2.3 Η επίδραση του αθλητισμού και της σωματικής άσκησης στα ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά ατόμων με οπτική αναπηρία
Τα αθλήματα και η σωματική άσκηση επιδρούν στις ψυχολογικές διεργασίες των ατόμων με οπτική αναπηρία, ενώ ο παθητικός – καθιστικός τρόπος ζωής αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών παθολογιών υγείας (Boffoli et al., 2011· Lieberman et al., 2010). Η σωματική άσκηση είναι ένας τρόπος ανάπτυξης τόσο των κινητικών, όσο και των ψυχοκοινωνικών χαρακτηριστικών των ατόμων με οπτική αναπηρία (Shapiro et al., 2005), ωστόσο τα άτομα με οπτική αναπηρία τείνουν να έχουν χαμηλότερα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας από τους συνομήλικο τους με σωματικές και χρόνιες αναπηρίες (Longmuir & Bar-Or, 2000).
Τα άτομα με οπτική αναπηρία αντιμετωπίζουν κοινωνικά εμπόδια και φραγμούς, που οφείλονται στον φόβο να μην γελοιοποιηθούν και τα αποθαρρύνουν από τις αθλητικές δραστηριότητες και τη σωματική άσκηση (Morelli, Folmer, Folley & Lieberman, 2011· Lieberman & McHugh, 2001· Shapiro et al., 2005· Stuart, Lieberman & Hand, 2006). Παράλληλα, στα άτομα με οπτική αναπηρία είναι πιθανόν να χρειαστεί περισσότερος χρόνος για τις κοινωνικές δεξιότητες που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην οπτική πληροφορία, για να αναπτυχθούν σε ικανοποιητικό βαθμό, επειδή απουσιάζει η οπτική πληροφορία, γεγονός που ενδεχομένως επηρεάζει και την κοινωνική προσαρμογή τους (Salleh & Khalim, 2010). Έτσι, τα άτομα που ασχολούνται με τη σωματική άσκηση – εκγύμναση των ατόμων με οπτική αναπηρία καλό θα είναι να λαμβάνουν υπόψη τη χρονική αυτή καθυστέρηση. Ακόμη, οι επαγγελματίες που ασχολούνται με την αποκατάσταση των ατόμων με οπτική αναπηρία θα μπορούσαν να εκπαιδεύουν και να ενθαρρύνουν τα άτομα προς έναν ενεργητικό τρόπο ζωής και προς τη σωματική άσκηση, προκειμένου να αποκτήσει το άτομο με οπτική αναπηρία τα αναμενόμενα οφέλη, τα οποία αναφέρονται στη βιβλιογραφία (Auxter et al., 1997· Martens, 1988· Movahedi et al., 2011· Qasim et al., 2014).
Η απόκτηση των κατάλληλων κοινωνικών δεξιοτήτων από τα άτομα με οπτική αναπηρία είναι μια συνεχής διαδικασία, δύσκολη, που μπορεί να διαρκέσει, ακόμη και για ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου (Sacks, Kekelis & Gaylord-Ross, 1992). Γνωρίσματα που διακρίνουν τα ώριμα κοινωνικά όντα και περιλαμβάνουν τη συνεργασία, την ανεξαρτησία, την πρόβλεψη, τη μετριοπάθεια, τη θετική προσέγγιση, την ανάληψη ευθύνης και την αίσθηση του χιούμορ (Britton & Winans, 1958· Weitzman, 1949), μπορεί να καλλιεργηθούν μέσα από την ενασχόληση του ατόμου με τον οργανωμένο αθλητισμό (Martens, 1988).
Υπάρχει συσχέτιση της απώλειας της όρασης με την απώλεια της ανεξαρτησίας (Berndtsson, 2000· Old, 1996). Αυτή η απώλεια έχει σημαντικό αντίκτυπο και στην ποιότητα ζωής, τη μείωση της ικανότητας ανάληψης καθημερινών καθηκόντων και την πρόκληση συναισθηματικής δυσφορίας (Williams et al., 1998). Η απώλεια της ανεξαρτησίας – αυτονομίας μπορεί να επηρεάσει το κέντρο ελέγχου, να οδηγήσει σε μειωμένες κοινωνικές δραστηριότητες, σε κοινωνική απομόνωση, σε ψυχολογικές επιπτώσεις, όπως η κατάθλιψη, το άγχος και η μειωμένη αυτοεκτίμηση (Gallagher & Jackson, 2012· Horowitz et al., 2005a· Kenyon et al., 2003). Ακόμη, η έλλειψη κινητικότητας, ενδεχομένως να οδηγεί σε απώλεια της εργασιακής απασχόλησης, περικοπή ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων και απώλεια της ανεξαρτησίας – αυτονομίας (Montarzino et al., 2007). Αντίθετα, η καλή κινητικότητα παρουσιάζει  θετική σχέση με την αντίληψη της φυσικής ικανότητας, της φυσικής κατάστασης του ατόμου (Barnett, Morgan, van Beurden & Beard, 2008) και της αυτο-ιδέας (Martinek, Cheffers & Zaichkowsky, 1978).
Έχει αναφερθεί από τους ερευνητές η επίδραση του αθλητισμού και των κινητικών δεξιοτήτων στα ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά των ατόμων με οπτική αναπηρία (Auxter et al., 1997· Martens, 1988· Movahedi et al., 2011· Qasim et al., 2014). Οι ψυχολογικές επιδράσεις που επιτυγχάνονται μέσω της συστηματικής σωματικής άσκησης και του αθλητισμού αφορούν κυρίως τη βελτίωση της ψυχολογικής κατάστασης του ατόμου, την υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων, τον προγραμματισμό, τη μείωση του επιπέδου άγχους, της ανησυχίας και της κατάθλιψης (Mikkelsen et al., 2010· Teychenne, Ball & Salmon, 2008· Ströhle, 2009). Επιπλέον, η σωματική άσκηση ευνοεί την κοινωνική συναναστροφή, έχει αντίκτυπο στις θετικές σχέσεις με τους ανθρώπους και την κοινωνική ενσωμάτωση, την κοινωνικοποίηση, τα κίνητρα και την επιθυμία να ξεπεραστούν οι δυσκολίες που συνδέονται με την οπτική αναπηρία (Movahedi et al., 2011) ενώ αυξάνει την αυτοεκτίμηση και διάφορες κοινωνικές δεξιότητες (Auxteret al., 1997), έχοντας αντίκτυπο στην αυτοεκτίμηση ενός ατόμου, είτε άμεσα δίνοντας ένα αίσθημα κυριότητας, είτε έμμεσα επιτρέποντας στο άτομο να έχει πρόσβαση σε παροχές και να είναι ανεξάρτητο (Augestad, 2017).
Ακόμη, δεδομένου ότι η οπτική αναπηρία σχετίζεται με αυξημένο αίσθημα ανησυχίας (Brunes et al., 2019) και ότι τα άτομα με μειωμένη κινητικότητα, ενδεχομένως παρουσιάζουν σε μεγαλύτερο βαθμό αρνητικά ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά (Imai et  al., 2020), η σωματική άσκηση μπορεί να προσφέρει οφέλη, εκτός από τον κινητικό και στον ψυχοκοινωνικό τομέα, καθώς η ενασχόληση των ατόμων με οπτική αναπηρία με τη σωματική άσκηση και τον αθλητισμό έχει θετική επίδραση στον κινητικό τομέα, στην αυτονομία, στην ανεξαρτησία, και στα ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά των ατόμων με οπτική αναπηρία (Auxter et al., 1997· Holbrook & Koenig, 2000· Martens, 1988· Movahedi et al., 2011· Qasim et al., 2014· Scholl, 1986). Τα ομαδικά αθλήματα, που είναι ειδικά προσαρμοσμένα στην οπτική αναπηρία, όπως το Goalball, μπορεί να εκπαιδεύσουν τα άτομα με οπτική αναπηρία να είναι ανεξάρτητα στη λήψη αποφάσεων, να είναι σε θέση να κάνουν κάτι με και χωρίς τους άλλους, αναπτύσσοντας έτσι τη συνεργασία και την ανεξαρτησία του ατόμου από τους άλλους συγχρόνως (Martin, 2017· Movahedi et al., 2011). Ακόμη, αρκετές έρευνες αναφέρονται στην επίδραση της ενασχόλησης με τον αθλητισμό στην ψυχολογική ευεξία και στις κοινωνικές δεξιότητες των ατόμων με οπτική αναπηρία, καθώς και στην ανάπτυξη της αυτονομίας και των κινητικών δεξιοτήτων, όπως ο χρόνος αντίδρασης (Di Cagno et al., 2013· Karakaya, Aki & Ergun, 2009· Silva et al., 2010). Επισημαίνεται από τους ερευνητές ότι μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να επικεντρωθούν στη συστηματικότερη διερεύνηση της κινητικότητας και των κοινωνικών δεξιοτήτων, με απώτερο σκοπό τη βελτίωση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής των ατόμων με οπτική αναπηρία (Elsman et al., 2019). Για αυτόν τον λόγο, θεωρήθηκε σκόπιμο στην παρούσα εργασία να συμπεριληφθούν αθλητές και μη αθλητές με οπτική αναπηρία, ώστε να διερευνηθεί περεταίρω η συμβολή του αθλητισμού και της σωματικής άσκησης στα ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά των ατόμων με οπτική αναπηρία.