«Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μπιζάνη Αθηνάς – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 10ο

Ιούν 18, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μπιζάνη Αθηνάς – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 10ο

 

1.6.2      Οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις στην Ελλάδα

 

Με τον Νόμο 4019/2011 εισάγεται για πρώτη φορά η έννοια της Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης (ΚοινΣΕπ). Αυτή η νέα νομική μορφή αποτελεί φορέα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας. Ο νόμος αυτός που αφορούσε την Κοινωνική Οικονομική και Κοινωνική Επιχειρηματικότητα ορίζει την Κοινωνική Οικονομία και την Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση, περιλαμβάνοντας ένα μεγάλο φάσμα σκοπών και δραστηριοτήτων κοινωνικής επιχείρησης. Οι νομοθετικές αυτές ρυθμίσεις τοποθετούνται χρονολογικά από το 2010 και έπειτα, δηλαδή κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης που βίωνε η Ελλάδα (Telοni & Adam, 2018).

Αρχικά, ο Ν. 4019/2011 διέκρινε τις Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις σε τρεις κατηγορίες. Ειδικότερα, τις διέκρινε σε Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Συλλογικού και Παραγωγικού Σκοπού, Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Κοινωνικής Φροντίδας και Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης.

Πιο αναλυτικά, οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης αφορούσαν την ένταξη στην οικονομική και κοινωνική ζωή των ατόμων που ανήκαν στις Ευάλωτες Ομάδες Πληθυσμού. Οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Κοινωνικής Φροντίδας συστάθηκαν προκειμένου να παράγουν και να παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες προνοιακού χαρακτήρα σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες όπως για παράδειγμα σε άτομα με χρόνιες παθήσεις, σε άτομα με αναπηρίες, σε ηλικιωμένους, σε παιδιά και σε βρέφη. Τέλος, οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Συλλογικού και Παραγωγικού Σκοπού σχετίζονταν με την παραγωγή προϊόντων και την παροχή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών και την στήριξη της τοπικής κοινωνίας.

Ωστόσο, ο ισχύων Νόμος 4430/2016, ήρθε για ν’ αντικαταστήσει τον προηγούμενο χωρίς βέβαια να εισάγει ριζικές αλλαγές αλλά με βελτιωτικές προτάσεις (Κοντονάσιου, 2020). Με τον καινούριο νόμο εισάγεται η έννοια της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας μέσω της οποίας δίνεται προσοχή στις αμοιβαίες και αλληλέγγυες σχέσεις που μπορούν ν’ αναπτυχθούν σε αυτό το πλαίσιο (Κοντονάσιου, 2020).

Με το άρθρο 14 του νόμου 4430/2016 καθορίζονται οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις ως αστικοί συνεταιρισμοί, οι οποίες προάγουν την συλλογική ωφέλεια και εκ νόμου διαθέτουν εμπορική ιδιότητα. Οι ΚοινΣΕπ ένταξης αναφέρονται σε αστικούς συνεταιρισμούς ενώ ταυτόχρονα διαθέτουν από τον νόμο (Άρθρο 2, παρ. 1) εμπορική ταυτότητα (Λογάρας, 2013· Παπακωνσταντίνου, 2019).

Ανάλογα με τον σκοπό που θέλουν να εξυπηρετήσουν, οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις διακρίνονται σε δύο κατηγορίες. Πιο συγκεκριμένα, στις ΚοινΣΕπ Ένταξης και στις ΚοινΣΕπ Συλλογικής και Κοινωνικής Ωφελείας.

Οι ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης διακρίνονται σε τρεις υποκατηγορίες (Παπακωνσταντίνου, 2019):

α) ΚοινΣΕπ Ένταξης Ευάλωτων Ομάδων. Αυτές έχουν ως σκοπό να εντάξουν στον κοινωνικό και οικονομικό τομέα της χώρας τα άτομα που ανήκουν σε Ευάλωτες Κοινωνικές Ομάδες, δηλαδή τα άτομα με αναπηρία οποιασδήποτε μορφής, τα εξαρτημένα από ουσίες άτομα καθώς και τα άτομα με προβλήματα εξάρτησης, τους φυλακισμένους και αποφυλακισμένους καθώς επίσης και τους ανήλικους που παρουσιάζουν παραβατική συμπεριφορά. Προκειμένου να συσταθεί τέτοιου είδους ΚοινΣΕπ χρειάζεται κατ’ ελάχιστον το 30% των μελών της να ανήκει σε μια από τις προαναφερθείσες κατηγορίες (Παπακωνσταντίνου, 2019).

β) ΚοινΣΕπ Ένταξης Ειδικών Ομάδων. Στόχο αυτών των ΚοινΣΕπ αποτελεί η κοινωνική και οικονομική ένταξη των ατόμων που εντάσσονται στις Ειδικές Ομάδες Πληθυσμού. Ειδικότερα, οι Ειδικές Ομάδες περιλαμβάνουν οι άστεγοι, τα άτομα που ανήκουν στους μακροχρόνια ανέργους έως 25 ετών και άνω των 50 ετών, ζουν σε κατάσταση φτώχειας, οι οικονομικοί μετανάστες, οι πρόσφυγες και οι αιτούντες ασύλου. Επίσης, σε αυτές εμπερικλείονται τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας, τα θύματα παράνομης διακίνησης ανθρώπων, οι αρχηγοί των μονογονεϊκών οικογενειών και τα άτομα με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες. Σε αυτήν την υποκατηγορία, χρειάζεται κατ’ ελάχιστον το ποσοστό του 50% των μελών να εντάσσεται σε μία από τις παραπάνω κατηγορίες. Γενικότερα, στις ειδικές ομάδες εντάσσονται τα άτομα τα οποία εμποδίζονται να διεκδικήσουν θέση στην αγορά εργασίας εξαιτίας οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών αιτιών (Παπακωνσταντίνου, 2019).

γ) Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης (Κοι.Σ.Π.Ε.), οι οποίες με το νόμο 4430/2016 θεωρούνται αυτοδικαίως Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Τέλος, οι ΚοΙΝΣΕπ ΣυλλογΙκής καΙ ΚοΙΝωνΙκής ΩφέλεΙας, οι οποίες εξυπηρετούν τις ανάγκες των μελών του Φορέα Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας και αναπτύσσουν δραστηριότητες γύρω από τη «βιώσιμη ανάπτυξη» ή παρέχουν «κοινωνικές υπηρεσίες γενικού ενδιαφέροντος» (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Στις ΚοινΣΕπ ένταξης έχουν δικαίωμα να συμμετέχουν Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) με την αντίστοιχη έγκριση του φορέα εποπτείας (Άρθρο 3, παρ. 3). Το ποσοστό συμμετοχής νομικών προσώπων σε ΚοινΣΕπ δεν δύναται να υπερβαίνει το 33%. Όπως ορίζει η νομοθεσία γύρω από τις ΚοινΣΕπ, δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α) ή Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ) που με τη σειρά τους υπάγονται σε Ο.Τ.Α, εκτός αν πρόκειται για ΚοινΣΕπ ένταξης (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Κρίνεται σπουδαίο το γεγονός ότι τα μέλη των ΚοινΣΕπ, τα οποία ανήκουν σε Ευάλωτες Κοινωνικές Ομάδες και λαμβάνουν προνοιακά επιδόματα από την πολιτεία εξακολουθούν να λαμβάνουν αυτές τις παροχές ταυτόχρονα με την αμοιβή τους από την ΚοινΣΕπ στην οποία εργάζονται. Επομένως, τα άτομα με αναπηρία τα οποία εντάσσονται αποτελούν κατηγορία των Ευάλωτων Κοινωνικών Ομάδων, δύνανται να εισπράττουν παράλληλα την αποζημίωση τους από τα προγράμματα κοινωφελούς χαρακτήρα αλλά και τα επιδόματα πρόνοιας που δικαιούνται από το κράτος (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Προκειμένου να συγκροτηθεί μια ΚοινΣΕπ σύμφωνα με τον Νόμο 4430/2016, χρειάζεται να συμμετέχουν και να υπογράψουν το καταστατικό τουλάχιστον 5 φυσικά ή νομικά πρόσωπα αν πρόκειται για ΚοινΣΕπ Συλλογικής και Κοινωνικής Ωφέλειας ή τουλάχιστον 7 φυσικά ή νομικά πρόσωπα αν αφορά ΚοινΣΕπ ένταξης. Παράλληλα, κρίνεται αναγκαίο να συσταθεί Καταστατικό, να υπογραφεί από όλα τα μέλη της ΚοινΣΕπ και να κατατεθεί στο Τμήμα Μητρώου Φορέων Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας με σκοπό την έγκριση αυτού. Τέλος, όταν εγκριθεί, καταχωρείται στο Γενικό Μητρώο Κοινωνικής Οικονομίας, έπειτα αποκτάται νομική προσωπικότητα και διασφαλίζεται η εμπορική ιδιότητα και πραγματοποιείται η εγγραφή αυτής στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Σχετικά με τη διοίκηση των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Ομάδων, σύμφωνα με τον Νόμο 4430/2016 ορίζεται ότι η Γενική Συνέλευση είναι αυτή που εκλέγει την Διοικούσα Επιτροπή, από την οποία και διοικούνται οι ΚοινΣΕπ. Μάλιστα, κάθε μέλος το οποίο ανήκει στην Διοικούσα Επιτροπή, είναι αναγκαστικά και μέλος της ΚοινΣΕπ. Αυτή, αποτελείται από τον/την Πρόεδρο και τουλάχιστον δύο ακόμη μέλη που αναλαμβάνουν τους ρόλους του Γραμματέα και του Ταμία. Επιπρόσθετα, μια φορά κάθε τρεις μήνες γίνονται συνεδριάσεις από την Διοικούσα Επιτροπή. Τέλος, αξίζει να τονιστεί πως οι αποφάσεις παίρνονται δημοκρατικά καθώς κρίνεται απαραίτητη η συμμετοχή όλων των μελών στην λήψη των αποφάσεων με την αρχή «ένα πρόσωπο- μια ψήφος».

Οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις είναι μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα σε οτιδήποτε αφορά τις συναλλαγές μεταξύ των μελών. Ένας τέτοιος συνεταιρισμός μπορεί να αποκομίσει κέρδος μόνο όταν υπάρξει συναλλαγή με τρίτα πρόσωπα τα οποία δεν είναι μέλη αυτού. Από την άλλη πλευρά, όταν η οικονομική δραστηριότητα μιας ΚοινΣΕπ περιορίζεται μεταξύ των μελών της, τότε μιλάμε για πλεονάσματα (Κοντονάσιου, 2020). Ακόμη, απαγορεύεται να διανέμονται τα κέρδη στα μέλη των ΚοινΣΕπ. Η διανομή των κερδών γίνεται υποχρεωτικά με τον εξής τρόπο. Το 5% δίνεται στο τακτικό αποθεματικό, έως και 35% μοιράζεται στους εργαζομένους και το υπόλοιπο απορροφάται στις δραστηριότητες της Επιχείρησης (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Παρόλο που ορισμένα χαρακτηριστικά των ΚοινΣΕπ φαίνεται να μοιάζουν με αυτά των Μη Κερδοσκοπικών Επιχειρήσεων, εντοπίζονται αρκετές διαφορές μεταξύ τους. Πρόκειται για κοινωνικά και οικονομικά στοιχεία τα οποία διαφοροποιούν τη μια από την άλλη. Οι ΚοινΣΕπ έχουν θεσμοθετημένο το δικαίωμα να δραστηριοποιούνται με τη διαρκή παραγωγή και πώληση αγαθών καθώς και την προσφορά υπηρεσιών μιας και διαθέτουν νομίμως επιχειρηματική ικανότητα (Κοντονάσιου, 2020).

Ταυτόχρονα, οι ΚοινΣΕπ δρουν σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα ενώ ελλοχεύει και το οικονομικό ρίσκο. Ακόμη, παρέχουν ανθρώπινες εργασιακές συνθήκες και γενικώς δίνουν προτεραιότητα στον άνθρωπο και τις αξίες του και όχι στο οικονομικό κέρδος. Τέλος, η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί την αρχή της λειτουργίας τους ενώ παράλληλα αξιοποιούν τα κέρδη τους με τέτοιον τρόπο ώστε, πρωτίστως, να πετύχουν την κοινωνική τους αποστολή και δευτερευόντως να διανείμουν τα κέρδη τους στα μέλη (Κοντονάσιου, 2020).

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο