‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο

Ιούλ 1, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο

 

1.1.3.     Γενικές πληροφορίες

 

Η διαταραχή όρασης μπορεί να επιδράσει αρνητικά στην κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς και στην κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη των ατόμων. Τα παιδιά με προβλήματα όρασης μπορεί να παρουσιάζουν περισσότερες συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες από τους συνομηλίκους τους που βλέπουν, και επίσης φαίνεται να προτιμούν να περνούν τον περισσότερο χρόνο τους σε μοναχικό και παράλληλο παιχνίδι. Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι μπορεί να παρουσιάζουν προβληματικές συμπεριφορές και φτωχότερες κοινωνικές δεξιότητες από τους βλέποντες συμμαθητές τους, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση (Xie, Yuan, & Zhang, 2022). Αυτό μπορεί να οφείλεται στους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν στην αντίληψη τόσο των οπτικών ενδείξεων όσο και των μη λεκτικών κινήσεων των άλλων (Agran, Hong, & Blankenship, 2007). Χαρακτηριστικά, οι Rainey et al. (2016), σε ποιοτική μελέτη που διεξήγαγαν, βρήκαν πως η χαμηλή όραση επηρεάζει την αισθητηριακή ανάπτυξη καθώς και τη σωματική, ψυχολογική και κοινωνική ευημερία των παιδιών και των εφήβων, ενώ προσδιορισμένοι εξωτερικοί παράγοντες, όπως η εκπαίδευση, οι δραστηριότητες απασχόλησης και η γονική επιρροή, μπορούν είτε να διευκολύνουν είτε να εμποδίσουν τη συμμετοχή.

Συμπεράσματα: Το μοντέλο που αναπτύχθηκε δείχνει ποιες πτυχές της ζωής των παιδιών επηρεάζονται από τη χαμηλή όραση. Οι ανάγκες που εντοπίζονται από τα παιδιά και τους εφήβους δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην οπτική των γονέων και των επαγγελματιών με χαμηλή όραση. Η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ανάπτυξη και την επικύρωση ενός νέου ερωτηματολογίου με βάση το εννοιολογικό μοντέλο. Αυτό θα βοηθήσει τον καθορισμό στόχων, την παραπομπή αποκατάστασης και την επίτευξη αναπτυξιακών ορόσημων και μεταπτώσεων στη ζωή παιδιών και εφήβων με προβλήματα όρασης, βελτιώνοντας τελικά τη συμμετοχή και την ποιότητα ζωής τους.

Υπάρχουν, επίσης, στοιχεία ότι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο συναισθηματικών δυσκολιών, όπως άγχος, φόβο και κατάθλιψη. Οι έφηβοι με προβλήματα όρασης φαίνεται να εκφοβίζονται συχνότερα από τους βλέποντες συνομηλίκους τους στο σχολικό περιβάλλον και επιδεικνύουν χαμηλότερη αυτοεκτίμηση σε σύγκριση με τους δεύτερους. Επίσης, είναι πολύ συχνό το φαινόμενο να βιώνουν σχολικό εκφοβισμό, ο οποίος συσχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα αυτο-αποτελεσματικότητας (Brunes, Nielsen & Heir, 2018). Όπως και με τα μικρότερα παιδιά, η μοναξιά μπορεί επίσης να είναι συχνή μεταξύ των εφήβων με προβλήματα όρασης. Τα υψηλά επίπεδα μοναξιάς μεταξύ των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα γενικά σχολεία μπορεί να υποδηλώνουν ότι αυτοί οι μαθητές διατρέχουν κίνδυνο δια βίου κοινωνικο- συναισθηματικών προβλημάτων εάν δεν λάβουν την κατάλληλη υποστήριξη (Yuan, Xie, Dong, & Yang, 2022). Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι μπορεί να παρουσιάζουν προβληματικές συμπεριφορές και φτωχότερες κοινωνικές δεξιότητες από τους βλέποντες συμμαθητές τους, γεγονός που, επίσης, μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση.

Στη συστηματική τους ανασκόπηση οι Demmin & Silverstein (2020) βρήκαν πως τα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους είναι αυξημένα μεταξύ των ατόμων με προβλήματα όρασης. Επιπλέον, άτομα με χαμηλότερη κοινωνικοοικονομική κατάσταση μπορεί να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για έκπτωση της όρασης και επακόλουθα προβλήματα ψυχικής υγείας. Οι υπάρχουσες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας σε άτομα με προβλήματα όρασης δείχνουν κάποιες υποσχέσεις, αλλά περιορίζονται από τη χαμηλή συμμόρφωση και στερούνται γενίκευσης. Οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα πως προκειμένου να βελτιωθούν τα αποτελέσματα, απαιτείται καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών που συνδέουν την οπτική αναπηρία και τη ψυχική υγεία.

Η κοινωνική υποστήριξη που λαμβάνουν οι μαθητές με προβλήματα όρασης στο σχολείο από τους δασκάλους, τους συνομηλίκους τους και τις υπηρεσίες υποστήριξης έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει θετικά τη μελλοντική τους ανεξάρτητη διαβίωση, την αυτοεκτίμηση και τις κοινωνικές τους δεξιότητες. Οι Yuan et al. (2023) βρήκαν θετική συσχέτιση μεταξύ της υποστήριξης του δασκάλου, της υποστήριξης των συμμαθητών και της υποστήριξης των στενών φίλων και του επιπέδου αυτό-εκτίμησης και θετικής εικόνας εαυτού. Επιπλέον, η ανάπτυξη της αίσθησης του ανήκειν και της αποδοχής στο σχολικό περιβάλλον θεωρείται θεμελιώδες συστατικό της συνεκπαίδευσης για μαθητές με προβλήματα όρασης. Η ευαισθητοποίηση του κόσμου για τις μοναδικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μαθητές με προβλήματα όρασης μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην εκπαίδευσή τους και στη μελλοντική τους επιτυχία. Όταν οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν αυτοί οι μαθητές είναι ευρέως γνωστές, είναι πιο πιθανή η παροχή της απαραίτητης υποστήριξης για να αποκτήσουν αυτοί οι μαθητές έχουν ίση πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση (Wong, 2020).

Με τον τρόπο αυτόν οι μη βλέποντες μαθητές μπορούν να είναι καλύτερα εφοδιασμένοι για να επιτύχουν ακαδημαϊκά και να αναπτύξουν τις δεξιότητες που απαιτούνται για μελλοντική επιτυχία (Senjam, 2019). Τα μέσα που απαιτούνται προκειμένου να επιτευχθεί αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι άλλα από την παροχή πρόσβασης σε υποστηρικτικές τεχνολογίες, την διάθεση εξειδικευμένου εκπαιδευτικού υλικού και την πρόσληψη εκπαιδευτικών εκπαιδευμένων στη διδασκαλία μαθητών με προβλήματα όρασης. Όταν η κοινωνία γνωρίζει τις ανάγκες των μαθητών με προβλήματα όρασης, είναι πιο πιθανό να παρέχουν ευκαιρίες σε αυτούς τους μαθητές να συμμετέχουν σε εξωσχολικές δραστηριότητες και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Αυτό μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές με προβλήματα όρασης να αναπτύξουν σημαντικές κοινωνικές δεξιότητες, αυτοπεποίθηση και αίσθηση του ανήκειν που μπορεί να τους βοηθήσει να επιτύχουν στην προσωπική και επαγγελματική τους ζωή (Morton, 2022). Τα άτομα επίσης, με προβλήματα όρασης έχουν μεγαλύτερη δυσκολία πρόσβασης στη σωματική δραστηριότητα και τον αθλητισμό, ενώ η έλλειψη κοινωνικής αλληλεπίδρασης συνδέεται επίσης με κίνδυνο αποκλεισμού. Τα προγράμματα άσκησης προσαρμοσμένα σε άτομα χωρίς όραση μπορούν να βελτιώσουν την αντίληψη των ατόμων, αυξάνουν τις κοινωνικές δεξιότητες και την υγεία και αυξάνουν την κοινωνική σημασία των ατόμων στο κοινωνικό περιβάλλον (Alcaraz-Rodríguez et al., 2021).

Συμπερασματικά, η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ανάγκες των μαθητών με προβλήματα όρασης μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στην εκπαίδευση και τη μελλοντική τους ακαδημαϊκή επιτυχία. Με την παροχή της απαραίτητης υποστήριξης και με την προαγωγή μιας ενταξιακής- συμπεριληπτικής κουλτούρας που δείχνει σεβασμό απέναντι στη διαφορετικότητα, οι μαθητές με προβλήματα όρασης μπορούν να αναπτύξουν τις δεξιότητες και την αυτοπεποίθηση που χρειάζονται για να επιτύχουν στην σχολική τους ζωή, κερδίζοντας τα κατάλληλα εφόδια για να προχωρήσουν στον επαγγελματικό τους βίο (Wong, 2020).

Επιπλέον, θα ήταν χρήσιμο τα μη βλέποντα άτομα να έχουν ευκαιρίες απασχόλησης σε ποικίλες θέσεις εργασίας προκειμένου να μπορέσουν να αποδείξουν τις μοναδικές ικανότητες και δυνατότητές και να αισθανθούν ότι συμπεριλαμβάνονται και αυτοί στον εργασιακό τομέα. Μάλιστα, οι φορείς απασχόλησης που λαμβάνουν γνώση των δυνάμεων και τα ταλέντων των ατόμων με προβλήματα όρασης είναι πιο πιθανό να παρέχουν ευκαιρίες απασχόλησης και εύλογες διευκολύνσεις για να υποστηρίξουν την επιτυχία τους (Stevelink, Malcolm, & Fear, 2015).

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο