‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 8ο

Ιούλ 2, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 8ο

 

1.4.         Ιστορική αναδρομή

 

Το 1906, στην Ελλάδα ιδρύθηκε ο «Οίκος Τυφλών», ένα κέντρο στέγασης που παρείχε φροντίδα και εκπαίδευση σε μη βλέποντα παιδιά ηλικίας 8-18 ετών. Το κέντρο άρχισε να προσφέρει μαθήματα κατάρτισης για άτομα με άλλες αναπηρίες, όπως νοητική υστέρηση και κώφωση, τη δεκαετία του 1940 και του 1950. Με το Προεδρικό Διάταγμα 265-1979 ο «Οίκος Τυφλών» μετατράπηκε σε «Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών» (ΚΕΑΤ), νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Κύριος στόχος του κέντρου είναι η παροχή εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης σε άτομα όλων των ηλικιών με ειδικές ανάγκες, με υπηρεσίες που περιλαμβάνουν τμήμα προνηπίων, υποστηρικτική διδασκαλία για μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, εκπαίδευση προσανατολισμού-κινητικότητας, εκπαίδευση και πιστοποίηση στη γραφή Braille, δεξιότητες υπολογιστών και κατάρτιση σε νέες τεχνολογίες και αθλήματα. Το κέντρο εξυπηρετεί παιδιά, εφήβους και ενήλικες σε εθνικό επίπεδο και στοχεύει στην προώθηση της ανεξαρτησίας και της ένταξης των ατόμων με προβλήματα όρασης στην κοινωνία (Νάκα, 2019). Την ίδια χρονιά, στο Σύνταγμα ορίζεται για πρώτη φορά το άτομο με οπτική αναπηρία (Ν.958/1979, ΦΕΚ Α’ 191), ως το άτομο το οποίο «στερείται παντελώς της αντιλήψεων του φωτός ή του οποίου η οπτική οξύτης είναι μικρότερη του 1/20 της φυσιολογικής τοιάυτης» ((Παπακωνσταντίνου, 2012).

Το ΚΕΑΤ ιδρύθηκε από τους Γ. Δροσίνη και Δ. Βικέλα, με τη δωρεά των αδελφών Αμπέτ. Ο αρχικός σκοπός του ήταν η προστασία των τυφλών. Έως το 1979, ήταν μια φιλανθρωπική οργάνωση, με πρόεδρο τον τωρινό Αρχιεπίσκοπο Αθηνών. Το 1979, και μετά από τους σκληρούς αγώνες των τυφλών, έγινε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (με Προεδρικό Διάταγμα 265/04.17.79, 74 / 04.17.1979) και μετονομάστηκε σε Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών. Επιβλέπεται και χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας (Προεδρικό Διάταγμα 85/2012, “Καθιερώνοντας και μετονομάζοντας υπουργεία, μεταφέροντας και ακυρώνοντας υπηρεσίες” άρθρο 4 “το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας 141 / 21.6.2012 τεύχος Α΄) (CERB, 2023). Το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών είναι ο μοναδικός δημόσιος οργανισμός στη χώρα που παρέχει υπηρεσίες σε άτομα με προβλήματα όρασης όλων των ηλικιών σχετικά με την εκπαίδευση και την αποκατάσταση σε εθνικό επίπεδο. Κύριος στόχος του Κέντρου είναι η πλήρης εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης σε όλα τα στάδια ανάπτυξης. Το Κέντρο στοχεύει επίσης στη μείωση των συνεπειών της οπτικής αναπηρίας και στην επίτευξη κοινωνικής ένταξης μέσω ειδικών προγραμμάτων, συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης (CERB, 2022).

Έπειτα, ιδρύθηκε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Τυφλών (ΠΣΤ) στην Αθήνα το 1932. Ήταν η πρώτη αυτό-οργάνωση τυφλών και όλων των ατόμων με αναπηρία εν γένει στην Ελλάδα. Αριθμεί περίπου 5.000 τακτικά μέλη και αποτελεί τον επίσημο κοινωνικό-συνδικαλιστικό φορέα ατόμων με προβλήματα όρασης στην Ελλάδα. Πρωταρχικός στόχος του οργανισμού είναι η υπεράσπιση των δικαιωμάτων και της ποιότητας ζωής των ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με προβλήματα όρασης, στην Ελλάδα. Ο ΠΣΤ εκπροσωπείται αποκλειστικά από την Ελληνική Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμΕΑ), τη Διαβαλκανική Συνεργασία, την Εθνική Ομοσπονδία Τυφλών και άλλους διεθνείς οργανισμούς για τους τυφλούς, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση Τυφλών (EBU) και η Παγκόσμια Ένωση Τυφλών (WBU). Ο ΠΣΤ παρέχει μια σειρά υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογικών εφαρμογών, των διεθνών σχέσεων, των κοινωνικών διοικητικών και οικονομικών υπηρεσιών και της έκθεσης τεχνικών βοηθημάτων. Πιο συγκεκριμένα, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Τυφλών λειτουργεί τις ακόλουθες υπηρεσίες: Διοικητικές και Οικονομικές, Κοινωνικές, Κινητικότητα, Προσανατολισμός και Δεξιότητες Καθημερινής Διαβίωσης, Ομιλούντα Βιβλία, Επαγγελματικός προσανατολισμός και αποκατάσταση, Πολιτιστικά προγράμματα (Χορωδία Βυζαντινής και Δημοτικής μουσικής, ομάδα ποικίλης νεανικής μουσικής κ.λπ. ), Διεθνείς σχέσεις και ευρωπαϊκά προγράμματα, Αθλητικές δραστηριότητες κ.λπ. Αυτές οι υπηρεσίες είναι παρόμοιες με αυτές της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Τυφλών και των Ευρωπαίων Τυφλών (Νάκα, 2019).

Εν συνεχεία ο Φάρος Τυφλών Ελλάδος ξεκίνησε να λειτουργεί από το 1946. Είναι Μη Κερδοσκοπικός Σύλλογος που είναι ειδικά αναγνωρισμένος ως Φιλανθρωπικός και πιστοποιημένος ως Πάροχος Υπηρεσιών Κοινωνικής Φροντίδας. Οι δραστηριότητές του εποπτεύονται από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και υποστηρίζεται οικονομικά από την Περιφέρεια Αττικής για λογαριασμό του ελληνικού κράτους. Η αποστολή και οι βασικοί στόχοι του συλλόγου όπως ορίζονται στα καταστατικά του είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής των μελών του. Ο οργανισμός «Φάρος» προσφέρει πολλές υπηρεσίες στην κοινότητα των τυφλών στην Ελλάδα (Μώραλη, 2017). Αυτές οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν προστατευμένα εργαστήρια για την απασχόληση, μια υπηρεσία εκτύπωσης Braille, ένα στούντιο ηχογράφησης, μια δανειστική βιβλιοθήκη και δύο περιοδικά. Προσφέρουν επίσης καθοδήγηση και υποστήριξη για τα πρόσφατα τυφλά άτομα και τις οικογένειές τους. Στόχος του προγράμματος είναι να υποστηρίξει την ένταξη των ατόμων με προβλήματα όρασης στην κοινωνία, να εξασφαλίσει την ανεξαρτησία τους και να τα βοηθήσει να αναπτύξουν στο έπακρο τα ταλέντα τους. Στους μελλοντικούς στόχους του περιλαμβάνονται η λήψη ειδικών μέτρων για να βοηθήσουν τους τυφλούς να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της τύφλωσης και η βοήθεια προς αυτούς να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους σε όλους τους τομείς της ζωής, η παροχή υπηρεσιών σε τυφλούς και στις οικογένειές τους, για να τους βοηθήσουν να μάθουν και να βελτιώσουν τις δεξιότητές τους και να παρέχουν πληροφορίες και υποστήριξη στην κυβέρνηση, καθώς και η παροχή ευκαιριών για να αυξηθεί το πνευματικό και μορφωτικό επίπεδο των ατόμων με προβλήματα όρασης και να καταστούν τα προϊόντα τους πιο εμπορεύσιμα (Φάρος Τυφλών Ελλάδος, 2023).

Επιπλέον, το 1979, αποφασίζεται νόμος για την περίθαλψη των ατόμων με οπτική αναπηρία (Ν.958/79, ΦΕΚ Α΄ 191), σύμφωνα με τον οποίο ορίζεται: «Εις τους τυφλούς παρέχεται ανάλογο περίθαλψις, δυνάμενη να χορηγείται υπό τη μορφήν χρηματικού βοηθήματος, εφ’ όσον δεν λαμβάνουν οικονομικήν ενίσχυσιν, λόγω της τυφλότητάς των, εκ του δημοσίου ταμείου ή εξ’ ετέρας οιασδήποτε πηγής της ημεδαπής ή αλλοδαπής μεγαλυτέραν του δια του παρόντος προβλεπόμενου χρηματικού βοηθήματος και εφόσον στερούνται των προς αντιμετώπισιν των βασικών βιοτικών τω αναγκών απαραίτητων μέσων, μεταξύ των οποίων η ιατρική περίθαλψης και περιποίησις» (Παπακωνσταντίνου, 2012).

Μια άλλη πρωτοβουλία στα πλαίσια κοινωνικής ένταξης των ανθρώπων με αναπηρία στην Ελλάδα είναι το Μουσείο Αφής. Το Μουσείο δημιουργήθηκε το 1984 χάρη στο υψηλό όραμα και τη σχετική πρωτοβουλία της τότε Προέδρου, Πρωτοπαπαδάκη Λαυρεδία και του Διευθυντή Κεφαλή Εμμανουήλ για τη δημιουργία συνθηκών ίσης πρόσβασης των ΑμΕΑ στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Βρίσκεται στην Καλλιθέα, στο ιστορικό διώροφο κτίριο του Φάρου των Τυφλών στην Ελλάδα, που δωρήθηκε από τους Γιώργο και Ευγενία Εμπειρίκου στη δεκαετία του 50′. Με τα χρόνια οι εκθέσεις του – ακριβή αντίγραφα των αρχικών που εκτίθενται σε άλλα μουσεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό – έχουν εμπλουτιστεί, ενώ παράλληλα υλοποιήθηκαν σημαντικά θεματικά-ενημερωτικά προγράμματα, έτσι το Μουσείο έχει εξελιχθεί σε ένα σύγχρονο πολιτιστικό προορισμό, πλήρως προσβάσιμο στον πληθυσμό-στόχο (Tactual Museum, 2022).

Την περίοδο 1990 – 2010 παρατηρείται μία έντονη δραστηριοποίηση για την εξασφάλιση ίσων δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με προβλήματα όρασης. Ο Ν. 2643/1998 εστιάζει στην «Μέριμνα για την απασχόληση προσώπων ειδικών κατηγοριών», ενώ ο Ν.3699/2008 περί «Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» ορίζεται πως «Η Πολιτεία δεσμεύεται να διασφαλίσει σε όλους τους πολίτες με αναπηρία και διαπιστευμένες εκπαιδευτικές ανάγκες, ίσες ευκαιρίες για πλήρη συμμετοχή και συνεισφορά στην κοινωνία, ανεξάρτητη διαβίωση, οικονομική αυτάρκεια και αυτονομία, με πλήρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους στη μόρφωση και στην κοινωνική και επαγγελματική ένταξη», (Παπακωνσταντίνου, 2012).

Στις 26 Ιουλίου 2007 ο Πανελλήνιος Σύλλογος Τυφλών διοργάνωσε ημερίδα με θέμα «Εισαγωγή σε σκύλους-οδηγούς – Εκπαίδευση κινητικότητας σκύλων-οδηγών για άτομα με προβλήματα όρασης». Το συνέδριο αυτό έδωσε την ευκαιρία σε όλους τους ενδιαφερόμενους και φορείς, φίλους ζώων και εκπαιδευτές σκύλων να συναντηθούν και να ονειρευτούν τη δημιουργία της πρώτης σχολής σκύλων-οδηγών στην Ελλάδα. Ως αποτέλεσμα, η πρώτη επίσημη συνεδρίαση της επιτροπής που ασχολείται με τους σκύλους-οδηγούς πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 25 Σεπτεμβρίου 2007. Στην επιτροπή αυτή συμμετείχαν εκπρόσωποι από όλες τις Οργανώσεις τυφλών και τυφλών. Η επιτροπή είχε πραγματοποιήσει επαφές με ευρωπαϊκές οργανώσεις και Σχολές Σκύλων Οδηγών στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Κροατία, τη Δανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εργασίες της επιτροπής είχαν ως αποτέλεσμα την ολοκλήρωση και την υπογραφή του καταστατικού και την ίδρυση του Ελληνικού Κέντρου Κινητικότητας Σκύλων Οδηγών Τυφλών και Κέντρου Σκύλων Βοήθειας ΑμεΑ («Ελληνικοί Σκύλοι Οδηγοί») στις 25 Ιουλίου 2008 (Σκύλοι Οδηγοί Ελλάδας, 2023).

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Κέντρου αποφάσισε τελικά τον Αύγουστο του 2010 να συνεργαστεί με τον κ. Peter Lasaroms, Senior Guide Dog Instructor, και Anita Lasaroms, Mobility and Orientation Instructor, από το Dogs for Care στην Ολλανδία, προκειμένου να ιδρύσει το πρώτο Κέντρο για σκύλους-οδηγούς στην Ελλάδα. Στόχος του Κέντρου είναι η εκπαίδευση σκύλων- οδηγών, καθώς και η παροχή πενταετούς εκπαιδευτικού προγράμματος για την εκπαίδευση μιας ομάδας 4 Ελλήνων για να γίνουν Εκπαιδευτές Σκύλων Οδηγών, σύμφωνα με τα κριτήρια της Διεθνούς Ομοσπονδίας Σκύλων Οδηγών. Τον Αύγουστο του 2010, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, το Κέντρο κατάφερε να πάρει τον Νόμο Αρ. 3868/3.8.2010 υπογεγραμμένο. Ο νόμος αυτός δίνει στα άτομα με προβλήματα όρασης και στους σκύλους-οδηγούς τους πρόσβαση σε δημόσιους χώρους μαζικής συγκέντρωσης, πολιτιστικούς χώρους, αθλητικούς χώρους, χώρους διασκέδασης, ξενοδοχεία, κινηματογράφους, θέατρα κ.λπ. και τον Νόμο 4235/11.2.2014, που επιτρέπει σε όλους τους σκύλους εκπαίδευσης και οδηγούς να ταξιδεύουν χωρίς ρύγχος. Ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Αθήνα είναι η προσαρμογή των Σκύλων-Οδηγών, λόγω της έλλειψης μέτρων ευαισθητοποίησης και προσβασιμότητας του κοινού, όπως οδηγοί δρομολόγησης τυφλών, ράμπες και ηχητικά σήματα στα φανάρια (Σκύλοι Οδηγοί Ελλάδας, 2023).

 

 

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο