Έχει η τυφλότητα τη δική της κουλτούρα; έχω αναρωτηθεί πολλές φορές σε διάφορες περιπτώσεις και συνήθως η απάντηση είναι «όχι». Το εάν η τυφλότητα έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα είναι ένα θέμα που εγείρει πολλές συζητήσεις σε πολλές συναντήσεις και φόρουμ σχετικά με την τυφλότητα.
Η ύπαρξη της κουλτούρας των κωφών δεν αμφισβητείται. Πολλοί είναι υπερήφανοι που ανήκουν σε αυτή την κοινότητα και θεωρούν πως το γεγονός ότι δεν ακούν είναι ένα χαρακτηριστικό τους και όχι μια αναπηρία. Η τύφλωση από την άλλη αντιμετωπίζεται από διαφορετική οπτική. Είναι πραγματικά περίεργο…πολλοί άνθρωποι αποδίδουν κάποια χαρακτηριστικά και συμπεριφορές σε όλους τους τυφλούς και όμως αρνούνται την ύπαρξη μιας ιδιαίτερης κουλτούρας.
Το να παραδεχτούμε ότι η τυφλότητα είναι κάτι παραπάνω από μια αναπηρία, ότι είναι ένα πολιτισμικό χαρακτηριστικό για το οποίο θα μπορούσαμε να είμαστε υπερήφανοι, θα ήταν σαν να παραδεχόμαστε ότι δεν είμαστε αξιολύπητα πλάσματα όπως μας παρουσιάζουν συνήθως τα ΜΜΕ και κάποια μέλη της κοινωνίας, θα ήταν σαν να αναγνωρίζουμε τη μοναδικότητα μας χωρίς να την υποτιμούμε. Θα ήταν όμως σωστός ο όρος; Αποτελούμε πράγματι μια κουλτούρα;
Θεωρώ πως ναι. Πολλοί από μας χρησιμοποιούμε μια μορφή γραπτής επικοινωνίας που διαφέρει από την συνηθισμένη. Η γραφή Braille είναι ένας τρόπος επικοινωνίας μόνο για τους τυφλούς.
Όπως οι κωφοί που χρησιμοποιούν τη νοηματική χρειάζονται ένα διερμηνέα, έτσι κι εμείς χρειαζόμαστε διερμηνέα για να μας διαβάζει ότι δεν είναι γραμμένο στο δικό μας μέσο. Μπορεί να μοιραζόμαστε την ίδια γλώσσα με τους υπόλοιπους, μα ο τρόπος με τον οποίο έχουμε πρόσβαση σε γραπτό υλικό διαφέρει ριζικά.
Μέσα στο πλαίσιο της αγγλικής γλώσσας χρησιμοποιούμε αρκτικόλεξα που έχουν χρήση μόνο στην κοινότητα μας και δίνουμε άλλο νόημα σε συνηθισμένες λέξεις πχ: μερικά, ολικά, νομικά, κτλ. Μοιραζόμαστε κάποιες μοναδικές γλωσσικές ιδιαιτερότητες.
Όσοι φέρουν λευκό μπαστούνι είναι οφθαλμοφανώς μια μειονότητα. Στην πραγματικότητα ακριβώς για αυτό το λόγο. Το μπαστούνι αυτό αναγνωρίζεται διεθνώς σαν σημάδι τυφλότητας. Σε μερικές χώρες, όπως η Γερμανία, οι τυφλοί είναι υποχρεωμένοι να έχουν το μπαστούνι ή κάποιο άλλο σημάδι έτσι ώστε να αναγνωρίζονται σαν τυφλοί. Είμαστε, άρα, μία μειονότητα, μας αναγνωρίζουν από ένα σύμβολο.
Μια κουλτούρα μπορεί να σχηματιστεί λόγω των προβλημάτων που αντιμετωπίζει μια μειονότητα. Και η τυφλότητα βρίθει προβλημάτων. Για παράδειγμα, πόσοι από τους τυφλούς είναι εγγράμματοι; πόσοι θα έπρεπε να ξέρουν braile, αλλά δεν το μαθαίνουν; πόσοι τυφλοί, τυφλοί, τελειώνουν το Λύκειο όντας λειτουργικά αγράμματοι; Το ότι δεν μπορούν να διαβάσουν άνετα με κανέναν από τους δύο τρόπους θα μπορούσε να θεωρηθεί πρόβλημα πολιτισμικό και όχι απόρροια της συγκεκριμένης αναπηρίας.
Πολλοί αυτό το θεωρούν φυσιολογικό. Και το βλέπουμε σε σχόλια όπως: «Τι χρειάζεται το braile αφού υπάρχουν ηχογραφημένα βιβλία;» ή στην πεποίθηση ότι ένα βιβλίο είναι ακατάλληλο δώρο για άτομα με προβλήματα όρασης. Τέτοια ποσοστά αναλφαβητισμού σε οποιαδήποτε άλλη ομάδα θα προκαλούσαν απίστευτη ανησυχία, για τους τυφλούς όμως παραβλέπoνται.
Με το ποσοστό των ανέργων ή ημιαπασχολούμενων να ανέρχεται στο 70% σε ΗΠΑ και Καναδά, πολλοί τυφλοί ζουν στην ίδια οικονομική κατάσταση. Πολλοί ζουν μέσα στη φτώχεια εξ αιτίας του γεγονότος ότι αποτελούν μια μειονότητα.
Τα τυφλά άτομα έχουν δημιουργήσει και έχουν συμμετάσχει σε ομάδες που υπάρχουν ακριβώς επειδή υπάρχει και η τυφλότητα. Δημιουργούμε ομάδες κυρίως για να μοιραστούμε ιστορίες και ιδέες, για να επεκτείνουμε τα δικαιώματα μας και για να πληροφορήσουμε το κοινό σχετικά με την τυφλότητα. Δημιουργούμε ομάδες για να διευρύνουμε τους στόχους του συνόλου.
Χρησιμοποιούμε μεθόδους ειδικές για τυφλούς για να κατανοήσουμε και να βρούμε τον δρόμο μας στον κόσμο που μας περιβάλλει, πράγμα που οδηγεί πολλούς από μας στο να αναπτύσσουμε παρόμοιες συμπεριφορές. Οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούν τους ίδιους τρόπους μεταφοράς, οι παρόμοιες αυτές συμπεριφορές εκτείνονται από τον τρόπο που ανάβουμε την κουζίνα μας μέχρι τον τρόπο που βρίσκουμε τη σωστή κατεύθυνση στο δρόμο μέσω της ακοής.
Έχουμε επίσης και εσωτερικές διενέξεις που αφορούν ζητήματα δικά μας. Το ποιο μεγάλο ζήτημα είναι το «Βraile εναντίον μεγαλογράμματης γραφής. Άλλες διενέξεις έχουν να κάνουν με θέματα όπως «μπαστούνι εναντίον σκύλου» κτλ. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι οι περισσότεροι βλέποντες δεν έχουν καμία ιδιαίτερη ενημέρωση γύρω από αυτά τα ζητήματα, οι περισσότεροι τυφλοί όμως, όχι μόνο τα ξέρουν αλλά και τα θεωρούν ζητήματα πρώτης γραμμής.
Πολλοί τυφλοί μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες, το πόσο σταθερές είναι οι δουλειές μας, τα προβλήματα που σχετίζονται με τη δημιουργία οικογένειας, το ότι δε μπορούμε να οδηγήσουμε, οι προκαταλήψεις, η ασφάλεια όταν περπατάμε στο δρόμο –για τις γυναίκες κυρίως-, το πως θα διασφαλίσουμε κάποια εισοδήματα για τα γεράματα μας, πως να προσαρμοστούμε σε ένα περιβάλλον και πως να προσαρμόσουμε ένα περιβάλλον σε εμάς. Η λίστα αυτή είναι πολύ μεγάλη και εμάς μας ενώνουν ουσιωδώς όλες αυτές οι ανησυχίες.
Ανέφερα την κοινότητα των κωφών για να μπορέσουμε να συγκρίνουμε το κατά πόσο έχει αναπτυχθεί η κουλτούρα της τυφλότητας μιας και η κουλτούρα της κώφωσης είναι πια καθιερωμένη. Και αφού και σε αυτή την περίπτωση μιλάμε για μια αισθητηριακή βλάβη, είναι λογικό να συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με την κοινότητα των κωφών σε μερικά θέματα.

Ας κάνουμε λοιπόν μία σύνοψη. Πιστεύω πως αποτελούμε κουλτούρα γιατί:

• Πολλοί από μας μοιραζόμαστε μια γραπτή γλώσσα ή τουλάχιστον την ανάγκη μιας εναλλακτικής μεθόδου πρόσβασης σε γραπτό υλικό.
• Έχουμε κοινά γλωσσικά χαρακτηριστικά που απαντώνται μόνο σε τυφλούς.
• Αποτελούμε μια μειονότητα που αναγνωρίζεται σαν ξεχωριστή από τους γύρω μας.
• Μας ενώνει η στάση των άλλων απέναντι μας και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε.
• Πολλοί από μας ζούμε σε παρόμοιες οικονομικές συνθήκες.
• Δημιουργούμε ομάδες για να διευρύνουμε τους στόχους του συνόλου.
• Μοιραζόμαστε μεθόδους με τις οποίες κατανοούμε τον κόσμο.
• Έχουμε εσωτερικές διενέξεις που αφορούν ζητήματα αποκλειστικά της κοινότητας μας.
• Μας ενώνουν οι κοινές μας ανησυχίες.

Τώρα, όσον αφορά τα πλεονεκτήματα της αναγνώρισης μας ως κουλτούρα και όχι απλώς ως κοινότητα ή ομάδα: Ο άνθρωποι θα άρχιζαν να βλέπουν την τυφλότητα σαν χαρακτηριστικό και όχι σαν πρόβλημα προς επίλυση. Δε θα θεωρούσαν ότι είμαστε απελπισμένοι και ότι θα πουλάγαμε και την ψυχή μας για να ανακτήσουμε την όραση μας. Θα μπορούσαμε να αντιτάξουμε δυναμικές αντιδράσεις σε όποιες διακρίσεις αντιμετωπίζαμε. Ο δικός μας τρόπος συλλογής πληροφοριών θα γινόταν δεκτός σαν ιδιαίτερο πολιτιστικό χαρακτηριστικό.
Εμείς θα ήμασταν πιο περήφανοι για τον εαυτό μας έχοντας τη σιγουριά ότι αποτελούμε κουλτούρα κει ότι οι ιδιαίτεροι τρόποι μας είναι στην πραγματικότητα κανόνας. Οι άνθρωποι θα έλεγαν όλο και λιγότερο «Έχει καταφέρει τόσα πολλά κι ας είναι τυφλός» και ίσως φτάναμε και στο σημείο να θεωρείται η τυφλότητα σαν συστατικό επιτυχίας.
Οι οργανισμοί και οι εταιρείες θα ήταν υποχρεωμένοι να μας εντάξουν στο δυναμικό τους, όπως ακριβώς έγινε και με τους κωφούς, παρέχοντας και σε μας ότι χρειαζόμαστε για να δουλέψουμε σωστά. Οι αναγνώστες θα ακολουθούσαν έναν επίσημο δεοντολογικό κώδικα. Η ολοκληρωτική ένταξη δε θα ήταν ένας από τους στόχους της εκπαίδευσης των τυφλών. Τα επιτεύγματα της ιατρικής δε θα ανακοινώνονταν με την πεποίθηση ότι αποτελούν το μόνο δρόμο προς την ισότητα και δε θα ήταν αυτό που νομίζουν όλοι ότι λαχταρούμε.
Ένα από τα μεγαλύτερα υπέρ θα ήταν ότι οι τυφλοί θα προσλαμβάνονταν για να δουλέψουν με τυφλούς. Κανείς δε θα θεωρούσε πια ότι οι βλέποντες είναι καλύτεροι δάσκαλοι για τυφλούς από ότι οι τυφλοί. Η αμερικανική νοηματική γλώσσα θεωρείται από πολλούς μια όμορφη και σύνθετη γλώσσα, ενώ το Βraile απλώς ένα βοήθημα. Δύο μέτρα και δύο σταθμά δε μπορούν να υπάρχουν.
Για να κερδίσουμε το σεβασμό και για να δούμε την τυφλότητα κάτω από το σωστό φως , πιστεύω πως πρέπει να αναγνωρίσουμε την κατάσταση μας ως κουλτούρα και να δρούμε αναλόγως. Να έχουμε ψηλά τα κεφάλι και να είμαστε υπερήφανοι για αυτό που είμαστε. Έχουμε δεσμούς που δημιουργήθηκαν από τη γλώσσα , τις εμπειρίες και τις ανησυχίες μας…είμαστε μία κουλτούρα. Όσο για σας που διαφωνείτε, ζητώ τουλάχιστον να σκεφθείτε την πιθανότητα αυτό που λέω να έχει αξία.

Πηγή: www.travelvision.org

Μετάφραση: Εύη Στάθη