6.4 Αθλητικά προγράμματα και πρωτοβουλίες για πρόσφυγες με αναπηρία
Η ανάγκη για ανάπτυξη συμπεριληπτικών πολιτικών στον τομέα του αθλητισμού που να λαμβάνουν υπόψη τη διασταυρούμενη ευαλωτότητα των προσφύγων με αναπηρία έχει οδηγήσει στην ανάδυση ορισμένων καινοτόμων πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Αν και η παρουσία προγραμμάτων που απευθύνονται αποκλειστικά σε αυτή την πληθυσμιακή ομάδα παραμένει περιορισμένη, ορισμένες παρεμβάσεις επιχειρούν να καλύψουν το θεσμικό κενό και να προσφέρουν ένα πλαίσιο συμμετοχής, ενδυνάμωσης και κοινωνικής ένταξης μέσω του αθλητισμού.
Το πρόγραμμα STEADY, με τη διατομεακή του προσέγγιση, αποτελεί μια πρωτοποριακή μελέτη περίπτωσης, που θα αναλυθεί εκτενώς στο επόμενο κεφάλαιο, αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Πέρα από αυτό, ο αριθμός και η εμβέλεια αντίστοιχων πρωτοβουλιών είναι περιορισμένοι, συχνά με αποσπασματικό χαρακτήρα, περιορισμένη διάρκεια και αναιμική θεσμική στήριξη.
6.4.1 Refugee Paralympic Team
Η Refugee Paralympic Team, η οποία παρουσιάστηκε επίσημα στους Παραολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο 2020, συνιστά μια πρωτοβουλία-ορόσημο στο πεδίο της διασταυρούμενης ευαλωτότητας, καθώς αναδεικνύει την ταυτόχρονη εμπειρία της αναπηρίας και του προσφυγικού καθεστώτος μέσα από τον αθλητισμό. Πρόκειται για μια καινοτόμο πολιτισμική και θεσμική παρέμβαση της Διεθνούς Παραολυμπιακής Επιτροπής (IPC),6 η οποία είχε ως στόχο όχι απλώς την αντιπροσώπευση, αλλά κυρίως την κανονικοποίηση της παρουσίας προσφύγων με αναπηρία στο υψηλότερο επίπεδο του διεθνούς αθλητισμού (UNHCR, 2024).
Σε συμβολικό επίπεδο, η ομάδα αυτή ανέτρεψε την κυρίαρχη αφήγηση περί της «αδυναμίας» ή «παθητικότητας» των ατόμων με αναπηρία, προβάλλοντας την ικανότητά τους για υπέρβαση, επιμονή και επίτευξη υπό συνθήκες πολλαπλής περιθωριοποίησης. Η ύπαρξη και μόνο της ομάδας αποτέλεσε έναν ισχυρό πολιτικό και ηθικό λόγο, καθώς έφερε στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος τις επιπτώσεις του εκτοπισμού σε άτομα με σωματικές, αισθητηριακές ή νοητικές αναπηρίες.
Από οργανωτικής πλευράς, η Refugee Paralympic Team συγκροτήθηκε με τη συνδρομή πολλών φορέων, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, εθνικές παραολυμπιακές επιτροπές, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εξειδικευμένα προγράμματα στήριξης προσφύγων με αναπηρία. Κάθε μέλος της ομάδας επιλέχθηκε με βάση αυστηρά κριτήρια φυσικής κατάστασης, αλλά και νομικού καθεστώτος, αποτελώντας έναν ζωντανό φορέα αφήγησης του τραύματος, της ανθεκτικότητας και της ελπίδας (International Paralympic Committee, n.d.).
Το εν λόγω παράδειγμα προσφέρει ένα πρότυπο θεσμικής νομιμοποίησης της συμμετοχής ΑμεΑ προσφυγικής προέλευσης στον αθλητισμό, και ταυτόχρονα λειτουργεί ως παγκόσμια πρακτική υπεράσπισης δικαιωμάτων. Η ορατότητα που απέκτησαν τα μέλη της ομάδας ενίσχυσε τη δημόσια ευαισθητοποίηση γύρω από τις σύνθετες προκλήσεις που βιώνουν οι πρόσφυγες με αναπηρία, και άνοιξε τη συζήτηση για την ανάγκη συμπεριληπτικής πολιτικής στον χώρο του αθλητισμού σε όλα τα επίπεδα (UNHCR, 2024).
