Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΣΧΙΔΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» – Μέρος 1ο
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
«ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ»
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ
ΜΟΣΧΙΔΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Α.Μ. 4152020021
The treatment of people with disabilities in the Orthodox Christian tradition.
Literature review
ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ
ΚΑΡΑΜΟΥΖΗΣ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΤΔΕ ΠΑΝ. ΑΙΓΑΙΟΥ
ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
ΤΣΙΜΠΙΔΑΚΗ ΑΣΗΜΙΝΑ, ΜΟΝΙΜΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΤΔΕ ΠΑΝ. ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, ΜΕΛΟΣ Ε.ΔΙ.Π.. ΠΤΔΕ ΠΑΝ. ΑΙΓΑΙΟΥ
ΡΟΔΟΣ, ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2023
Δηλώνω υπεύθυνα ότι είμαι η συγγραφέας αυτής της πρωτότυπης μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας, ότι έχω αναφέρει τις όποιες πηγές από τις οποίες έκανα χρήση δεδομένων, ιδεών ή λέξεων, είτε αυτές αναφέρονται ακριβώς είτε παραφρασμένες και ότι αυτή η εργασία προετοιμάστηκε από εμένα προσωπικά ειδικά για το συγκεκριμένο Π.Μ.Σ.
Μοσχίδη Αικατερίνη
Ευχαριστίες
Με την περάτωση της συγκεκριμένης διπλωματικής εργασίας θα ήθελα να ευχαριστήσω αρχικά τον επιβλέποντα καθηγητή κύριο Καραμούζη Πολύκαρπο Καθηγητή ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Αιγαίου, για την πολύτιμη συνεισφορά και καθοδήγηση του. Θέλω επίσης να ευχαριστήσω θερμά τον σύζυγο μου Μηνά Κωστάκη και τα παιδιά μου Ελένη και Αντώνη, για την άμετρη συμπαράσταση, βοήθεια και κατανόηση που έδειξαν καθ’ όλη τη διάρκεια των Μεταπτυχιακών μου σπουδών.
Περιεχόμενα
Ευχαριστίες
Περίληψη
Abstract
Πρόλογος
Εισαγωγή
1ο Κεφάλαιο: Η αναπηρία
1.1 Ορισμοί και έννοιες
1.2 Οι Μορφές της Αναπηρίας
1.3 Μοντέλα Αναπηρίας
1.3.1 Το Ιατρικό Μοντέλο Αναπηρίας
1.3.2 Το Κοινωνικό Μοντέλο Αναπηρίας
1.3.3 Το Πολυδιάστατο Μοντέλο Αναπηρίας
2ο Κεφάλαιο: Η αναπηρία ανά τους αιώνες
2.1 Κατά την αρχαία Ελληνορωμαϊκή περίοδο
2.2 Στη Βυζαντινή εποχή
2.3 Στο Μεσαίωνα
2.4 Στη Σημερινή εποχή
3ο Κεφάλαιο: Αναπηρία και Κοινωνικός αποκλεισμός
3.1 Ορισμός Κοινωνικού Αποκλεισμού
3.2 Τα χαρακτηριστικά του Κοινωνικού Αποκλεισμού
4ο Κεφάλαιο: Η σχέση των θρησκειών με την αναπηρία
5ο Κεφάλαιο: Χριστιανισμός και Αναπηρία
6ο Κεφάλαιο: Μεθοδολογία της έρευνας
6.1 Βιβλιογραφική ανασκόπηση
6.2 Στοιχεία δεδομένων έρευνας
7ο Κεφάλαιο: Η Ορθόδοξη παράδοση για την Αναπηρία
Αποτελέσματα
Συμπεράσματα
Επίλογος
Βιβλιογραφία
Συντομογραφίες
ΑμεΑ Άτομα με Αναπηρία
Ο.Η.Ε Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών
Π.Ο.Υ. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
I.C.I.D.H. International Classification Of Impairments, Disabilities and Handicaps
I.C.F. International Classification of Functioning, disability and health
Περίληψη
Η παρούσα διπλωματική εργασία, εκπονήθηκε στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Μοντέλα Παρέμβασης στην Ειδική Αγωγή» του Πανεπιστημίου Αιγαίου κι έχει ως στόχο την αποσαφήνιση της έννοιας της αναπηρίας και του κοινωνικού αποκλεισμού που βιώνουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ενώ ταυτόχρονα μέσα από μια εκτενής βιβλιογραφική ανασκόπηση, θα πραγματοποιηθεί περιγραφική αναφορά και ανάλυση της στάσης της Ορθοδοξίας απέναντι στα άτομα αυτά.
Οι επιστημονικοί κλάδοι οι οποίοι βοήθησαν έμπρακτα στην κατανόηση του ορισμού της αναπηρίας αλλά και της ανθρώπινης διαφορετικότητας είναι η κοινωνιολογία, η ψυχολογία, η κοινωνική ανθρωπολογία και η ειδική αγωγή. Χαρακτηριστικό είναι βέβαια το γεγονός ότι παρατηρείται έντονη εννοιολογική διαφοροποίηση ανάμεσά τους, ίσως και λόγω της ανταγωνιστικότητας που παρατηρείται ανάμεσα στους προαναφερθέντες επιστημονικούς κλάδους. Η ύπαρξη διαφορετικών ορολογιών και η έλλειψη καθολικής περιγραφής της αναπηρίας οδηγεί σε σύγχυση, επομένως και σε μια αδυναμία ύπαρξης μιας ορθής αξιολόγησής της. Σύμφωνα με το ιατρικό μοντέλο, η αναπηρία αποτελεί μια αντικειμενική πραγματικότητα και είναι αυθύπαρκτη. Τα αίτια επομένως οφείλουν να βασίζονται αποκλειστικά και μόνο σε βιολογικούς παράγοντες. Το Κοινωνικό Μοντέλο Αναπηρίας αναπτύχθηκε με τη συμβολή του πεδίου της Κοινωνιολογίας και της Πολιτικής Επιστήμης. Το μοντέλο αυτό υποστηρίζει το γεγονός ότι η αναπηρία αποτελείται από ένα σύνολο προβληματικών κοινωνικών καταστάσεων, κοινωνικών συνθηκών αλλά και κοινωνικών ιδεολογιών, οι οποίες επιβάλλονται στο άτομο με αποτέλεσμα τον αποκλεισμό του από τα κοινωνικά δικαιώματά του. Το πολυδιάστατο μοντέλο αναπηρίας συνδυάζει στοιχεία του ιατρικού και του κοινωνικού μοντέλου. Το μέγεθος του προβλήματος εδώ μάλιστα, μπορεί να εξαρτάται, εν πολλοίς, κι από το βαθμό αναπηρίας που μπορεί να έχει να αντιμετωπίσει κάποιος άνθρωπος. Κατά την αρχαία ελληνορωμαϊκή περίοδο τα ανάπηρα άτομα, δεν λάμβαναν κάποια ιδιαίτερη φροντίδα και μάλιστα αποτελούσαν παίγνιο της κοινωνίας, από την οποία και αποκλείονταν. Στην Βυζαντινή εποχή οι κοινωνικές στάσεις και αντιλήψεις σχετικά με την αναπηρία μετατοπίστηκαν, με αποτέλεσμα τα ανάπηρα άτομα να προστατεύονται και να δέχονται περίθαλψη από τον κόσμο. Κατά τον Μεσαίωνα οι ανάπηροι αποτελούσαν αντικείμενο εκμετάλλευσης και θεωρούνταν, καταραμένοι από το Θεό και κατά συνέπεια και από τους ανθρώπους. Στη σημερινή εποχή, παρατηρείται η τάση για μια καλύτερη στάση και συμπεριφορά εκ μέρους των διαφόρων κρατικών αρχών απέναντι στα άτομα με αναπηρίες. Από την σκοπιά του πεδίου της Κοινωνιολογίας, ο όρος «κοινωνικός αποκλεισμός» περιγράφει τα φαινόμενα κατά τα οποία τα άτομα ή κοινωνικές ομάδες στερούνται το δικαίωμα της ίσης πρόσβασης σε υπηρεσίες και απορρέει από την άρνηση της κυρίαρχης ιδεολογίας να παράσχει ίσες ευκαιρίες. Ο αποκλεισμός γενικότερα αποτελεί μία έννοια, η οποία υπαινίσσεται πως υφίστανται περιορισμοί στην πρόσβαση, είτε αυτοί επιβάλλονται εκούσια είτε δημιουργούνται ακούσια. Αναλύοντας την σχέση των διαφόρων θρησκειών με την αναπηρία, βλέπουμε πως ο Ινδουισμός ορίζει ότι είναι καθήκον όλων των ατόμων χωρίς αναπηρία να φροντίζουν τα άτομα με αναπηρία και να προσφέρουν φιλανθρωπία σε αυτά . Από την εποχή του πρώιμου Ισλάμ είναι ενδεικτικό, πως είχε προβλεφθεί η παροχή βοήθειας προς τους αναπήρους. Η βουδιστική πίστη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην έννοια του κάρμα και εκλαμβάνει την αναπηρία ως μια συνεχής διαδικασία, η οποία εξαρτάται από το πώς είχε ζήσει μια οντότητα στον προηγούμενο βίο της. Στα πλαίσια της χριστιανικής ηθικής ωστόσο, η αναπηρία δεν είναι κάρμα και κάθε άλλο, παρά είναι συνδεδεμένη με την έννοια περί αμαρτίας. Η ορθόδοξη παράδοση σχετικά με την αναπηρία, είναι αυτή της πλήρους συναίσθησης και κατανόησης αναφορικά με τον ανθρώπινο πόνο και σχετικά με μια ρεαλιστικού στυλ και χαρακτήρα αντιμετώπισης του πόνου, της ασθένειας και της αναπηρίας καθώς κάθε άλλο παρά εστιάζει σε μια μοιρολατρικού τύπου αντιμετώπιση ενός τέτοιου προβλήματος. Θεωρεί επίσης πως η πίστη μπορεί να είναι η πρώτη και βασική προϋπόθεση σχετικά με την θεραπεία του ατόμου.
Λέξεις κλειδιά: ειδικές ανάγκες, αναπηρία, αναπηρία και κοινωνικός αποκλεισμός, Ορθοδοξία και αναπηρία, θρησκεία και αναπηρία, Χριστιανισμός
Abstract
The present dissertation was prepared within the framework of the Master’s Program “Models of Intervention in Special Education” of the University of the Aegean and aims to clarify the concept of disability and social exclusion experienced by people with special needs, while at the same time, through an extensive literature review, a descriptive report and analysis of the attitude of Orthodoxy towards these people will be carried out.
The disciplines that have helped to understand the definition of disability and human diversity are sociology, psychology, social anthropology and special education. It is characteristic, of course, that there is a strong conceptual differentiation between them, perhaps because of the competitiveness observed between the aforementioned disciplines. The existence of different terminologies and the lack of universal description of disability leads to confusion, and therefore a failure to have a good evaluation. According to the medical model, disability is an objective reality and is self -contained. The causes must therefore be based solely on biological factors. The social model of disability was developed with the contribution of the field of sociology and political science. This model supports the fact that disability consists of a set of problematic social situations, social conditions and social ideologies, which are imposed on the individual resulting in his exclusion from his social rights. The multidimensional model of disability combines elements of medical and social model. The magnitude of the problem here, in fact, may depend, largely, on the degree of disability that a person may have to face. During the ancient Greco -Roman period the disabled individuals did not receive any particular care and even were a game of society, from which they were excluded. In the Byzantine era, social attitudes and perceptions of disability were shifted, resulting in disabled individuals protecting and receiving care from the world. During the Middle Ages the disabled were exploited and were considered, cursed by God and therefore by humans. In today’s age, there is a tendency for a better attitude and behavior on the part of the various state authorities towards people with disabilities. From the point of view of the field of sociology, the term “social exclusion” describes the phenomena in which individuals or social groups are deprived of the right of equal access to services and derives from the refusal of the dominant ideology to provide equal opportunities. Exclusion in general is a concept that implies that there are restrictions on access, whether they are voluntarily or unintentionally created. Analyzing the relationship of the various religions to disability, we see that Hinduism stipulates that it is the duty of all people without a disability to take care of people with disabilities and to offer charity to them. Since the time of early Islam it is indicative that it was foreseen to provide aid to the disabled. Buddhist faith is largely based on the concept of karma and perceives disability as a continuous process, which depends on how she had lived an entity in her previous life. In the context of Christian ethics, however, disability is not karma and anything else, but it is linked to the concept of sin. The Orthodox tradition of disability is that of full awareness and understanding of human pain and about a realistic style and character of pain, illness and disability as it focuses on a fatal -type treatment of such a problem . He also believes that faith can be the first and basic prerequisite for the treatment of the individual.
Key words: special needs, disability, disability and social exclusion, Orthodoxy and disability, religion and disability, Christianity
