ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΏΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
ΠΜΣ Διεθνείς κι Ευρωπαϊκές Πολιτικές στην Εκπαίδευση Κατάρτιση, Έρευνα
Ακαδημαϊκό έτος 2024-2025
Θέμα: Η Κοινωνική Ένταξη Εκτοπισμένων ΑΜΕΑ μέσω του Αθλητισμού
Διπλωματική Εργασία
Ονοματεπώνυμο: Γεράκου Χριστίνα ΑΜ: mp20002
Τριμελής Εξεταστική Επιτροπή: Επιβλέπουσα: Δρ. Χριστίνα Κοντογουλίδου, Μέλος ΕΔΙΠ
Φωτεινή Ασδεράκη: Καθηγήτρια Σπυρίδων Ρουκανάς: Καθηγητής
Πειραιάς, 2025
Βεβαιώνω ότι το έργο που εκπονήθηκε και παρουσιάζεται στην υποβαλλόμενη διπλωματική εργασία είναι αποκλειστικά ατομικό δικό μου. Όποιες πληροφορίες και υλικό που περιέχονται έχουν αντληθεί από άλλες πηγές, έχουν καταλλήλως αναφερθεί στην παρούσα διπλωματική εργασία. Επιπλέον τελώ εν γνώσει ότι σε περίπτωση διαπίστωσης ότι δεν συντρέχουν όσα βεβαιώνονται από μέρους μου, μου αφαιρείται ανά πάσα στιγμή αμέσως ο τίτλος.
Γεράκου Χριστίνα
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Ολοκληρώνοντας την παρούσα εργασία, θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην επιβλέπουσα καθηγήτρια, κ. Χριστίνα Κοντογουλίδου, για την υποστήριξη και την καθοδήγησή της. Θα ήθελα εξίσου να ευχαριστήσω τα μέλη της Τριμελούς Επιτροπής, κ. Φωτεινή Ασδεράκη και κ. Σπυρίδωνα Ρουκανά για τις εύστοχες παρατηρήσεις τους. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένειά μου για την κατανόηση και τη βοήθειά της.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
- ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1.1. Η σπουδαιότητα του θέματος
1.2. Ερευνητικό ερώτημα και υποθέσεις εργασίας
1.3. Βιβλιογραφική ανασκόπηση
1.4. Μεθοδολογία της έρευνας
1.5. Περιορισμοί της έρευνας
1.6. Περίληψη ανά κεφάλαιο
- Θεωρητικό πλαίσιο
2.1. Η προσέγγιση του εξευρωπαϊσμού
2.2. Ο εξευρωπαϊσμός στην αθλητική πολιτική
- Η εξέλιξη στον τρόπο χάραξης της αθλητικής πολιτικής
3.1. Η αθλητική πολιτική πριν την Συνθήκη της Λισαβόνας
3.2. Η Λευκή Βίβλος για τον αθλητισμό
3.3. Η αθλητική πολιτική μετά την Συνθήκη της Λισαβόνας
3.4. Η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης για τον αθλητισμό
- Αθλητισμός και ΑΜΕΑ
4.1 Ορισμός ΑΜΕΑ
4.2 Σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες (CRPD)
4.3 Ο ρόλος του αθλητισμού στην κοινωνική ένταξη των ΑμεΑ
- Αθλητισμός και πρόσφυγες/μετανάστες
5.1 Ορισμοί και εννοιολογικές αποσαφηνίσεις
5.2 Η Σύμβαση της Γενεύης και η προστασία των προσφύγων
5.3 Προγράμματα για την ενδυνάμωση και κοινωνική ένταξη προσφύγων/μεταναστών μέσω του αθλητισμού
5.3.1 Ενδεικτικά Ευρωπαϊκά Προγράμματα
5.3.2 Παραδείγματα από τον ελληνικό χώρο
- Αθλητισμός και Αμεα πρόσφυγες
6.1 Μια “αόρατη” ομάδα
6.2 Δομικοί αποκλεισμοί και θεσμικά εμπόδια: Η ανισότητα πίσω από την ισότητα
6.3 Αποκλεισμός από την αθλητική εμπειρία: Το δικαίωμα που δεν ασκείται
6.3.1 Υλικοχωρικοί περιορισμοί
6.3.2 Έλλειψη κατάλληλα καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού
6.3.3 Αποσπασματικότητα και θεσμική ασυνέχεια στις πολιτικές ένταξης μέσω του αθλητισμού
6.3.4 Πολιτισμικά στερεότυπα και εσωτερικευμένος αποκλεισμός
6.4 Αθλητικά προγράμματα και πρωτοβουλίες για πρόσφυγες με αναπηρία
6.4.1 Refugee Paralympic Team
6.4.2 Sport for Protection Toolkit
6.4.3 RePower
- Μελέτη περίπτωσης STEADY
7.1 Γενική παρουσίαση του προγράμματος STEADY
7.2 Στόχοι και μεθοδολογική σημασία του προγράμματος STEADY
7.3 Πρακτικές παρεμβάσεις και ενδεικτικά αποτελέσματα
7.4 Συμβολή του προγράμματος STEADY στην έρευνα και την πολιτική
7.5 Ανάλυση βιωσιμότητας και δυνητικής επέκτασης
7.5.1 Παράγοντες λειτουργικής βιωσιμότητας
7.5.2 Προοπτικές θεσμικής ενσωμάτωσης
7.5.3 Δυνητική γεωγραφική επέκταση
7.6 Σύνοψη
- Συμπεράσματα
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά τη συμβολή του αθλητισμού στην κοινωνική ένταξη προσφύγων με αναπηρία. Σε ένα πλαίσιο πολλαπλής ευαλωτότητας – τόσο λόγω της προσφυγικής ταυτότητας όσο και της αναπηρίας – η πληθυσμιακή αυτή ομάδα αντιμετωπίζει σωρευτικά εμπόδια πρόσβασης στην κοινωνική ζωή, ενώ παραμένει στο περιθώριο των κυρίαρχων πολιτικών ένταξης. Σκοπός της μελέτης είναι να αποτιμήσει κατά πόσο ο αθλητισμός, όταν σχεδιάζεται με όρους προσβασιμότητας και συμμετοχικότητας, μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας ενδυνάμωσης, κοινωνικοποίησης και ενεργού ένταξης. Η μεθοδολογία βασίζεται στη μελέτη περίπτωσης του STEADY, ενός προγράμματος που υλοποιήθηκε με τη συνεργασία οκτώ ευρωπαϊκών χωρών και στόχευσε στην παροχή εκπαιδευτικών και πρακτικών εργαλείων για τη συμπερίληψη των εκτοπισμένων ΑμεΑ στον αθλητισμό. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι ο αθλητισμός μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο κοινωνικής συνοχής και αξιακής σύγκλισης, ιδίως όταν πλαισιώνεται από θεσμική υποστήριξη, κατάλληλη επιμόρφωση και ενεργό συμμετοχή των ίδιων των ωφελούμενων. Επιπλέον, ένα κρίσιμο εύρημα της παρούσας έρευνας αφορά στην έλλειψη οργανωμένων και συστηματικών αθλητικών προγραμμάτων που να στοχεύουν ειδικά στην κοινωνική ενσωμάτωση των προσφύγων και μεταναστών με αναπηρία. Διαπιστώθηκε ότι η κατηγορία αυτή παραμένει συχνά αόρατη τόσο στον σχεδιασμό των εθνικών στρατηγικών ένταξης όσο και στον χώρο του αθλητισμού. Το κενό αυτό καθιστά απαραίτητη την ενίσχυση πολιτικών και θεσμικών εργαλείων που να αναγνωρίζουν τη σύνθετη ταυτότητα των εκτοπισμένων ΑμεΑ και να δημιουργούν ευκαιρίες ουσιαστικής συμμετοχής μέσω του αθλητισμού. Η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ένταξη μέσω του αθλητισμού δεν είναι απλώς μια καινοτόμα πρακτική, αλλά μια πολιτική αναγκαιότητα που προϋποθέτει θεσμική βούληση, διατομεακή συνεργασία και αξιοποίηση ευρωπαϊκών εργαλείων, όπως το STEADY, για την επίτευξη μιας δικαιότερης και συμπεριληπτικής κοινωνίας.
Λέξεις-κλειδιά: πρόσφυγες/μετανάστες, ΑμεΑ, κοινωνική ένταξη, αθλητισμός, STEADY
