Η Ελεν Κέλερ γεννήθηκε στις 27 Ιουλίου 1880 σε ένα τυπικό μικροαστικό σπίτι του αμερικανικού Νότου, στην πολιτεία της Αλαμπάμας. Ηταν ένα υγιέστατο και πανέξυπνο κοριτσάκι. Μια ξαφνική ασθένεια όμως με πολύ υψηλό πυρετό έμελλε να της στερήσει την όραση και την ακοή για πάντα. Ηταν μόλις 19 μηνών. «Δεν μπορώ να θυμηθώ πώς ένιωσα όταν το φως έσβησε από τα μάτια μου» είπε χρόνια αργότερα «υποθέτω ότι ένιωσα πως ήταν συνεχώς νύχτα και ίσως αναρωτιόμουν γιατί δεν ξημέρωνε ποτέ». Η μικρή Ελεν αποκόπηκε σταδιακά από την πραγματικότητα, μη μπορώντας να επικοινωνήσει με τον έξω κόσμο. Δεν είχε καν αρχίσει να μιλάει όταν έχασε τις δύο πολυτιμότερες αισθήσεις της. Εξέφραζε τις επιθυμίες και τα συναισθήματά της χρησιμοποιώντας έναν στοιχειώδη κώδικα με 60 χειρονομίες και ανέπτυξε στο έπακρον την αφή και την όσφρηση. Οι απεγνωσμένες προσπάθειές της να σπάσει το φράγμα της σιωπής μέσα στο σκοτάδι τη μετέτρεψαν όμως σε ένα αγρίμι που έτρωγε με τα χέρια και παρουσίαζε ανεξέλεγκτα και βίαια ξεσπάσματα. Τότε η οικογένεια Κέλερ, με τη βοήθεια του Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ, απευθύνθηκε στη Σχολή Τυφλών Πέρκινς στη Βοστώνη, η οποία τον Μάρτιο του 1887 έστειλε στην Αλαμπάμα την απόφοιτό της Ανν Μάνσφιλντ Σάλιβαν, με την ιδιότητα της γκουβερνάντας και δασκάλας της επτάχρονης Ελεν. Γεννημένη τον Απρίλιο του 1866 στη Μασαχουσέτη από πάμπτωχους ιρλανδούς μετανάστες η Σάλιβαν έχασε τη μητέρα της από φυματίωση σε ηλικία οκτώ ετών και ο μέθυσος πατέρας της την έστειλε σε πτωχοκομείο μαζί με τον αδελφό της, ο οποίος πέθανε επίσης από φυματίωση λίγο αργότερα. Προσβεβλημένη από τράχωμα και σχεδόν τυφλή η Ανν κατάφερε στα 14 της χρόνια να γίνει δεκτή στη φημισμένη Σχολή Τυφλών Πέρκινς, από όπου αποφοίτησε σε ηλικία 20 ετών, αφού είχε ανακτήσει μερικώς το φως της ύστερα από σειρά επεμβάσεων.
Δασκάλα και μαθήτρια σύντομα έγιναν αχώριστες. Η Σάλιβαν άρχισε με το δάχτυλό της να σχηματίζει στην παλάμη της Ελεν διάφορες μικρές λέξεις, εκείνη όμως νόμιζε ότι επρόκειτο για παιχνίδι, δεν μπορούσε να συνδέσει τα σύμβολα των λέξεων με αντικείμενα ή έννοιες. Το φράγμα αυτό έσπασε μήνες αργότερα όταν η Σάλιβαν έβαλε το ένα χέρι της Ελεν κάτω από τρεχούμενο νερό ενώ παράλληλα σχημάτιζε επαναλαμβανόμενα τη λέξη «νερό» στο άλλο της χέρι: η μαθήτρια συνειδητοποίησε αστραπιαία ότι υπήρχαν ονόματα για όλα τα πράγματα που την περιέβαλλαν. Ενθουσιασμένη έμαθε μέσα σε μία ημέρα 30 νέες λέξεις, που έγιναν σύντομα εκατοντάδες και τις οποίες σταδιακά κατάφερε να συνδυάζει σε απλές προτάσεις. Γρήγορα η φιλομαθής Ελεν έμαθε να γράφει σε ειδική γραφομηχανή και να διαβάζει κείμενα σε αλφάβητο μπράιγ. Το 1888 το αχώριστο δίδυμο μετακόμισε στη Βοστώνη, όπου το παιδί-θαύμα φοίτησε στη Σχολή Πέρκινς. Δεν μπορούσε όμως να μιλήσει, πράγμα που κατάφερε για πρώτη φορά σε ηλικία εννέα ετών, με τη βοήθεια ειδικευμένης δασκάλας η οποία τοποθετούσε το χέρι της Ελεν πάνω στα χείλη της την ώρα που πρόφερε τις λέξεις, μέσα στο στόμα της για να μάθει να τοποθετεί σωστά τη γλώσσα της και πάνω στον λαιμό της για να νιώθει τις διαφορετικές δονήσεις του. Σταδιακά η Κέλερ έμαθε να διαβάζει τα χείλη των άλλων ακουμπώντας το χέρι της πάνω στο στόμα τους και άρχισε δειλά δειλά να μιλάει, στην αρχή ακατάληπτα, αργότερα εντυπωσιακά καλά. Το 1900, ύστερα από τετραετή φοίτηση στο σχολείο θηλέων του Κέιμπριτζ, η Κέλερ ξεκίνησε κολεγιακές σπουδές στο Ράντκλιφ, το «γυναικείο» αντίστοιχο του Χάρβαρντ. Πάντα δίπλα της έστεκε ακούραστη βοηθός η Ανν Σάλιβαν. Η αποφοίτηση του πρώτου τυφλού και κωφού ανθρώπου στην ιστορία από πανεπιστημιακό ίδρυμα ήλθε το 1904 με επαίνους και συνοδεύτηκε από το πρώτο, αυτοβιογραφικό, βιβλίο της Κέλερ με τίτλο «Η ιστορία της ζωής μου», για να ακολουθήσουν άλλα 13.
Η Ανν Σάλιβαν, καταβεβλημένη και σχεδόν τυφλή πέθανε ήσυχα τον Οκτώβριο του 1936 σε ηλικία 70 ετών. Η Κέλερ άρχισε περιοδείες και διαλέξεις ανά τον κόσμο – επισκέφθηκε περισσότερες από 35 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα – με σκοπό τη συλλογή χρημάτων και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης στα προβλήματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες, σε θέματα ρατσισμού και φεμινισμού. Σουφραζέτα και μέλος του σοσιαλιστικού κόμματος, δεν γλίτωσε το επί Εντγκαρ Χούβερ «φακέλωμα». Τα τελευταία χρόνια της ζωής της αποσύρθηκε από τη δημόσια ζωή. Πέθανε ήσυχα στη διάρκεια της απογευματινής σιέστας στο Γουέστπορτ του Κονέκτικατ, την 1η Ιουνίου 1968, λίγες ημέρες προτού γιορτάσει τα 88α γενέθλιά της.
Είχε βραβευθεί με δεκάδες τιμητικές και ακαδημαϊκές διακρίσεις παγκοσμίως, με κορυφαία την απονομή του Προεδρικού Μεταλλίου της Ελευθερίας το 1964 από τον Λίντον Τζόνσον, την ύψιστη αναγνώριση που μπορεί να απονεμηθεί σε πολίτη των ΗΠΑ. Οι στάχτες της φυλάσσονται ακριβώς δίπλα στις στάχτες της «δασκάλας», όπως αποκαλούσε την Ανν Σάλιβαν, στο παρεκκλήσι του Σεντ Τζόζεφ κοντά στον Καθεδρικό της Ουάσιγκτον.
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΟΛΙΟΥ
Το ΒΗΜΑ, 19/05/2002 , Σελ.: Y12
www.tovima.gr/
