«Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μπιζάνη Αθηνάς – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 27ο
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο
4.1 Συζήτηση
Η παρούσα διπλωματική μελέτη έχεις ως σκοπό να αναδείξει το έργο των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων Ένταξης καθώς επίσης να εντοπιστεί αν υπάρχει διαφοροποίηση στις απόψεις των μελών με και χωρίς αναπηρία σε ζητήματα που σχετίζονται με τις ΚοινΣΕπ Ένταξης. Η συζήτηση των αποτελεσμάτων θα γίνει βάσει των 7 Θεμάτων που προέκυψαν από την θεματική ανάλυση.
Αναφορικά με τους λόγους που οδήγησαν τα μέλη με αναπηρία να ιδρύσουν μια ΚοινΣΕπ Ένταξης, από τις απαντήσεις που έδωσαν τα άτομα με αναπηρία φάνηκε ότι ήταν, κυρίως, προσωπικοί. Στόχος τους κατά βάση ήταν η εύρεση εργασίας, η εμπλοκή επαγγελματική δραστηριότητα και η αποκόμιση δικών τους χρημάτων. Η οικονομική αυτή ανεξαρτησία που επιδιώκεται από τα άτομα με αναπηρία, αποτελεί ένα από τα βασικά τέσσερα βήματα της μετάβασης προς την ενηλικίωση που πρότεινε ο Barnardo (1996) στο Krokidis (2009). Μάλιστα, αξίζει να σημειωθεί και η απάντηση του Σ2 που τονίζει την ανάγκη να δουλέψει αλλά να βρίσκεται μαζί και με τους φίλους του. Διαφαίνεται, λοιπόν, από την απάντηση του ότι τα άτομα με αναπηρία θέλουν να εργαστούν σε ένα φιλικό –προς αυτούς- περιβάλλον, με άτομα γνωστά και οικεία από τον κοινωνικό τους περίγυρο.
Από την άλλη πλευρά, τα άτομα χωρίς αναπηρία φαίνεται να οδηγήθηκαν στην ίδρυση μιας Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης Ένταξης περισσότερο για λόγους που συνδέονται με τις κοινωνικές αξίες. Όπως, τόνισε ο Σ5 υπάρχει ένα «κενό στον χώρο εργασίας» το οποίο θέλησαν να καλύψουν τα μέλη χωρίς αναπηρία. Ίσως, δηλαδή, αισθάνονται την «κοινωνική υποχρέωση» ή την «κοινωνική αποστολή» που μπορεί να έχουν ως άνθρωποι να βοηθήσουν ευάλωτες κοινωνικές ομάδες (Novak et al., 2011). Παράλληλα, διαφαίνεται ότι τα άτομα χωρίς αναπηρία παρακινούνται από την ευαισθησία τους σε ζητήματα κοινωνικά, δικαιοσύνης, ισότητας και γι’ αυτό επιθυμούν να εμπλακούν σε κάτι τέτοιο. Επιπλέον, όπως προκύπτει και από τα λεγόμενα του Σ7 θέλουν να συμβάλουν στην ανεξαρτητοποίηση των ατόμων με αναπηρία.
Στη συνέχεια, σχετικά με το ζήτημα της επιλογής του αντικειμένου ενασχόλησης της ΚοινΣΕπ Ένταξης, τα άτομα με αναπηρία ανέφεραν ότι επέλεξαν ένα αντικείμενο το οποίο τους αρέσει και το γνώριζαν. Οι απαντήσεις των μελών χωρίς αναπηρία ήταν παρόμοιες με αυτές των μελών με αναπηρία. Τα άτομα χωρίς αναπηρία τόνισαν την ανάγκη της απασχόλησης των μελών με αναπηρία με δραστηριότητα γνωστή και κατακτημένη. Διαφαίνεται, λοιπόν, η άποψη ότι όταν ένα άτομο, με ή χωρίς αναπηρία, ασχοληθεί με κάτι το οποίο γνωρίζει, αισθάνεται αυτοπεποίθηση, δεν φοβάται και οδηγείται πιο εύκολα στην επιτυχία. Παράλληλα, βελτιώνεται και η ψυχική του υγεία διότι δεν θα αισθάνεται άγχος, ιδίως αν αυτή η δραστηριότητα είναι ευχάριστη (Rοbertsοn et al., 2019).
Επιπρόσθετα, αξίζει να σημειωθεί η παρατήρηση που έκανε ο Σ6 σχετικά με την επιλογή δραστηριότητας. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα άτομα με αναπηρία συνήθως απασχολούνται στον χώρο της εστίασης και ένας από τους λόγους που επέλεξαν ως επαγγελματική δραστηριότητα τα «είδη δώρων» ήταν και αυτός. Δηλαδή, να αποφύγουν τον χώρο της εστίασης, μεταφέροντας με αυτόν τον τρόπο το μήνυμα ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν και θέλουν να ασχοληθούν και με άλλες δραστηριότητες. Η παραδοχή αυτή, ότι δηλαδή τα άτομα με αναπηρίες συνηθίζουν να απορροφώνται στον χώρο της εστίασης συναντάται σε ποικίλες έρευνες (Siperstein et al., 2013· Evan E. Dean et al., 2022· Wass et al., 2021) και προσθέτουν πως εκτός από την εστίαση, τα άτομα με νοητική αναπηρία απασχολούνται, συνήθως, στο λιανικό εμπόριο, στις βιομηχανίες και στα ξενοδοχεία.
Η τελευταία ερώτηση της παρούσας θεματικής ενότητας σχετιζόταν με το αν πιστεύουν τα άτομα με αναπηρία ότι διαφοροποιούνται οι λόγοι που οδήγησαν τα άτομα με και χωρίς αναπηρία στην ίδρυση μιας ΚοινΣΕπ Ένταξης και το αντίστροφο. Τόσο τα μέλη με αναπηρία, όσο και χωρίς συμφώνησαν ότι είναι διαφορετικοί οι λόγοι που τους ώθησαν σε αυτό. Από τα λεγόμενα τους προέκυψε ότι τα άτομα με αναπηρία οδηγούνται σε αυτό για την οικονομική ανεξαρτησία και στην απόκτηση εργασίας (Calderón-Milán, 2020). Αντιθέτως, τα μέλη χωρίς αναπηρία θέλησαν να συμβάλουν στην κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία.
Σχετικά με τα οφέλη που αποκομίζουν τα μέλη των ΚοινΣΕπ Ένταξης, προέκυψαν ενδιαφέροντα δεδομένα. Τα μέλη με αναπηρία, από τη συμμετοχή τους στην ΚοινΣΕπ αποκομίζουν περισσότερο την ικανοποίηση ότι κάνουν κάτι παραγωγικό και αισθάνονται ευχαριστημένοι με αυτό. Το ζήτημα της εργασιακής ικανοποίησης των ατόμων με αναπηρία βρίσκεται στο επίκεντρο πολλών μελετητών και έχει λεχθεί ότι απορρέουν οφέλη τόσο για τους ίδιους τους εργαζόμενους όσο και για την επιχείρηση στην οποία εργάζονται (Earle, 2003). Οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι ανήκουν, προσφέρουν, συμμετέχουν σε κάτι διασκεδαστικό ενώ οι επιχειρήσεις απασχολούν παραγωγικούς εργαζόμενους που δύνανται να οδηγήσουν σε αύξηση κερδών (Earle, 2003).
Στον αντίποδα, τα οφέλη που κερδίζουν τα μέλη χωρίς αναπηρία με την αλληλεπίδραση και συνεργασία τους με άτομα με αναπηρία είναι περισσότερο κοινωνικά. Τα άτομα χωρίς αναπηρία, λοιπόν, κατανοούν σε ένα πραγματικό περιβάλλον την αξία της διαφορετικότητας, καλλιεργώντας την αίσθηση του
«ανήκειν» (Lindsay et al., 2018). Μέσω της συνεργασία ατόμων με και χωρίς αναπηρία ενισχύεται η ενσυναίθηση και περιορίζονται οι προκαταλήψεις (Vezzali & Capozza, 2011), O Σ7 υποστήριξε χαρακτηριστικά ότι μέσω της συνεργασίας τους, τα άτομα χωρίς αναπηρία γίνονται «καλύτεροι άνθρωποι». Μάλιστα, σύμφωνα με τον Σ8 το σημαντικότερο όφελος που έχει αποκομίσει είναι ότι συνεργάζεται με άτομα με τα οποία, εκτός των πλαισίων της ΚοινΣΕπ Ένταξης, δεν θα είχε την ευκαιρία να συνεργαστεί.
Ωστόσο, όπως φάνηκε και από τις απαντήσεις των μελών με αναπηρία, αυτά δεν αντιλαμβάνονται ότι τα οφέλη διαφοροποιούνται για τα μέλη χωρίς αναπηρία διότι στην αντίστοιχη ερώτηση απάντησαν μόνο για τα οφέλη που κερδίζουν οι ίδιοι. Εν αντιθέσει, τα άτομα χωρίς αναπηρία ανέφεραν ότι και οι δύο ομάδες επωφελούνται, ωστόσο γίνεται με διαφορετικό τρόπο.
Αναφορικά με την επιρροή που ασκεί η ΚοινΣΕπ στην ζωή τους, τα μέλη με αναπηρία απάντησαν πως αυτή τους έχει δώσει νόημα και τους έχει αλλάξει την ζωή. Την παραδοχή αυτή την στήριξαν στο γεγονός ότι είναι παραγωγικοί και δραστήριοι μέσω της εργασίας, ενώ σε διαφορετική περίπτωση, αν δεν εργάζονταν, θα ήταν αναγκασμένοι να κάνουν βόλτες και να ζωγραφίζουν όπως τόνισε ο Σ3. Οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης στην πλειοψηφία τους, έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία και ν’ αντιμετωπίσουν την κοινωνική απομόνωση που μπορεί να υφίσταντο (Bucci & Vanheule, 2018). Βέβαια, σε ερωτήσεις που αφορούν γενικότερα την επίδραση της ΚοινΣΕπ στην ζωή των ατόμων με αναπηρία, οι ίδιοι εμμένουν περισσότερο στον οικονομικό αντίκτυπο που έχει αυτή πάνω τους. Σύμφωνα με τις απαντήσεις που δόθηκαν, αν θα μπορούσε να γίνει κάποιους είδους ιεράρχηση, τότε προκύπτει ότι το οικονομικό όφελος θεωρείται το πιο σημαντικό για τα άτομα με αναπηρία και έπειτα ακολουθεί το αίσθημα του «ανήκειν» που τους προσφέρει η εργασία.
Αυτού του είδους τα συμπεριληπτικά και υποστηρικτικά εργασιακά περιβάλλοντα ασκούν επίδραση και στα άτομα χωρίς αναπηρία. Ενισχύουν την ευημερία, την αίσθηση του «σκοπού» και της «κοινωνικής αποστολής», καλλιεργώντας τις κοινωνικές και διαπροσωπικές δεξιότητες των ατόμων χωρίς αναπηρία (McKinnon et al., 2020). Η παραπάνω ρήση επιβεβαιώθηκε από τα μέλη χωρίς αναπηρία τα οποία τόνισαν ότι έχει διαφοροποιηθεί πλέον ο τρόπος σκέψης τους, έχουν αναπτύξει περισσότερο την υπομονή τους, την κατανόηση και την προσαρμοστικότητα τους. Μάλιστα, η επίδραση που ασκεί η ΚοινΣΕπ δεν αφορά μόνο την επαγγελματική τους ανάπτυξη αλλά και την προσωπική.
. Όταν ερωτήθηκε ο Σ6 χωρίς αναπηρία σχετικά με την επίδραση που ασκεί η ΚοινΣΕπ Ένταξης στην ζωή των ατόμων με αναπηρία, εκείνος επικεντρώθηκε στην επίδραση που ασκείται μέσω αυτής σε ολόκληρη την κοινωνία. Τόνισε ότι ο θεσμός των ΚοινΣΕπ Ένταξης «επηρεάζει την τοπική κοινωνία και οι άνθρωποι βλέπουν πιο θετικά την αναπηρία». Οι ΚοινΣΕπ Ένταξης, λοιπόν, εκτός από τη δύναμη που έχουν να συμβάλουν θετικά στην τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη σε οικονομικό επίπεδο (Dickinson et al., 2019), μπορούν σύμφωνα με τον συνεντευξιαζόμενο να καταρρίψουν τα στερεότυπα γύρω από την αναπηρία. Οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί συμβάλλουν στην κοινωνία με γνώμονα τις ανάγκες της αγοράς, την συνεργασία και τις ανάγκες των ανθρώπων (Bandini et al., 2020).
Επιπρόσθετα, σχετικά με τα οφέλη των ατόμων χωρίς αναπηρία, λέχθηκε ότι το όφελος γι’ αυτούς είναι κυρίως ηθικό και ψυχολογικό διότι δεν καλύπτονται οικονομικά. Σε αντίθεση, λοιπόν, με τα άτομα με αναπηρία που έχουν δηλώσει ξεκάθαρα ότι από τα μεγαλύτερα οφέλη είναι το οικονομικό κέρδος, τα άτομα χωρίς αναπηρία τονίζουν ότι αυτό δεν επαρκεί, επομένως δεν είναι και αυτός ο λόγος για τον οποίο συμμετέχουν σε μια ΚοινΣΕπ Ένταξης.
Παράλληλα, εξετάστηκε και το ζήτημα των εμποδίων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα μέλη της ΚοινΣΕπ Ένταξης. Οι δυσκολίες αυτές αφορούσαν τόσο την ίδρυση, όσο και τη λειτουργία της ΚοινΣΕπ Ένταξης. Αρχικά, σχετικά με την ίδρυση της ΚοινΣΕπ κάποια άτομα με αναπηρία ανέφεραν ότι δεν αντιμετώπισαν δυσκολίες (Σ3 «εγώ δεν δυσκολεύτηκα πουθενά»). Ωστόσο, οι απαντήσεις των υπόλοιπων μελών με αναπηρία περιορίστηκαν στην δυσκολία να μάθουν την δουλειά, όμως πλέον δεν δυσκολεύονται κάπου.
Στον αντίποδα, τα μέλη χωρίς αναπηρία παρέθεσαν αρκετά πρακτικά εμπόδια που αντιμετώπισαν στην ίδρυση της ΚοινΣΕπ Ένταξης. Οι γραφειοκρατικές δυσκολίες και η απουσία πληροφόρησης από τις Δημόσιες Υπηρεσίες αποτελεί ένα από τα κύρια εμπόδια τόσο για την ίδρυση αλλά και όσο για τη λειτουργία της ΚοινΣΕπ. Το εμπόδιο αυτό επιβεβαιώνεται και από τους Αδάμ και συνεργάτες (2018) που χαρακτηρίζουν το νομοθετικό πλαίσιο «ανεπαρκές» και «δαιδαλώδες», το οποίο λειτουργώντας κατασταλτικά, περιορίζει την θέληση για κάθε νέα προσπάθεια και εγχείρημα. Παγκοσμίως, οι Κοινωνικές Επιχειρήσεις που εντάσσουν άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν θέματα γραφειοκρατικής φύσεως, αδύναμα κοινωνικά υποστηρικτικά δίκτυα και δυσκολίες χρηματοδότησης (Bogdanova, 2020· Abramson & Billings, 2019).
Επιπρόσθετα, μια ακόμη πρόκληση ήταν η εκπαίδευση των μελών. Τα άτομα χωρίς αναπηρία καλούνται να εκπαιδεύσουν τα μέλη με αναπηρία στη δουλειά χωρίς οι ίδιοι να έχουν εκπαιδευτεί στον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να προσεγγίσουν το ζήτημα. Βεβαίως, κάτι τέτοιο ελλοχεύει κινδύνους διότι τα άτομα χωρίς αναπηρία δεν είναι κατάλληλα καταρτισμένα για να αναλάβουν την προσαρμογή, την εκπαίδευση και την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία. Πολύ πιθανό, άτομα χωρίς αναπηρία τα οποία συνεργάζονται σε επαγγελματικό επίπεδο με άτομα με αναπηρία να μην σχετίζονται με τον χώρο της Ειδικής Αγωγής, επομένως αυτό από μόνο του να αποτελεί πρόκληση. Ωστόσο, αυτή η «πρόκληση» που μπορεί να αισθάνονται ότι πρέπει να βγάλουν εις πέρας τα μέλη χωρίς αναπηρία, τους παρέχει το κίνητρο να εξερευνήσουν (Kashdan & Silvia, 2009 όπως αναφέρεται στο González-Cutre & Sicilia) και κρίνεται αναγκαίο για να πετύχουν βέλτιστα αποτελέσματα (Alexander & Grossnickle, 2016 όπως αναφέρεται στο González-Cutre & Sicilia).
Εμπόδιο, επίσης, αποτελεί κατά την ίδρυση μιας ΚοινΣΕπ Ένταξης, η εμπιστοσύνη που θα δείξει το καταναλωτικό κοινό σύμφωνα με τον Σ8, μέλος χωρίς αναπηρία. Γενικώς, η κοινωνική εμπιστοσύνη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την οικονομική ένταξη διεθνώς (Xu, 2020). Ακόμα, ειπώθηκε από μέλος χωρίς αναπηρία ότι εντόπισαν δυσκολία στην εύρεση κατάλληλων συνεργατών με τους οποίους θα μοιράζονται το ίδιο όραμα, θα έχουν κοινές αξίες και στόχους.
Όσον αφορά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κατά τη διάρκεια λειτουργίας της ΚοινΣΕπ Ένταξης, τα μέλη με αναπηρία τόνισαν ότι κάτι που τους αγχώνει είναι η συναναστροφή με τους πελάτες. Ένα από τα εμπόδια, λοιπόν, είναι η αδυναμία επικοινωνίας με τους πελάτες, η έλλειψη κατανόησης σε ερωτήσεις που μπορεί να τους τεθούν (Kulkarni & Lengnick- Hal, 2014).
Παρομοίως, στην ίδια ερώτηση που αφορούσε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν κατά τη λειτουργία της ΚοινΣΕπ Ένταξης, τα μέλη χωρίς αναπηρία αναφέρθηκαν στα ίδια προβλήματα που αντιμετώπιζαν και κατά την ίδρυση αυτής. Μια πρόκληση που αντιμετωπίζει διαρκώς η ΚοινΣΕπ Ένταξης Orama αλλά και γενικώς οι ΚοινΣΕπ είναι η «εκπαίδευση του καταναλωτικού κοινού». Δηλαδή, να μπορέσουν μέσα από αυτό το εγχείρημα να καταρρίψουν τις προκαταλήψεις και το στίγμα που μπορεί να υπάρχουν γύρω από το ζήτημα της εργασιακής απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία και να καταφέρουν να τους εμπιστευτεί η αγορά. Γενικά, η εμπιστοσύνη αποτελεί κομβικό παράγοντα επίδρασης στη δυναμική των ΚοινΣΕπ διότι στόχος τους είναι να δημιουργήσουν δεσμούς με την τοπική κοινωνία στην οποία εμπερικλείονται (Sabatini et al., 2012).
Ο Σ8 αναφέρθηκε και αυτός στην εμπιστοσύνη, όχι σε αυτήν που αναπτύσσουν με το αγοραστικό κοινό αλλά σε εκείνη που έχουν χτίσει μεταξύ τους τα μέλη. Παρόλο που ερωτήθηκε για τα εμπόδια, εκείνος επέλεξε να τονίσει την αξία της πρέπουσας και υγιούς συνεργασίας που χρειάζεται να διέπει τις ΚοινΣΕπ Ένταξης. Όπως χαρακτηριστικά τονίζει είναι στο «χέρι τους» η σωστή συνεργασία, ενώ οι γραφειοκρατικές υποθέσεις όχι. Άλλωστε, αμοιβαιότητα και η εμπιστοσύνη χρειάζεται να υπάρχει ανάμεσα στα μέλη των επιχειρήσεων της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας για να μπορέσουν να παρέχουν λύσεις στις κοινωνικές ομάδες τις οποίες υποστηρίζουν (Nyssens & Patrella, 2015). Μάλιστα, σύμφωνα με το μοντέλο της Wheelan (1990), η εμπιστοσύνη αποτελεί το τρίτο στάδιο ανάπτυξης μιας ομάδας και αυτό επιτυγχάνεται όταν περάσουν το δεύτερο στάδιο που σχετίζεται με τις συγκρούσεις. Τέλος, η παραγωγικότητα και η επίτευξη κοινών στόχων έπονται του σταδίου της εμπιστοσύνης, επιβεβαιώνοντας ότι η εμπιστοσύνη αποτελεί σημαντικό κλειδί για να ακολουθήσει η ολοκλήρωση των στόχων (Wheelan, 1990).
Σχετικά με την συμβολή της ΚοινΣΕπ Ένταξης στην εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία, αναφέρθηκαν τα μέλη της ΚοινΣΕπ Orama μέσα από δύο ερωτήσεις που τους τέθηκαν. Τα μέλη με αναπηρία απάντησαν θετικά στην ερώτηση που σχετιζόταν με την συμβολή της ΚοινΣΕπ Ένταξης στην εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία, υποστηρίζοντας ότι πριν από αυτήν δεν είχαν εργαστεί ποτέ ξανά, επομένως τους δόθηκε μια πολύ σημαντική ευκαιρία να ενσωματωθούν σε ένα εργασιακό περιβάλλον (Αδάμ, 2016). Τα άτομα με αναπηρία έρχονται αντιμέτωπα με αρκετές διακρίσεις στον εργασιακό χώρο με αποτέλεσμα να παραμένουν αποκλεισμένοι από αυτόν, επομένως οι ΚοινΣΕπ Ένταξης έρχονται να συμβάλουν στη μείωση του φαινομένου του αποκλεισμού και αν δώσουν πραγματικές ευκαιρίες (Αδάμ, 2016).
Τα μέλη χωρίς αναπηρία, απαντώντας καταφατικά, αναφέρθηκαν στην ανάγκη να διαδοθεί περισσότερο ο θεσμός της ΚοινΣΕπ ο οποίος, σύμφωνα με τους συνεντευξιαζόμενους, αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα εφαρμογής της εργασιακής αποκατάστασης των ατόμων με αναπηρία. Σύμφωνα με τα μέλη χωρίς αναπηρία, η ΚοινΣΕπ Ένταξης συμβάλλει στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων των μελών με αναπηρία, στην αλληλεπίδραση με συναδέλφους και πελάτες και στην αυτοπεποίθηση τους (Rοbertsοn et al., 2019).
Ακολούθως, τα μέλη της ΚοινΣΕπ ερωτήθηκαν για τους τρόπους με τους οποίους η ΚοινΣΕπ Ένταξης συμβάλει στην ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην αγορά εργασίας. Τα μέλη με αναπηρία αναφέρθηκαν στη βοήθεια και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται από τους συναδέλφους τους, υποστηρίζοντας ότι οι τελευταίοι «δεν τους μαλώνουν», «απαντάνε στις ερωτήσεις τους» και τους επαινούν όταν οι πράξεις τους αυτό υποδεικνύουν. Το ζήτημα της «υπομονής» απέναντι στα άτομα με αναπηρίες έχει εξεταστεί και έχει αποδειχθεί ότι πελάτες που θέλουν να εξυπηρετηθούν και συνάδελφοι των ατόμων με αναπηρία, αρκετές φορές δεν τους δίνουν τον χρόνο που χρειάζονται και δεν δείχνουν την πρέπουσα υπομονή (Soeker et al., 2021). Τα άτομα με αναπηρία βιώνουν παρατεταμένο εργασιακό άγχος κατά τη διάρκεια της εργασίας τους (Punch et al., 2016). Τα δυσλειτουργικά αυτά συναισθήματα επιδεινώνονται όταν οι συνάδελφοι των ατόμων με αναπηρία δεν δείχνουν κατανόηση και υπομονή και είναι απρόθυμοι να βοηθήσουν τους συναδέλφους τους με αναπηρία, δυσχεραίνοντας με τον τρόπο αυτό την ζωή των εργαζομένων με αναπηρία.
Από τα μέλη χωρίς αναπηρία υποστηρίχθηκε ότι ένας από τους τρόπους με τους οποίους συμβάλει η ΚοινΣΕπ Ένταξης στην εργασιακή αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία είναι η εκπαίδευση που προσφέρεται στα μέλη αυτά. Η εκπαίδευση των μελών μιας Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης επιδρά πάντα θετικά και λειτουργεί με υποστηρικτικό τρόπο αναφορικά με την ανάπτυξη των δυνατοτήτων τους αλλά και την ενδυνάμωση των Κοινωνικών Επιχειρήσεων γενικά (European Union, 2021), οδηγώντας τους προς την επιτυχία (ICA, 2015). Άλλωστε, η εκπαίδευση των μελών μιας Κοινωνικής Επιχείρησης αποτελεί και την 5η συνεταιριστική αρχή (ICA, 2015). Μάλιστα, από τα λεγόμενα του Σ8 (μέλος χωρίς αναπηρία), ότι τα μέλη με αναπηρία εκπαιδεύονται σε πραγματικές συνθήκες εργασίας προκειμένου προετοιμαστούν και για μελλοντικά εργασιακά περιβάλλοντα στα οποία ενδεχομένως θα εργαστούν.
Μέσω της συμπερίληψης τους σε μια ΚοινΣΕπ Ένταξης, τα μέλη χωρίς αναπηρία δεν μαθαίνουν μονάχα να εργάζονται αλλά να αλληλεπιδρούν με τον κόσμο, συνεργάζονται, να εξυπηρετούν, να επικοινωνούν και να διαχειρίζονται ποιοτικά τον χρόνο τους (Smith et al., 2018).
Σχετικά με τους στόχους της ΚοινΣΕπ Ένταξης, όλα τα μέλη συμφώνησαν ότι στόχος αυτής είναι η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία, προάγοντας την ισότητα και ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή (Nyssens, 2006 European parliament, 2021). Ταυτόχρονα, στόχο της ΚοινΣΕπ Ένταξης αποτελεί η δημιουργία ενός ασφαλούς και φιλικού περιβάλλοντος που θα εμπερικλείει άτομα από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, τα οποία θα αισθάνονται άνετα σε αυτό, χωρίς πιέσεις και άγχος. Παράλληλα, σύμφωνα με τις απαντήσεις των μελών χωρίς αναπηρία, προκύπτει ότι η ΚοινΣΕπ Ένταξης βοηθά στην αυτονομία και ανεξαρτησία των μελών με αναπηρία.
Οι λόγοι για τους οποίους τα μέλη με αναπηρία της ΚοινΣΕπ παραμένουν ενεργά είναι, κυρίως για πρακτικούς λόγους, γιατί τους αρέσει το αντικείμενο της δουλειάς τους και χαίρονται που εργάζονται με τους φίλους τους. Τα μέλη χωρίς αναπηρία, από την άλλη, παραμένουν ενεργά για ψυχολογικούς λόγους. Τα άτομα χωρίς αναπηρία αναφέρθηκαν στο γεγονός ότι αισθάνονται ότι είναι μέρος μιας κατάστασης που βοηθά την εξέλιξη ολόκληρης της κοινωνίας αλλά και γιατί γεμίζουν με το να βλέπουν τα άτομα με αναπηρία να ενσωματώνονται εργασιακά, να εξελίσσονται και να προσπαθούν.
Τέλος, αναφορικά με τις βελτιώσεις που θα μπορούσαν να γίνουν για την εύρυθμη λειτουργία της ΚοινΣΕπ Ένταξης, τα μέλη αναφέρθηκαν κατά κύριο λόγο στην εκπαίδευση και εξοικείωση των ατόμων με αναπηρία με τις νέες τεχνολογίες, που μπορούν να φανούν αρκετά χρήσιμες στην προώθηση των προϊόντων της επιχείρησης. Ακόμα, αναφέρθηκε και η συνεργασία με άλλες Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης ως μια πρόταση βελτίωσης που θα εξελίξει τόσο τα μέλη όσο και την ίδια την επιχείρηση. Όπως τονίζεται και από την επίσημη ιστοσελίδα του Δικτύου ΚοινΣΕπ στην Ελλάδα, η συνεργασία μεταξύ ΚοινΣΕπ δύναται να ωφελήσει τόσο τις ίδιες τις επιχειρήσεις όσο και την κοινότητα γενικά. Μερικά οφέλη που προκύπτουν από αυτήν την συνεργασία είναι η ανταλλαγή απόψεων και εργασιακών πρακτικών, η ενίσχυση της οικονομικής βιωσιμότητας και η αύξηση της επιρροής σε κοινωνικό επίπεδο (Δίκτυο ΚοινΣΕπ).
Επίσης, διαφαίνεται από τις απαντήσεις των συμμετεχόντων ότι η ΚοινΣΕπ Ένταξης παρέχουν στα μέλη τους ευκαιρίες εκπαίδευσης που αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την βιωσιμότητα, την ανάπτυξη και την επιτυχία τους (Δίκτυο ΚοινΣΕπ). Βασικό συστατικό για την επιτυχημένη λειτουργία των ΚοινΣΕπ Ένταξης είναι η ανάπτυξη επιχειρηματικών ικανοτήτων που επιτυγχάνεται μέσω της εκπαίδευσης σε επιχειρηματικές δεξιότητες όπως για παράδειγμα η διαχείριση των οικονομικών και το μάρκετινγκ (Δίκτυο ΚοινΣΕπ). Ακόμα, μέσω της διαρκούς εκπαίδευσης των μελών της ΚοινΣΕπ Ένταξης, αυξάνουν την αποδοτικότητα τους, αυξάνουν την αυτοπεποίθηση και την κοινωνική συνοχή ενώ παράλληλα ενισχύουν τη βιωσιμότητα (Nyssens & Defourny, 2010). Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τα συνεντευξιαζόμενα μέλη χωρίς αναπηρία, μέσω της εκπαίδευσης τα μέλη με αναπηρία αποκομίζουν περισσότερη αυτοπεποίθηση.
Μάλιστα, σύμφωνα με τα μέλη χωρίς αναπηρία, στόχος όλων αυτών των εκπαιδεύσεων δεν είναι μονάχα να καταφέρουν να είναι τα μέλη αποδοτικά στην εργασία τους αλλά και να εφαρμόζουν αυτά που μαθαίνουν και στην καθημερινή ζωή τους. Οι μεταβιβάσιμες αυτές δεξιότητες που αποκτούν τα άτομα με και χωρίς αναπηρία στον εργασιακό τους χώρο, μπορούν να εφαρμοστούν και στην προσωπική τους ζωή συμβάλλοντας στην προσωπική ανάπτυξη και ενισχύοντας την κοινωνική τους αλληλεπίδραση (Acharya et al., 2023· Olesen et al., 2021). Κάποιες από τις μεταβιβάσιμες δεξιότητες αποτελούν η διαχείριση χρόνου, η ομαδική συνεργασία, η διαχείριση του άγχους, η διαχείριση του χρόνου (Acharya et al., 2023· Olesen et al., 2021).