7.5 Ανάλυση βιωσιμότητας και δυνητικής επέκτασης
Η αξιολόγηση της βιωσιμότητας ενός κοινωνικού προγράμματος, όπως το STEADY, συνιστά κρίσιμο βήμα όχι μόνο για τη διασφάλιση της συνέχειας των επιδράσεών του, αλλά και για την εδραίωση ενός συστήματος γνώσης που μπορεί να μεταλαμπαδευτεί σε άλλες κοινωνικές και γεωγραφικές συνθήκες. Η βιωσιμότητα, στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται τόσο ως λειτουργική συνέχεια όσο και ως πολιτική και θεσμική ενσωμάτωση, ενώ η έννοια της δυνητικής επέκτασης αφορά τη μεταφορά ή/και προσαρμογή του προγράμματος σε νέες τοπικές και εθνικές πραγματικότητες.
7.5.1 Παράγοντες λειτουργικής βιωσιμότητας
Η έννοια της λειτουργικής βιωσιμότητας σε ένα κοινωνικά προσανατολισμένο πρόγραμμα, όπως το STEADY, δεν περιορίζεται στη χρονική διάρκεια της χρηματοδότησης ή στη λήξη των επιμέρους δράσεων. Αντίθετα, αφορά τη δυνατότητα ενός εγχειρήματος να συνεχίσει να ασκεί θετική επίδραση και μετά την τυπική ολοκλήρωσή του, ενσωματώνοντας τις αξίες, τις δομές και τις μεθοδολογίες του στον κοινωνικό ιστό. Από αυτή την άποψη, η λειτουργική βιωσιμότητα του STEADY κρίνεται με βάση την ικανότητά του να παράγει μακροπρόθεσμα κοινωνικά οφέλη, να ενεργοποιεί τοπικούς και εθνικούς φορείς, και να εγκαθιδρύει διαρκείς μηχανισμούς συμπερίληψης.
Ένας βασικός θετικός δείκτης βιωσιμότητας είναι η συμμετοχικότητα των παρεμβάσεων. Το STEADY λειτούργησε σε άμεση επαφή με τις κοινότητες που στόχευε να υποστηρίξει, ενσωματώνοντας τη φωνή των εκτοπισμένων νέων με αναπηρίες τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην αξιολόγηση των δράσεών του. Η καλλιέργεια της αίσθησης του «ανήκειν» δεν αποτέλεσε απλώς αποτέλεσμα, αλλά συνθήκη βιωσιμότητας: όταν ένα πρόγραμμα υιοθετείται και επαναπλαισιώνεται από την ίδια την κοινότητα, ενισχύονται οι πιθανότητες να παραμείνει ζωντανό και λειτουργικό (STEADY, 2020).
Παράλληλα, η πολυεπίπεδη συνεργασία μεταξύ οργανισμών, όπως οι Παραολυμπιακές Επιτροπές, ΜΚΟ, τοπικοί αθλητικοί φορείς και κρατικοί μηχανισμοί, αποτέλεσε κρίσιμο παράγοντα σταθεροποίησης. Η διατομεακή προσέγγιση του STEADY δεν περιορίστηκε στην απλή «συναναστροφή» διαφορετικών φορέων, αλλά εστίασε στη δημιουργία δομικών γεφυρώσεων, που ενίσχυσαν την ανταλλαγή εμπειρίας, την από κοινού επίλυση προβλημάτων και τη συνεκτική παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών. Αυτός ο θεσμικός «ιστός» αποτελεί ισχυρό θεμέλιο για τη μελλοντική ανθεκτικότητα του προγράμματος (STEADY, 2018).
Σημαντική ήταν επίσης η επένδυση στην κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού. Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων για προπονητές, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους και εθελοντές συνέβαλε στη δημιουργία μιας κρίσιμης μάζας επαγγελματιών που διαθέτουν εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες σε θέματα αναπηρίας, προσφυγικής εμπειρίας και ένταξης μέσω του αθλητισμού (STEADY, 2018). Αυτό το ανθρώπινο κεφάλαιο δεν περιορίζεται στην τρέχουσα δράση, αλλά δύναται να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής για μελλοντικά εγχειρήματα.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η παραγωγή εργαλείων πολιτικής και εκπαιδευτικού υλικού —όπως τα εγχειρίδια καλών πρακτικών, τα πακέτα επιμόρφωσης και οι αξιολογήσεις αποτελεσματικότητας— ενίσχυσε την τεκμηρίωση της εμπειρίας, καθιστώντας τη γνώση του STEADY αναπαραγώγιμη και προσβάσιμη. Η καταγραφή αυτών των δεδομένων δημιουργεί έναν διαχρονικό πόρο, πάνω στον οποίο μπορούν να βασιστούν μελλοντικές πολιτικές, εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και εφαρμοσμένα προγράμματα (STEADY, 2018).
Τέλος, η συμβολική δύναμη των ίδιων των συμμετεχόντων, όπως η περίπτωση της Alia Issa, προσφέρει ένα ισχυρό αφήγημα κοινωνικής αλλαγής. Όταν τα πρόσωπα που συνήθως αποκλείονται γίνονται ενεργά υποκείμενα που εμπνέουν, καθοδηγούν και δίνουν ορατότητα σε νέες δυνατότητες ζωής, τότε δημιουργείται μια δυναμική που ξεπερνά τη διάρκεια ενός προγράμματος και διεισδύει στον κοινωνικό πολιτισμό (International Paralympic Committee, 2021).
