Συνέντευξη 9

Όνομα: Κώστας
Έτος γεννήσεως: 1954
Επάγγελμα: Συνταξιούχος μικροπωλητής, τηλεφωνητής
Ημερομηνία Συνέντευξης: 6/02/2013

Ερώτηση: Σε ποια ηλικία ξεκίνησε η εκπαίδευσή σας και που πήγατε δημοτικό;

Απάντηση: Πήγα δημοτικό στο χωριό μου στην Κεφαλονιά μέχρι την τρίτη δημοτικού, δεν την τελείωσα γιατί είχα το ατύχημα και τυφλώθηκα. Μετά ήρθα στον Οίκο Τυφλών.

Ερώτηση: Ποιος σας ενημέρωσε για το ειδικό αυτό σχολείο;

Απάντηση: Το σόι στο χωρίο δε με ήθελε γιατί υπήρχαν 2 απάντρευτες κόρες οι αδερφές μου και ο πατέρας με θεωρούσε ντροπή όταν τυφλώθηκα από τη νάρκη και μου έλεγε: «Ποιος θα τις πάρει αν έχουν να φορτωθούν κι εσένα τον τυφλό;». Ο στραβός που λένε στο χωριό. Έτσι με έστειλε στον Οίκο Τυφλών αφού πρώτα πήγα στο Γενικό Κρατικό να επουλωθούν τα τραύματα από τη νάρκη. Μια κυρία γνωστή μας ενημέρωσε την οικογένεια για τη Σχολή το 1964 όμως στην αρχή δε με δέχτηκαν γιατί χρειαζόταν μέσο. Αυτή πήγε και βρήκε τον Αρχιεπίσκοπο τον πρόεδρο της σχολής κι εγώ μαζί. Τέλος με δέχτηκαν.

Ερώτηση: Εκεί μέσα στη σχολή τι συνθήκες επικρατούσαν;

Απάντηση: Εκεί μέναμε μέσα και το 1964 που πήγα εγώ θυμάμαι χαρακτηριστικά ήμασταν 108 παιδιά, κορίτσια και αγόρια. Μέναμε στο παλιό κτίριο. Τα πιο πολλά παιδιά ήμασταν από επαρχία και είχαμε χτυπήσει από χειροβομβίδες και νάρκες. Λίγα ήταν μέσα εκ γενετής. Ήταν η περίοδος τέτοια, μετά το 1950, τα ξέρεις κι εσύ αυτά…

Ερώτηση: Τι μαθήματα παρακολουθούσατε μέσα στο Σχολείο;

Απάντηση: Στο δημοτικό το οποίο δεν αναγνωριζόταν και έπρεπε να γίνει μια πατέντα να πάνε στον υπουργό παιδείας για να δώσει άδεια να μπούμε στο γυμνάσιο. Μας περνούσαν δήθεν από επιτροπή και έπαιρναν τους δυο καλύτερους μαθητές της έκτης για το γυμνάσιο. Τα μαθήματα ήταν τα ίδια με του γενικού σχολείου παντού, συν μερικά έξτρα μουσικής και χειροτεχνίας, μήπως τυχόν και το εξελίξουμε ξέρεις αργότερα ως τέχνη.

Ερώτηση: Ποιά ήταν η διατροφή σας μέσα στη Σχολή;

Απάντηση: Δευτέρα πίναμε το πρωί γάλα με κακάο, τρώγαμε ψωμί με μαρμελάδα και βούτυρο και κάθε δεκαπέντε ημέρες είχε και μέλι την Πέμπτη. Μεσημέρι μακαρόνια με λουκάνικο, το βράδυ χόρτα, που δεν άρεσαν σε κανέναν, ή κάτι σούπες από κονσέρβες που βρωμούσαν. Τρίτη το πρωινό ήταν σταθερό, εκτός Πέμπτης, που τρώγαμε και ένα αυγό. Το μεσημέρι, βραστό μοσχάρι με σούπα ή πιλάφι. Το βράδυ μακαρόνια σούπα και το δειλινό δε σου είπα ήταν στις 5 μ.μ. Περνούσαμε με τη σειρά από την τραπεζαρία και τρώγαμε κρέμα ή ρυζόγαλο ή τέσσερα μπισκότα. Το Σάββατο είχε κέικ ή σταφιδόψωμο, το οποίο ήταν όλο λάδι. Την Κυριακή ραβανί. Σε σχέση με την επαρχία, το φαγητό ήταν καλό αλλά και πάλι μύριζε περίεργα γιατί το υλικά από τις κονσέρβες που έστελνε η Αμερική, οι πρώτες ύλες, δεν ήταν δηλαδή καλές. Φασολάδα ήταν κονσέρβα.

Ερώτηση: Γραφή Braille μάθατε μόλις πήγατε σχολείο;

Απάντηση: στην αρχή πήγαινες 8 ετών σε έβαζαν στην πρώτη δημοτικού, αν ήσουν μεγαλύτερος 10 ετών, όπως εγώ, σε έβαζαν σε λίγο μεγαλύτερη τάξη αλλά για 2 μήνες παρακολουθούσα τα μαθήματα γραφής της πρώτης δημοτικού, μαζί με τη διευθύντρια τη Χέλμη όχι μόνο εγώ αλλά και άλλα παιδιά. Αυτή η Χέλμη ήταν λωποδύτισσα και απατεώνισσα, έτρωγε χρήματα μαζί με έναν άλλο γραμματέα του Συμβουλείου από τις δωρεές.

Ερώτηση: Πότε διαβάζατε τα μαθήματα για το σχολείο και με ποιο τρόπο;

Απάντηση: 5μ.μ.-7μ.μ διαβάζαμε όλοι μαζί στη μεγάλη αίθουσα. Μετά χτύπαγε το κουδούνι και πηγαίναμε για φαγητό και ύπνο. Το πρωί, στις 7 πάλι, ο Σωτήρης ο μακαρίτης, το παιδί για όλες τις δουλειές και τα θελήματα, χτύπαγε το καμπανάκι για να ξυπνήσουμε.

Ερώτηση: Εκδρομές που πηγαίνατε με το σχολείο σας;

Απάντηση: Ερχόντουσαν κάποιο χριστιανοί, παπάδες και φιλάνθρωποι, έπαιρναν 10 παιδιά και τα πήγαιναν βόλτα στην παραλία. Επίσης στο Πλανητάριο και στην Ακρόπολη.

Ερώτηση: Σε ποιο μάθημα είχατε ιδιαίτερη κλίση;

Απάντηση: Εγώ ποτέ δεν είχα ανοίξει τα βιβλία μου, όπως μου τα έδιναν έτσι τα κρατούσα άθικτα μέσα στο θρανίο με το καπάκι. Το μάθημα το μάθαινα απ’ την παράδοση. Έλυνα τα μαθηματικά και τα προβλήματα στο αριθμητήριο, τα έδινα στις συμμαθήτριες και αυτές μου έλυναν τις ασκήσεις στα θεωρητικά.

Ερώτηση: Πόσα παιδιά ήταν στο τμήμα σας κάθε χρόνο περίπου;

Απάντηση: Στην έκτη δημοτικού ήμασταν 2 αγόρια και 8 κορίτσια, συνήθως συνολικά σε κάθε τμήμα 10-12 παιδιά.

Ερώτηση: Αφού τελειώσατε το δημοτικό, ποια πορεία ακολουθήσατε αργότερα;

Απάντηση: Πήγα στο γυμνάσιο γιατί ήμουν καλός μαθητής. Πήγα στο πρώτο Αρρένων Καλλιθέας 1050 παιδιά. Σε κάθε τάξη ήταν και από δύο παιδιά τυφλά.

Ερώτηση: Η σχέση με τους δασκάλους και τους συμμαθητές σας πώς ήταν στο γυμνάσιο;

Απάντηση: Οι περισσότεροι δε μας έδιναν πολλή σημασία, μας έκαναν απλά μια ερώτηση τυπικά για να μας βάλλουν έναν βαθμό. Άλλοι, μας αντιμετώπιζαν πιο σωστά. Στον Οίκο Τυφλών, όπου συνέχιζα να μένω, ερχόταν αναγνώστρια και μας διάβαζε τα βιβλία του Γυμνασίου. Με τους συμμαθητές οι σχέσεις ήταν και καλές και κακές. Άλλοι μας συμπαθούσαν και άλλοι μας πείραζαν, μας τραβούσαν κρυφά από πίσω τα μαλλιά επειδή εμείς δε βλέπαμε και γελούσαν. Μια μέρα εγώ με το φίλο μου το Βαγγέλη, τυφλός κι αυτός, συνεννοηθήκαμε, όποιος καταλάβουμε ότι πάει να μας πειράζει να τον πιάσουμε. Έτσι κ έγινε, πιάσαμε έναν και του ρίξαμε ένα χέρι ξύλο. Έκανε 15 μέρες να έρθει στο σχολείο. Μετά ήρθαν οι γονείς του και μας είπαν ότι ο Αντώνης δεν θα σας ξαναπειράξει. Από τότε τα παιδιά τα άλλα άρχισαν να μας σέβονται.

Ερώτηση: Το γυμνάσιο το τελειώσατε κανονικά;

Απάντηση: Εγώ στα 17 μου έφυγα απ τον Οίκο Τυφλών δε με κρατούσαν και παραπάνω γιατί είχα και πολλές τιμωρίες, έφευγα κρυφά έξω και αγόραζα σουβλάκια και τσιγάρα και για τα άλλα παιδιά. Αποβολή μού είχαν δώσει γιατί είχα φίλες κάποια κορίτσια. Με έβαζαν μέσα σε ένα δωμάτιο απομονωμένο, αλλά εγώ πάλι έβρισκα τρόπο και το έσκαγα απ το παράθυρο, έβγαινα, έπαιζα μπάλα και γυρνούσα πίσω στην απομόνωση. Αφού η Χέλμη είδε και απόειδε έστειλε ένα γράμμα στον πατέρα μου. Αυτός της είπε να με αφήνουν να βγαίνω έξω μόνο με το μπαστούνι μου. Στην τρίτη γυμνασίου άφησα το γυμνάσιο στην Καλλιθέα και πήγα στο Οικοτροφείο στα Σεπόλια. Παρακολουθούσα βέβαια το γυμνάσιο στην περιοχή εκεί.

Ερώτηση: Εκεί ήταν η Αγροτική Σχολή; Τι σας μάθαιναν ακριβώς;

Απάντηση: Φτιάχνανε εκεί κρεμάστρες, αναλόγια και άλλοι, όπως εμείς, που απλώς μέναμε μέσα και πηγαίναμε στο «Φάρο» για εκπαίδευση για τηλεφωνητές. Μετά έφυγα απ’ τα Σεπόλια και ενοικιάσαμε με ένα φίλο έξω δωμάτιο. Τελείωσα το Νυχτερινό Λύκειο της Καλλιθέας.

Ερώτηση: Που εργαστήκατε αργότερα;

Απάντηση: Όπου και να πήγαινα ζητούσαν ποινικό μητρώον και επειδή ο πατέρας μου ήταν αριστερών φρονημάτων και πεποιθήσεων, έκανα 7 χρόνια να πιάσω δουλειά. Μέχρι τότε πουλούσα τσατσάρες σαν μικροπωλητής στην Αιόλου, 2 δραχμές οι 3 τσατσάρες. Μια μέρα, τυχαία, σε ένα καφενείο χασικλήδων και ναρκομανών, στο καφενείο της Τούλας, στο παλιό Ταχυδρομείο, γνώρισα τον υπουργό εμπορικής ναυτιλίας επί Καραμανλή. Στο Ν.Α.Τ., Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο, με πήραν σαν τηλεφωνητή. Παρότι αυτός ήταν βασιλόφρονας δεν είχα πρόβλημα που ο πατέρας μου ήταν αριστερός. Εκεί δούλεψα 4051 ένσημα. Μόλις τα έκλεισα συνταξιοδοτήθηκα. Παράλληλα, γράφτηκα και στο Πανεπιστήμιο και τελείωσα τη Νομική Αθηνών. Λάμβανα και το επιστημονικό επίδομα 20%. Μετά παντρεύτηκα και η γυναίκα μου είναι τυφλή, στα 22 της τυφλώθηκε.

Ερώτηση: Πού εργαζόταν η σύζυγός σας μετά την τύφλωσή της;

Απάντηση: Στα 22 της έπαθε αιμορραγία στα μάτια, είχε τελειώσει τουριστικά επαγγέλματα, και μετά ήρθε στο «Φάρο» και έμαθε να κατασκευάζει σκούπες και βούρτσες. Έμαθε και την τηλεφωνική και εργαζόμασταν στο Ν.Α.Τ μαζί, εκεί τη γνώρισα.

Συνέντευξη 10

Όνομα: Δημήτρης
Έτος γεννήσεως: 1957
Επάγγελμα: Συνταξιούχος τηλεφωνητής
Ημερομηνία Συνέντευξης: 6/02/2013

Ερώτηση: Σε ποια ηλικία αρχίσατε την εκπαίδευσή σας;

Απάντηση: Πήγα δημοτικό 7 χρονών.

Ερώτηση: Ήσασταν τυφλός εκ γενετής ή χάστε την όρασή σας αργότερα;

Απάντηση: Έτσι γεννήθηκα, χωρίς να βλέπω.

Ερώτηση: Πού πήγατε σχολείο;

Απάντηση: Στο ειδικό σχολείο στη Θεσσαλονίκη, πήγα στον «Ήλιο», είχα κατέβει απ’ το χωρίο και έμενα μέσα στο Οικοτροφείο εκεί.

Ερώτηση: Από τι αποτελούνταν δηλαδή αυτό το Σχολείο-Οικοτροφείο;

Απάντηση: Είχε Οικοτροφείο για να στεγάζονται τα παιδιά, είχε δημοτικό σχολείο, που έρχονταν από το Υπουργείο Παιδείας δάσκαλοι κανονικά και κάναμε το πρόγραμμα της ύλης των κανονικών σχολείων, με άψογο πρόγραμμα λειτουργίας. Είχε και τμήματα εκμάθησης χειροτεχνίας, μουσικής, πιάνο, χορωδία, καλαθοπλεκτική. Το ίδρυσαν ιδιώτες το 1950 και προέδρευαν ευυπόληπτοι πολίτες και η Εκκλησία.

Ερώτηση: Ποιά ειδικά μαθήματα παρακολουθούσαν τα αγόρια και ποια τα κορίτσια;

Απάντηση: Συνήθως τα αγόρια έφτιαχναν καλάθια και τα κορίτσια υφαντά. Είχαμε και μια έκθεση και τα πουλούσαμε, όχι για την επιβίωση όμως.

Ερώτηση: Οι δάσκαλοί σας ήταν τυφλοί ή βλέποντες;

Απάντηση: Είχαμε τρεις τυφλούς δασκάλους, δύο της μουσικής και μια δασκάλα στο δημοτικό. Αυτοί είχαν τελειώσει στον Οίκο Τυφλών και διορίστηκαν στη Θεσσαλονίκη.

Ερώτηση: Ποιο μάθημα σας άρεσε περισσότερο;

Απάντηση: Μου άρεσε πολύ η ιστορία αλλά και η φυσική. Υπήρχε τότε η αδυναμία ένας τυφλός να μπορεί να παρακολουθεί μαθηματικά γιατί ήταν σε σχήματα, βέβαια εγώ προτιμούσα τα θεωρητικά.

Ερώτηση: Ποια βιβλία σάς παρέχονταν γραμμένα στην Braille;

Απάντηση: Ιστορία, γλώσσα, αρχαία ελληνικά μας τα έδινε ο «Φάρος» που είχε τυπογραφείο. Τις παραστάσεις με τα σχήματα μας τα εξηγούσε ο δάσκαλος. Εκεί είχαμε όλοι από ένα βιβλίο.

Ερώτηση: Στη Σχολή Θεσσαλονίκης ποιοι μαθητές γίνονταν δεκτοί;

Απάντηση: Γίνονταν δεκτοί απ όλη την Ελλάδα αλλά κυρίως απ τη Βόρεια Ελλάδα, εγώ είμαι απ την Ήπειρο. Οι γονείς τότε να φανταστείς δένονταν με τα παιδιά και δε μας άφηναν εύκολα. Την αδερφή μου φοβόντουσαν να τη στείλουν γιατί ήταν κι αυτή τυφλή, η διαδρομή Γιάννενα-Θεσσαλονίκη ήταν 11 ώρες. Ήρθαν απ’ την πρόνοια στο χωριό και την πήραν και την πήγαν στο Ίδρυμα. Μερικοί γονείς έκρυβαν ότι έχουν τυφλό παιδί γιατί ήταν η παράδοση έτσι και ντρέπονταν να το φανερώσουν. Εγώ έχω κι άλλη αδερφή που βλέπει και όταν πήγαινε με την άλλη μου αδερφή που δεν έβλεπε την απέκλειαν από παρέα όλοι οι υπόλοιποι. Σου λέει αυτή δε βλέπει, ο αδερφός της δε βλέπει, ρατσιστική προκατάληψη όσο δε φαντάζεσαι.

Ερώτηση: Σας προσέγγισε δηλαδή κάποια υπεύθυνη από την πρόνοια για να πάτε στο Σχολείο της Θεσσαλονίκης;

Απάντηση: Ναι ήρθε στο σπίτι η διευθύντρια πήρε την αδερφή μου και τη μάνα μου μαζί και λέει στη μάνα μου να κάτσει μια εβδομάδα να δει πώς θα περνάει η μικρή μέσα, αν δεν της αρέσει πάρ’ τη και φύγετε. Επειδή η μάνα μας είδε πως η συμπεριφορά των επιμελητριών ήταν άψογη έστειλε κι εμένα.

Ερώτηση: Πόσα άτομα ήταν τότε συνολικά στο Σχολείο;

Απάντηση: Εγώ πρόλαβα μέχρι 105 άτομα. Κάθε τάξη είχε 6 με 12 παιδιά. Ήταν εξαθέσιο το σχολείο. Το δημοτικό μας ήταν πολύ καλύτερο από τα υπόλοιπα δημοτικά όσον αφορά την εκπαίδευση.

Ερώτηση: Πώς γράφατε με γραφομηχανή ή πινακίδα;

Απάντηση: Με πινακίδα φυσικά, η γραφομηχανή ήταν πολυτέλεια τότε στη Θεσσαλονίκη.

Ερώτηση: Πώς γινόταν το διάβασμα μέσα στη Σχολή;

Απάντηση: Το πρόγραμμα ήταν λειτουργικό. Στη μία και μισή τελειώναμε το μεσημέρι. Είχε αμέσως φαγητό, διάλειμμα για τους μεγάλους και ύπνο για τα μικρά μέχρι τις τρεις. Μετά μέχρι τις τέσσερις και μισή διάβασμα και πέντε με εφτά και μισή πάλι διάβασμα. Μετά ελεύθερη ώρα μέχρι τις δέκα.

Ερώτηση: Τι φαγητό σας παρείχαν μέσα στη Σχολή;

Απάντηση: Καλό φαγητό σε σχέση με τα Γιάννενα. Το 1964 να σκεφτείς ήρθε το ρεύμα. Μια φορά το μήνα τρώγαμε κρέας στο χωριό. Στο Ίδρυμα, Δευτέρα, Πέμπτη, Σάββατο, Κυριακή κρέας, Τετάρτη και Παρασκευή όσπρια, Τρίτη ζυμαρικά. Τα τρόφιμα μάς τα παρείχαν κάποιοι εύποροι της Θεσσαλονίκης, ο Ζάνας ο παλιός και άλλοι ευεργέτες.

Ερώτηση: Εκδρομές που πηγαίνατε με το Σχολείο σας;

Απάντηση: Μας πήγαιναν μέσα στην πόλη και μια φορά το χρόνο μια ημερήσια, εκτός Θεσσαλονίκης: Χαλκιδική, Λάρισα, Κατερίνη.

Ερώτηση: Οι γονείς σάς έδιναν χρήματα να έχετε μαζί σας ή πλήρωναν το Ίδρυμα για τη στέγασή σας;

Απάντηση: Μας έδιναν λίγα λεφτά αν τα χρειαζόμασταν, όσοι είχαν φυσικά, αλλά στο Ίδρυμα μέναμε δωρεάν. Υπήρχε και ευαισθησία στα ορφανά παιδιά και τους έδιναν ρούχα από εράνους. Γενικά μας πρόσεχαν πολύ.

Ερώτηση: Ειδικό τμήμα για παιδιά με πρόσθετες αναπηρίες υπήρχε;

Απάντηση: Ναι είχαν δημιουργήσει ένα τμήμα γι παιδιά με νοητική στέρηση και απώλεια όρασης. Δύσκολο όμως αυτό γιατί μετά αναμιγνύονταν όλα μαζί και ο κατώτερος υπέφερε από τον ανώτερο ή ο ανώτερος δεν μπορούσε να εξελιχθεί. Ήταν δύσκολη η ένταξη τότε, δεν είναι σαν σήμερα. Ο δάσκαλος τότε δεν ήταν εξειδικευμένος απλά είχε μπει έτσι.

Ερώτηση: Σε τι ηλικία τελειώσατε το δημοτικό;

Απάντηση: Εγώ στα δεκατρία μου και πήγα γυμνάσιο ενώ έμενα στο Οικοτροφείο.

Ερώτηση: Τι βιβλία είχατε στην Braille στο γυμνάσιο;

Απάντηση: Μόνο τα αρχαία ελληνικά. Ήταν ένας Στυλιανόπουλος, ο οποίος άρχισε να γράφει με τα πόδια και μας έγραφε τα αρχαία γυμνασίου και λυκείου αλλά δεν ήταν τυφλός αυτός, το έκανε για να προσφέρει.

Ερώτηση: Οι σχέσεις με τους συμμαθητές σας πως ήταν στο γυμνάσιο;

Απάντηση: Σε τμήματα που είχαμε 3-4 παιδιά που δεν έβλεπαν υπήρχαν γκέτο. Διαφορετικά με τους βλέποντες ήταν πιο δύσκολο να εξοικειωθείς. Οι καθηγητές δεν έδιναν κατευθύνσεις τότε και δε συμβούλευαν τα άλλα παιδιά, πώς να φέρονται. Υπήρχαν πολλοί μαθητές που δεν έβλεπαν και ήταν καλοί μαθητές, αυτούς οι άλλοι τους προσέγγιζαν πιο εύκολα για να πάρουν γνώσεις. Εκεί στο γυμνάσιο έρχονταν αναγνώστες ευαισθητοποιημένοι και άτομα της εκκλησίας και μας διάβαζαν γιατί αλλιώς ήταν δύσκολο για εμάς.

Ερώτηση: Μέσα στο Οικοτροφείο όπου συνεχίσατε τη διαμονή σας πώς κυλούσαν οι μέρες σας;

Απάντηση: Φλερτάραμε (γελάει), ήμασταν βέβαια σε ξεχωριστούς κοιτώνες, όμως πάντα βρίσκαμε την ευκαιρία να βρισκόμαστε με τα κορίτσια. Μόνο παιδιά δεν κάναμε (γελάει έντονα). Μια φορά μας χώρισαν τις αυλές για να μη βρισκόμαστε, εμείς όμως ρίξαμε τον τοίχο, τον ξαναέχτισαν, μετά τον πηδούσαμε, όλοι είχαμε την κοπέλα μας. Πολλά παιδιά μέχρι να τελειώσουν το γυμνάσιο έμεναν μέσα μέχρι μεγάλη ηλικία, δεν υπήρχε περιορισμός, όπως στην Αθήνα. Ορισμένοι έμεναν και δούλευαν σαν εργάτες, έτσι για να ανταλλάσσουν τη διαμονή τους ή δούλευαν στην καλαθοπλεκτική. Μετά τα είκοσι του χρόνια μπορούσαν να τον προσλάβουν και να πληρώνεται κανονικά είτε ως δάσκαλο είτε ως εργάτη. Μερικοί οικότροφοι παντρεύονταν και μεταξύ τους.

Ερώτηση: Τι κατασκευάζατε μέσα στα εργαστήρια του Οικοτροφείου;

Απάντηση: Σαλονάκια κυρίως από ψάθα και διάφορα ακόμα αντικείμενα. Κάθε χρόνο γινόταν έκθεση. Ζητούσαν και πολλοί ιδιώτες να τους κατασκευάσουμε ό,τι ήθελαν και ό,τι φυσικά μπορούσαμε.

Ερώτηση: Πότε τελειώσατε το γυμνάσιο και ποια ήταν η πορεία σας στην εκπαίδευση αργότερα;

Απάντηση: Τελείωσα στα 19 μου το γυμνάσιο, ήταν ακόμα έξι τάξεις, δεν το είχαν χωρίσει σε λύκειο, με τη μεταρρύθμιση Ράλλη χωρίστηκε. Από το 1970 κι έπειτα είχαν φτιάξει μια Σχολή Τηλεφωνητών, όμοια με εδώ του «Φάρου», έμενες ένα χρόνο, μάθαινες αγγλικά και έπαιρνες πτυχίο. Όταν τελειώναμε, ήταν δύσκολος ο διορισμός, έπρεπε να έχεις τον μπάρμπα σου βουλευτή, δεν υπήρχε ο ΑΣΕΠ. Αργότερα, απ’ το 1974, το Κράτος άρχισε να κάνει διορισμούς, είχε ανάγκη δηλαδή τους τηλεφωνητές. Εγώ κατέβηκα Αθήνα στην Εθνική Τράπεζα στη Σταδίου, με πήραν και είχα κάνει αίτηση, είχε ο θείος μου όμως κάποιον γνωστό και η πρόσληψη ήταν πιο εύκολη.

Ερώτηση: Η σχέσεις με τους συναδέλφους σας πώς ήταν καθημερινά;

Απάντηση: Καλές, μια χαρά. Ήταν ακόμα τρεις τυφλοί εκεί και εργάζονταν. Σε άλλη Εθνική, απ’ όσο γνώριζα, τότε εργάζονταν ακόμα έξι. Στο Πανεπιστήμιο, που πήγα στη Νομική, ήταν λίγο δυσκολότερα τα πράγματα.

Ερώτηση: Ήσασταν φοιτητής και στη Νομική δηλαδή. Εκεί πως το επιλέξατε να εγγραφείτε;

Απάντηση: Τότε είχαμε το ελεύθερο να μπαίνουμε χωρίς εξετάσεις. Είχα προετοιμαστεί να δώσω αλλά το 1977 άλλαξε ο νόμος και μπαίναμε σε όποια Σχολή θέλαμε. Διάλεξα το Πολιτικό της Νομικής. Δύσκολα όμως γιατί δεν υπήρχε κανένα βιβλίο στη γραφή μας. Έπρεπε να βρεις κάποιον να σου διαβάζει. Ήρθε και η αδερφή μου Αθήνα, δεν πήγε Πανεπιστήμιο, δεν ήθελε, έπιασε δουλειά ως τηλεφωνήτρια στο Δημοτικό Νοσοκομείο και νοικιάζαμε μαζί σπίτι μέχρι να αγοράσω το δικό μου. Στο μισθό, να ξέρεις, τότε, όποιος είχε πτυχίο Πανεπιστημίου, είχε ένα επιπλέον 25%.

Ερώτηση: Στην Τράπεζα ποια ήταν τα καθήκοντά σας;

Απάντηση: Καθαρά του τηλεφωνητή. Να μεταβιβάζω τους πελάτες στους διευθυντές, στα ταμεία. Μπορεί να εξυπηρετούσα και τριακόσιους πελάτες την ημέρα.

Ερώτηση: Περίοδοι ανεργίας υπήρχαν;

Απάντηση: όχι γιατί είχα προσληφθεί μόνιμος.

Ερώτηση: Πόσα χρήματα λαμβάνατε τότε στην Τράπεζα;

Απάντηση: Ξεκίνησα με 6.800 δραχμές, το ψωμί είχε 2,5 δραχμές, το κρέας με μακαρόνια 4,5 δραχμές περίπου. Στα λέω για να καταλάβεις την αντιστοιχία. Οχτώ ώρες εργαζόμουν και αργότερα πέντε.

Ερώτηση: Αφού τελειώσατε το Πανεπιστήμιο δεν ασχοληθήκατε με κάτι παρεμφερές με αυτό που σπουδάσατε;

Απάντηση: Όχι, εγώ σπούδαζα γιατί μου άρεσε το διάβασμα.

Ερώτηση: Πόσα ένσημα χρειάστηκαν για να συνταξιοδοτηθείτε;

Απάντηση: Όλοι οι τυφλοί έφευγαν με 4.050 ένσημα περίπου.

Ερώτηση: Άλλοι συγγενείς ή φίλοι τυφλοί τι επαγγέλματα ακολούθησαν;

Απάντηση: Κοίτα, γενικά θα σου πω τώρα, για να ξέρεις. Εκπαίδευση τυφλών στα γυμνάσια δεν υπήρχε μέχρι το 1960, ήταν τόσο μεγάλη η προκατάληψη και να ήθελες να πας δε σε έπαιρναν. Οι δασκάλες απ τον «Ήλιο» ζητούσαν από το γυμνάσιο να μας πάρουν και αυτοί τους ρωτούσαν: «Πώς τρώνε αυτά τα παιδιά, μπορούν;». Μας θεωρούσαν ανίκανους να φέρουμε εις πέρας τα βασικά. Μέχρι το 1960 η απασχόληση γινόταν μέσα στα εργαστήρια είτε στο «Φάρο», είτε στον «Οίκο Τυφλών». Άλλοι γνωστοί μου ήταν μουσικοί και ιεροψάλτες. Καλλιεργούσαν τη βυζαντινή μουσική και η εκκλησία τους προσελάμβανε. Λαχειοπώλες και μικροπωλητές καταντούσαν επαίτες. Τι να κάνουν, αφού δεν είχαν να φάνε; Υπήρχε μεγάλος ρατσισμός. Ενώ στην αρχή ο κόσμος βοηθούσε, είχε μαθευτεί αργότερα ότι απ’ τη ζητιανιά έβγαζαν ορισμένοι πολλά χρήματα και γύρισε μπούμερανκ αυτό. Ντρεπόμασταν πολλές φορές κι εμείς που δεν ήμασταν επαίτες να κυκλοφορήσουμε στο δρόμο. Στην αρχή ξεκίνησαν να ζητάνε χρήματα για να ζήσουν, μετά όμως τους άρεσε αυτό, συνήθισαν και δεν έψαχναν πουθενά εργασία. Είναι σαν αυτό που λέμε με τις πόρνες, δε φταίει αυτή η ανάγκη την έκανε, αλλά τελικά βολεύτηκε γιατί είδε πως βγαίνει καλό χρήμα. Η μεγάλη απορρόφηση έγινε με την τηλεφωνική.

Συνέντευξη 11

Όνομα: Γιώργος
Έτος γεννήσεως: 1948
Επάγγελμα: Συνταξιούχος τηλεφωνητής
Ημερομηνία Συνέντευξης: 6/02/2013

Ερώτηση: Σε ποια ηλικία ξεκίνησε η εκπαίδευσή σας;

Απάντηση: Το 1956 ήρθα στην Αθήνα, από την Ήπειρο ήμουν από ένα απομονωμένο χωρίο.

Ερώτηση: Πώς και δεν φοιτήσατε στη Θεσσαλονίκη;

Απάντηση: Δεν τη γνωρίζαμε τότε πολύ καλά τη Σχολή στη Θεσσαλονίκη, δεν υπήρχαν καλά-καλά συγκοινωνίες και οι αποστάσεις διανύονταν δύσκολα. Κάποιοι γνωστοί μας από την Αθήνα μας είπαν για τον Οίκο Τυφλών όταν ήμουν 8 ετών.

Ερώτηση: Είχατε φοιτήσει τα προηγούμενα χρόνια στο δημοτικό σχολείο του χωριού σας;

Απάντηση: Όχι. Άκου να δεις, εμένα η μητρική μου γλώσσα είναι τα βλάχικα γιατί ήταν βλαχόφωνο το χωρίο στα Τζουμέρκα και η γλώσσα μας ήταν μια Ρουμανική διάλεκτος. Με έστειλαν λοιπόν ένα χρόνο να μάθω τα Ελληνικά στο κανονικό σχολείο, πριν κατέβω στην Αθήνα.

Ερώτηση: Γεννηθήκατε τυφλός ή βλέποντας;

Απάντηση: Τυφλός γεννήθηκα.

Ερώτηση: Πώς ήταν η καθημερινότητά σας στον Οίκο Τυφλών;

Απάντηση: Ήταν πολύ ωραία, έχω καλές αναμνήσεις, γιατί παίζαμε όλη μέρα, μπάλες με ένα τσιγκάκι, κάτι κουτιά με χαλίκια και τα κλοτσούσαμε στην αυλή. Οι μπάλες του ποδοσφαίρου τότε ήταν με σαμπρέλα και λαιμό και βάζαμε ένα σκοινί και δέναμε τέσσερα τσιγκάκια για να τα ακούμε. Είχαμε και μονόζυγα, κάναμε και τούμπες. Ήταν ένα σχολείο ολοήμερο. Το πρωί κάναμε προσευχή, μετά μας διάβαζαν εφημερίδα για μισή ώρα να μαθαίνουμε τα νέα. Η Χρυσίνα Ελένη το είχε καθιερώσει, φωτισμένος και δημοκρατικός άνθρωπος, αλλά πήρε πόδι γιατί παραήταν καλή για εκείνο το χώρο. Τουλάχιστον ό,τι καλό έκανε παρέμεινε.

Ερώτηση: Τι μαθήματα παρακολουθούσατε στη Σχολή;

Απάντηση: Κάναμε τα γενικά του Δημοτικού, το κανονικό πρόγραμμα δηλαδή. Στις 12.30 περίπου τρώγαμε, μετά κάναμε βυζαντινή μουσική και όργανα. Από το πιο εύκολο ήταν η γραφή γιατί τη μαθαίναμε μόλις πηγαίναμε.

Ερώτηση: Κάθε μαθητής είχε τα δικά του βιβλία στη γραφή Braille;

Απάντηση: Όταν πήγα εγώ, ναι. Πιο πριν δεν είχαν όλοι οι μαθητές, απ’ όσο ξέρω. Μετά διαβάζαμε όλοι μαζί το απόγευμα από τα βιβλία αυτά. Κάποιος έκανε ανάγνωση και οι υπόλοιποι ακούγαμε.

Ερώτηση: Εκδρομές πού πηγαίνατε συνήθως;

Απάντηση: Εδώ στα πέριξ κυρίως. Για παράδειγμα, κάναμε για το αλάτι, μας πήγαιναν στις Αλυκές στον Άλιμο, κυρίως εκπαιδευτικές. Άλλες φορές, μας πήγαιναν στη Σχολή της Αστυνομίας και τραγουδούσαμε με τη χορωδία, σε νοσοκομεία και στις φυλακές Κορυδαλλού, όπου πηγαίναμε Χριστούγεννα να τραγουδάμε.

Ερώτηση: Η μετάβασή σας στο γυμνάσιο πώς έγινε;

Απάντηση: Στη δική μου εποχή καθιερώθηκε. Συνήθως έστελναν τους δύο ή τρεις καλύτερους μαθητές. Δύσκολα ήταν στο γυμνάσιο γιατί υποδομές δεν υπήρχαν, καμιά φορά μας έκαναν ανάγνωση οι βλέποντες συμμαθητές μας. Όσοι πηγαίναμε γυμνάσιο ήμασταν καλοί μαθητές και είχαμε και απαιτήσεις. Θα σου πω μια περίπτωση για να καταλάβεις. Τότε σε μια τάξη κάναμε Θουκυδίδη αλλά σε Braille δεν υπήρχαν όλα τα βιβλία του στο Γυμνάσιο. Εμείς απαιτούσαμε να μας τα τυπώσουν για να μπορούμε να τα διαβάσουμε γιατί διαφορετικά δε μπορούσαμε να παρακολουθήσουμε. Από τους καθηγητές κατανόηση υπήρχε, από το Κράτος όμως όχι.

Ερώτηση: Τελειώσατε το γυμνάσιο κανονικά;

Απάντηση: Μέχρι 17 ετών έμενα στον Οίκο Τυφλών, τότε πήγαινα τρίτη Γυμνασίου, μετά νοίκιασα σπίτι και δούλευα ως μικροπωλητής. Πουλούσα τσατσάρες, κάλτσες, χειρομάντιλα.

Ερώτηση: Μικροπωλητής για πόσο καιρό ήσασταν;

Απάντηση: Από το 1967 περίπου μέχρι το 1970, που έγινα τηλεφωνητής. Δυσκολεύτηκα να τελειώσω το γυμνάσιο γιατί δούλευα το πρωί και πήγαινα σε νυχτερινό σχολείο μετά. Να φανταστείς στη Χούντα μάς κυνηγούσαν ως «διαταράσσοντες της ευταξία της πόλης». Έχω κάνει κρατητήριο πάνω από 100 μέρες γιατί πουλούσα χτένες. Μας έλεγαν να μένουμε σπίτια μας και να μας ταΐζουν οι δικοί μας, να μην κυκλοφορούμε έξω.

Ερώτηση: Τα χρήματα ήταν ικανοποιητικά ως μικροπωλητής;

Απάντηση: Αν μας άφηναν ναι. Τώρα εγώ θα είχα δύο διαμερίσματα. Παίρναμε τις κάλτσες 7 δραχμές από την αποθήκη και τις πουλούσαμε 10, τριάντα τοις εκατό κέρδος. Το Μάιο πουλούσαμε σακούλες για παλτό και ταγιέρ γιατί ήταν η εποχή που τα φυλούσαν στις ντουλάπες.

Ερώτηση: Αφού τελειώσατε το εξατάξιο γυμνάσιο τι κάνετε μετά;

Απάντηση: Ήρθα στο «Φάρο» και παρακολουθούσα μαθήματα τηλεφωνικής, το 1969, όταν τελείωσα έψαχνα δουλειά. Έναν γνωστός μου βρήκε δουλειά σε δύο νοσοκομεία: στο Τζάνειο και στο Ιπποκράτειο. Αυτός διάλεξε το Τζάνειο κι έτσι πήγα εγώ στο Ιπποκράτειο.

Ερώτηση: Οι συνθήκες στο νοσοκομείο πώς ήταν;

Απάντηση: Δουλειά είχα αρκετή, οι συνάδελφοί μου μας συμπεριφέρονταν άψογα γιατί ήμασταν ακόμη 5-6 άτομα με πρόβλημα όρασης. Πέρασα πολύ καλά εκεί, δεν έχω κανένα παράπονο. Ήμουν αγαπητός σε όλους. Είχα και φίλες νοσηλεύτριες (γελάει).

Ερώτηση: Πιο πολλά χρήματα βγάζατε ως τηλεφωνητής ή ως μικροπωλητής;

Απάντηση: Σίγουρα ως μικροπωλητής, αλλά στο πεζοδρόμιο δεν είναι ωραίο να δουλεύεις, έχεις διαφορετική αντιμετώπιση από την κοινωνία, το καταλαβαίνεις καταρχάς στη χροιά της φωνής των ανθρώπων. Ήμουν τύπος που ήθελα την καλή μαρτυρία. Παρότι δεν άπλωνες το χέρι να ζητιανεύσεις, δεν θεωρούνταν αξιοπρεπής δουλειά ο μικροπωλητής. Εμείς που είχαμε πάει γυμνάσιο δε θέλαμε να μας λυπούνται και να μας δίνουν έτσι χρήματα, χωρίς να αγοράσουν κάτι. Πολλοί τα δέχονταν και είχαν το επάγγελμα του μικροπωλητή σαν επικάλυψη της επαιτείας.

Ερώτηση: Πανεπιστήμιο πήγατε;

Απάντηση: Όχι πήγα στο Ωδείο και πήρα πτυχίο βυζαντινής μουσικής.

Ερώτηση: Πόσα χρόνια εργαστήκατε στο τηλεφωνικό κέντρο του νοσοκομείου;

Απάντηση: Εργάστηκα 20 χρόνια, συμπλήρωσα κάπου 5800 ένσημα γιατί δούλευα χωρίς ρεπό πολλές φορές και πήρα σύνταξη μετά.

Ερώτηση: Τι άλλα επαγγέλματα ακολουθούσαν άλλοι τυφλοί γνωστοί σας;

Απάντηση: Πολλοί εργάζονταν στα προστατευόμενα εργαστήρια του «Φάρου», στις σκούπες και στις βούρτσες και ελάχιστοι μέχρι το 1975 ως δικηγόροι. Οι περισσότεροι ήταν τηλεφωνητές στη ΔΕΗ στον ΟΤΕ στην ΕΡΤ και σε ιδιωτικές εταιρίες.

Συνέντευξη 12

Όνομα: Βιβή
Έτος γεννήσεως: 1957
Επάγγελμα: Συνταξιούχος τηλεφωνήτρια, δασκάλα εκμάθησης γραφής Braille
Ημερομηνία Συνέντευξης: 6/02/2013

Ερώτηση: Γεννηθήκατε τυφλή ή βλέπουσα;

Απάντηση: Είχα παιδικό γλαύκωμα. Από νωρίς κατάλαβαν οι γονείς μου ότι είχα πρόβλημα, με πήγαν στο εξωτερικό δύο φορές, έκανα πάνω από δέκα επεμβάσεις στα μάτια, αλλά είχε δημιουργηθεί ενδοφθάλμια πίεση που κατέστρεφε σιγά-σιγά το οπτικό νεύρο. Πρώτη δημοτικού πήγα στο κανονικό σχολείο αλλά δυσκολευόμουν πολύ στον πίνακα και ο δάσκαλος συνέστησε στους γονείς μου να με πάνε στον Οίκο Τυφλών. Αυτό τους σόκαρε γιατί έβλεπαν ότι μπορώ να διαβάζω και δεν ήθελαν να παραδεχτούν ότι το γλαύκωμα θα χειροτέρευε την κατάσταση.

Ερώτηση: Άρα πήγατε στον Οίκο Τυφλών; Εκεί πώς ήταν η καθημερινότητά σας;

Απάντηση: Πήγα στην Καλλιθέα, ναι. Εκεί υπήρχαν μόνο παιδιά που δεν έβλεπαν καθόλου, όπως και πολλοί δάσκαλοι που μας δίδασκαν τη μουσική. Αυτοί που μας έκανα πιάνο και βιολί, εγώ έκανα πιάνο. Ακόμα κάναμε ροτέν και όποιος ήθελε και υφαντική. Φτιάχναμε ψωμιέρες, σουπλά, σουβέρ και ντύματα για μπουκάλια, όλα αυτά τα πουλούσαμε και δεχόμασταν και παραγγελίες.

Ερώτηση: Τι επιπλέον μαθήματα παρακολουθούσατε, εκτός από αυτά της γενικής παιδείας;

Απάντηση: Κάναμε πολλή μουσική, συνήθως τα κορίτσια πιάνο και τα αγόρια βιολί. Κάναμε οδηγισμό, αυτό μου άρεσε πολύ.

Ερώτηση: Τους γονείς σας πότε τους βλέπατε;

Απάντηση: Εγώ που ήμουν από Αθήνα τους έβλεπα κάθε Σάββατο, άλλα παιδιά, που κατάγονταν από επαρχία, τους έβλεπαν κάθε Πάσχα και καλοκαίρι. Ήμουν από τους τυχερούς, με έπαιρναν Σάββατο και γυρνούσαν Δευτέρα πρωί.

Ερώτηση: Εκδρομές που πηγαίνατε συνήθως με το σχολείο σας;

Απάντηση: Κατά μήκος του Ιλισού περίπατο ή στο Φάληρο.

Ερώτηση: Η μετάβασή σας στο γυμνάσιο πώς έγινε, αντιμετωπίσατε κάποιο πρόβλημα;

Απάντηση: Πήγα με υποτροφία στη σχολή Χιλ, στην Πλάκα, η οποία ιδρύθηκε το 1832 από τον ιεραπόστολο Χιλ και λειτούργησε ως Παρθεναγωγείο για τις πλούσιες κόρες γνωστών οικογενειών. Η δασκάλα μου της έκτης δημοτικού πήγαινε σε διάφορα συνέδρια και γνώρισε τη διευθύντρια της Σχολής την κυρία Παναγιωτοπούλου, της είπα ότι ήμουν άριστη μαθήτρια και αυτή δέχτηκε να με πάρει με υποτροφία. Οι γονείς μου ήταν φτωχοί και δεν είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν ιδιωτικό σχολείο σε καμία περίπτωση.

Ερώτηση: Στο γυμνάσιο τι αντιμετώπιση είχατε από συμμαθητές και καθηγητές;

Απάντηση: Εγώ όταν πήγα στη σχολή Χιλ είχα βάλει στοίχημα με τον εαυτό μου να τα καταφέρω. Έτσι κάθισα και έμαθα τυφλό σύστημα σε κανονική γραφομηχανή και έγραφα εκεί όλα τα μαθήματα. Την επόμενη μέρα έδινα τις ασκήσεις στην καθηγήτρια. Τα πρόχειρα και τα επίσημα διαγωνίσματα τα έγραφα κι αυτά στη γραφομηχανή. Δεν ήθελα να εξετάζομαι προφορικά γιατί ήθελα ίση μεταχείριση. Στο τέλος του γυμνασίου ανακηρύχτηκα πρώτη μαθήτρια με 19 και 3. Οι σχέσεις ήταν καλές αλλά εγώ ε