6.2 Δομικοί αποκλεισμοί και θεσμικά εμπόδια: Η ανισότητα πίσω από την Ισότητα (Μέρος Δ’)
Αυτό το κρίσιμο έλλειμμα θεσμικής εστίασης αποτυπώνει ένα βαθύτερο πρόβλημα κατανόησης της διατομεακής ευαλωτότητας: η συγχώνευση προσφυγικού καθεστώτος και αναπηρίας δεν παράγει μια απλή άθροιση αναγκών, αλλά μια πολλαπλασιαστική δυναμική αποκλεισμού, η οποία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω γενικών προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας (Grech & Pisani, 2022).
Απαιτείται, αντιθέτως, ένας σχεδιασμός πολιτικής ευαίσθητος στις διασταυρούμενες ταυτότητες (intersectionality-aware policy), όπου η έννοια της ισότητας δεν περιορίζεται στην τυπική παροχή ίδιων ευκαιριών, αλλά επεκτείνεται στην ουσιαστική εξίσωση της πρόσβασης και των αποτελεσμάτων (Rfat et al., 2023b).
Η αναγκαιότητα αυτής της προσέγγισης γίνεται ακόμη πιο επιτακτική στο πεδίο του αθλητισμού, ο οποίος αποτελεί όχι μόνο μέσο ενδυνάμωσης αλλά και κοινωνικό εργαλείο αποκατάστασης, αυτοπροσδιορισμού και δημόσιας ορατότητας. Χωρίς στοχευμένη χρηματοδότηση, η πρόσβαση στον αθλητισμό για τους πρόσφυγες με αναπηρία παραμένει ένα προνόμιο για λίγους, και όχι δικαίωμα για όλους (Cottingham et al., 2023).
Η επισκόπηση των δομικών και θεσμικών εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες με αναπηρία αποκαλύπτει ένα βαθύτερο παράδοξο: η κατοχυρωμένη θεσμικά ισότητα δεν συνεπάγεται αυτομάτως ισότητα στην πράξη. Αντιθέτως, η ελλιπής εφαρμογή των υπαρκτών δικαιωμάτων μετατρέπει την ισότητα σε προσχηματικό αξίωμα, που αποτυγχάνει να μετουσιωθεί σε ουσιαστική κοινωνική εμπειρία (Rfat et al., 2023b). Η διατομεακή φύση της ευαλωτότητας – στην τομή προσφυγικού καθεστώτος και αναπηρίας – δεν επιφέρει μία διπλή ενίσχυση προστασίας, αλλά μία διπλή απουσία: από τους δείκτες, από τις πολιτικές, από τις δημόσιες προβολές (Crock & Ernst, 2017).
Το δικαίωμα συμμετοχής σε προγράμματα ένταξης, πρόληψης, αποκατάστασης ή δημιουργικής απασχόλησης παραμένει τυπικά αναγνωρισμένο αλλά πρακτικά ανενεργό. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα πρόσωπα αυτά δεν εκπροσωπούνται στους θεσμούς, δεν εντάσσονται σε σχεδιασμούς και δεν λαμβάνουν μέρος σε διαδικασίες που καθορίζουν την καθημερινότητά τους (Rfat et al., 2023). Η διοικητική αδυναμία μεταφράζεται σε πολιτική αποσιώπηση — μια μορφή σιωπηλής διάκρισης που διαβρώνει την αρχή της καθολικότητας των δικαιωμάτων.
Ενόψει αυτής της θεσμικής πραγματικότητας, καθίσταται σαφές πως η ισότητα δεν μπορεί να νοείται ως ομοιόμορφη παροχή μέτρων, αλλά ως ενεργή αποκατάσταση των διαφορών που προκαλούν τον αποκλεισμό (Hamidi & Karachiwalla, 2022). Η έμπρακτη συμπερίληψη των προσφύγων με αναπηρία δεν αποτελεί μόνο ηθική απαίτηση ή πολιτική επιταγή — αποτελεί δείκτη θεσμικής ωριμότητας και μέτρο της δημοκρατικής ευαισθησίας μιας κοινωνίας.
