5.7. Ο κοινωνικός αποκλεισμός του παιδιού στη γειτονιά και την κοινότητα
Το ανάπηρο παιδί, εκτός από το σχολείο και το σπίτι, ζει και μεγαλώνει στη γειτονιά και στον ευρύτερο ορίζοντα της, την κοινότητα. Δεν θα αναφερθούμε εδώ στις ελλείψεις στην πρόσβαση, στο οικιστικό περιβάλλον, οι οποίες αν και έχουν σχέση με την εκπαίδευση δεν θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στην εργασίας μας. Θα αναφερθούμε στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει ο κοινωνικός περίγυρος το ανάπηρο παιδί εμποδίζοντας το να μεταφέρει στη γειτονιά και την κοινότητα, όσα μαθαίνει, είτε σε ένα ενταξιακό περιβάλλον είτε στο Ειδικό Σχολείο. Σε γενικές γραμμές η αντιμετώπιση είναι ίδια με αυτή που περιγράψαμε προηγούμενα. Το ανάπηρο παιδί, ακόμη και εκείνο που είναι ενταγμένο στο σχολείο, αντιμετωπίζει προβλήματα στο να εφαρμόσει αυτά που μαθαίνει στο σχολείο στην καθημερινή του ζωή. Συνεχίζει να αντιμετωπίζεται ως ανάπηρο από τη γειτονιά, σε όλες στις καθημερινές του επαφές και τα συναισθήματα οίκτου και απόρριψης είναι και εδώ παρόντα.
Όπως αναφέρει η Ρόμπα (2008:394-395), οι άνθρωποι της γειτονιάς, του Δήμου ή της πόλης συνήθιζαν να απευθύνονται στους συνοδούς των παιδιών αντί σε αυτά τα ίδια. Για τη Ρόμπα «ο κοινωνικός αποκλεισμός που βιώνουν πολλά παιδιά με ειδικές ανάγκες οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων από την πλευρά αυτών με τους οποίους έρχονται σε επαφή και αλληλεπιδρούν. Απαραίτητη, λοιπόν, είναι η απόκτηση των απαραίτητων δεξιοτήτων από όλους όσους εμπλέκονται στην προσπάθεια κοινωνικής ένταξης».
Κλείνοντας αυτό τμήμα της εργασίας θεωρούμε σημαντικό να κάνουμε δύο παρατηρήσεις. Πρώτον η ιατρικήατομική προσέγγιση δεν είναι απλά μια θεωρία και δεν αφορά μόνο τους ανάπηρους και τους επαγγελματίες, ούτε μόνο το σχολικό περιβάλλον. Αφορά και τις οικογένειες με ανάπηρα παιδιά, οι οποίες ζώντας μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που ατομικοποιεί και ιατρικοποιεί την αναπηρία γίνονται μέτοχοι σε αυτή διαδικασία. Σε μια σημαντική του αναφορά ο Oliver, (2009: 191), αναφέρει ότι «ο νέος μηχανισμός ελέγχου των μη οικονομικά παραγωγικών ανθρώπων ήταν το πτωχοκομείο, ή το άσυλο και καθώς περνούσαν τα χρόνια εμφανίστηκε μια ολόκληρη σειρά από εξειδικευμένα ιδρύματα για να περιλάβει αυτή την ομάδα. Αυτό το κατεστημένο αναμφίβολα δρούσε με επιτυχία στον έλεγχο των ατόμων που δεν ήθελαν ή δεν μπορούσαν να δουλέψουν. Επίσης τα ιδρύματα εκπλήρωναν και μια συγκεκριμένη ιδεολογική λειτουργία, καθώς στέκονταν ορατά μνημεία εκφοβισμού για τους άλλους που επέλεγαν να μην υποδουλώνονται πια στις πειθαρχικές απαιτήσεις του νέου εργασιακού συστήματος». Κατά τη γνώμη μας, όμως, το ίδρυμα δεν έπαιζε μόνο το ρόλο της υπενθύμισης και του εκφοβισμού, απέναντι σε όσους έκαναν άλλες επιλογές, αλλά επιτελούσε ευρύτερες κοινωνικές λειτουργίες, μία από τις οποίες ήταν και η εκμάθηση αρνητικών συμπεριφορών από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο απέναντι στους ανάπηρους, σε γνωστικό αλλά και σε συναισθηματικό επίπεδο. Το αποτέλεσμα ήταν η διάδοση των απόψεων του ατομικούιατρικού μοντέλου, οι οποίες όσο και αν εξελίχθηκαν, με την κατάργηση των ασύλων και των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων και την αντικατάσταση τους από ένα ξεχωριστό σύστημα εκπαίδευσης, δεν σταμάτησαν να επιτελούν με διαφορετικό τρόπο αυτές τις λειτουργίες αναπαράγοντας στο ευρύτερο κοινωνικό πεδίο τις ίδιες αντιλήψεις και συμπεριφορές.
Δεύτερον η εισαγωγική μας παρατήρηση ότι η αναπηρία συνδέεται με την επίδοση και την κατά συνέπεια αξιολόγηση, φαίνεται να επιβεβαιώνεται στο επίπεδο της οικογένειας και της κοινότητας. Η ατομικήιατρική προσέγγιση, η διαχωριστική εκπαίδευση συνεχίζει και σήμερα να υπενθυμίζει, να διαμορφώνει συνειδήσεις, οι οποίες στην πλειοψηφία τους έχουν ως αφετηρία και βάση το μήνυμα που κρύβεται πίσω από την αρχή της επίδοσης: «τόση αγάπη, τόση εργασία, τόση προσωπική ζωή, τόση ανταμοιβή, όσο αξίζεις και αποδίδεις».
5.8. Ο εκπαιδευτικός αποκλεισμός των ανάπηρων παιδιών
Ένας από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους για την αναπαρ
