να απαλειφθεί η λέξη «ειδικών» στη φράση «ειδικών εκπαιδευτικών υπηρεσιών» και γ) να αφαιρεθεί από την παρ. 1 του άρθρου 3 η φράση «φυσικώς αδύνατοι μαθητές» γιατί πρόκειται για έναν όρο εξαιρετικά αναχρονιστικό.  (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 3η, 27-8-2008, σ. σ. 6, 10, 14 & 17 & Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση ΚΓ΄, 3-9-2008, σ. σ. 1159-1161).

Για την κ. Β. Νικολαϊδου (ΚΚΕ), η αλλαγή της ορολογίας από «ειδική αγωγή» σε «ειδική αγωγή και εκπαίδευση» συμπυκνώνει την ουσία των αντιδραστικών αλλαγών, που η κυβέρνηση έχει δρομολογήσει και στο χώρο της Ειδικής Αγωγής, με μια στροφή προς αντιδραστικότερη κατεύθυνση, η οποία επιβεβαιώνεται και από το χαρακτήρα της ειδικής αγωγής, «ως παροχής ειδικών εκπαιδευτικών υπηρεσιών». Για την κ. Νικολαϊδου η μετονομασία της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε υπηρεσία, δεν γίνεται ούτε εκ παραδρομής ούτε τυχαία και δεν πραγματοποιείται για πρώτη φορά, αλλά αντίθετα, διευκολύνει την αντιμετώπισή της ως αγοραίο προϊόν. Εισάγεται, επίσης, από την αρχή η έννοια των ίσων ευκαιριών, προκειμένου να μην υπάρξει καμιά σύγχυση για το ρόλο και την κατεύθυνση του νομοσχεδίου, με την οποία η κυβέρνηση επιδιώκει να απαλλαγεί από κάθε ευθύνη και υποχρέωση να παρέχει ίσα δικαιώματα δημόσιας, δωρεάν και ολοκληρωμένης μόρφωσης σε όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά με ιδιαίτερη πρόληψη, μέριμνα και εξειδίκευση στα ΑΜΕΑ (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 3η, 27-8-2008, σ. σ. 32).

Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και του ΛΑΟΣ δεν αναφέρθηκαν στα ζητήματα της ορολογίας. Αναφέρθηκαν όμως σε ζητήματα της ορολογίας κατά τη διάρκεια της συζήτησης για την κατηγοριοποίηση που επιχειρεί το νομοσχέδιο στο άρθρο 3 και για την οποία αναφερόμαστε στην υποενότητα «Ταξινόμηση – Κατηγοριοποίηση ΑΜΕΑ».

Ο κ. Ι. Βαρδακαστάνης, πρόεδρος της ΕΣΑΜΕΑ, διαφώνησε με τον όρο «Ειδική Αγωγή» από τη στιγμή που γενικότερα χρησιμοποιείται ο όρος «Γενική Εκπαίδευση» και όχι «Γενική Αγωγή» και ζήτησε να απαλειφθεί η διάκριση αγωγής και εκπαίδευσης (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 2η, 27-8-2008, σ. σ. 4)

Για τους βουλευτές της Ν. Δ. ο όρος ΕΑΕ έχει πιο ευρεία έννοια από τον όρο Ε. Α. γιατί περιγράφει με περισσότερη ακρίβεια όλο το φάσμα των εκπαιδευτικών υπηρεσιών, το οποίο περιλαμβάνει την εκπαίδευση σε βασικές, κοινωνικές δεξιότητες, μαθησιακές και επαγγελματικές δεξιότητες (Πρακτικά ΔΕΜΥ, Συνεδρίαση 1η, 3η & 4η, 26, 27 & 28-8-2008, & Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση ΚΓ΄ & ΚΔ΄, 3 & 4-9-2008)

Ο βουλευτής και πρώην πρόεδρος της Βουλής κ. Α. Κακλαμάνης, (ΠΑΣΟΚ), πρότεινε να καθιερωθεί ο όρος «Ειδική Εκπαίδευση», ο οποίος θα αναφέρεται στο ρόλο του σχολείου, στη μόρφωση και στην παιδαγωγική αγωγή του σχολείου και όχι σε προνοιακές υπηρεσίες. (Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση ΚΔ΄, Πέμπτη 4 Σεπτεμβρίου 2008).

Η κυβέρνηση (Ε. Στυλιανίδης, Υπουργός & Α. Λυκουρέντζος – Υφυπουργός), δεν αναφέρθηκε στο ζήτημα της ορολογίας.

Μπορούμε επομένως να παρατηρήσουμε ότι: α) η ορολογία  που χρησιμοποιείται για τον γενικό ορισμό των ατόμων που χρειάζονται Ε. Α. αλλάζει από νόμο σε νόμο, β) στα πλαίσια της συζήτησης του κάθε νόμου παρουσιάζονται διαφορετικοί όροι, με χαρακτηριστικό και εδώ, όπως και αλλού, την επικράτηση της άποψης της εκάστοτε κυβέρνησης, γ) η ορολογία που χρησιμοποιείται στα πρώτα νομοσχέδια του 1143 είναι «μειονεκτούντα άτομα», δ) έντονη συζήτηση για το ζήτημα της ορολογίας αναπτύσσεται μόνο στη συζήτηση για την ψήφιση των 1143 και 3699, ενώ κατά τη διάρκεια της συζήτησης για την ψήφιση των 1566 και 2817 δεν υπάρχει κάποια ιδιαίτερη αναφορά στην ορολογία, δ) δεν γνωρίζουμε με ποιον τρόπο επιλέχθηκε ο όρος «άτομα με ειδικές ανάγκες», δ) η ορολογία που χρησιμοποιείται μετά τη δεκαετία του 1990 συνδέεται, είτε με τις εξελίξεις στο επιστημονικό πεδίο, βλ. Διακήρυξη της Salamanca (2817), είτε με τις γενικότερες εξελίξεις (3699), ε) το ΚΚΕ είναι το μόνο κόμμα που συνδέει το ζήτημα της ορολογίας με γενικότερα οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα και ζ) οι εκπαιδευτικοί, οι ενώσεις των ανάπηρων και οι ενώσεις γονέων ελάχιστα ασχολούνται με αυτό το ζήτημα την ορολογία.