Γονείς και Εκπαίδευση: Η σημαντικότητα της εμπλοκής στην ανάπτυξη των παιδιών με οπτική αναπηρία – Στρατηγικές για την ενίσχυση της αποτελεσματικής συμμετοχής των γονέων – Διπλωματική Εργασία της ΕΛΕΝΗΣ-ΣΑΜΠΡΙΝΑΣ ΦΕΪΖΟ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 17ο
Κεφάλαιο 3. Μεθοδολογία Έρευνας (Narrative Review)
3.1 Είδος και σκοπός της βιβλιογραφικής ανασκόπησης
Η παρούσα εργασία βασίζεται στη μεθοδολογία της αφηγηματικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης (narrative literature review), η οποία αποτελεί μία από τις πλέον διαδεδομένες μορφές ερευνητικής σύνθεσης στον χώρο των κοινωνικών και εκπαιδευτικών επιστημών. Σε αντίθεση με τη συστηματική ανασκόπηση (systematic review), που στηρίζεται σε αυστηρά πρωτόκολλα αναζήτησης και στατιστική ανάλυση, η αφηγηματική προσέγγιση επιτρέπει μια ευρύτερη, ερμηνευτική και συνθετική θεώρηση του υπό μελέτη φαινομένου, λαμβάνοντας υπόψη τις θεωρητικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις του (Snyder, 2019).
Η αφηγηματική ανασκόπηση δεν περιορίζεται στην περιγραφή των υπαρχουσών μελετών, αλλά επιδιώκει να αναδομήσει τη γνώση μέσω της οργάνωσης των ευρημάτων σε θεματικές ενότητες, της συγκριτικής αποτίμησης των θεωρητικών μοντέλων και της ανάδειξης των ερευνητικών κενών (Baumeister & Leary, 1997). Πρόκειται για μια μεθοδολογική επιλογή που ευνοεί τη συνδυαστική ανάλυση διαφορετικών προσεγγίσεων — ποιοτικών, ποσοτικών και θεωρητικών — με στόχο την καλύτερη κατανόηση πολύπλοκων κοινωνικών και παιδαγωγικών φαινομένων, όπως η γονεϊκή εμπλοκή και η εκπαίδευση παιδιών με οπτική αναπηρία.
Η επιλογή της συγκεκριμένης μεθόδου αιτιολογείται από το γεγονός ότι το θέμα της παρούσας μελέτης είναι πολυδιάστατο, καθώς συνδέει τρεις άξονες: (α) την εκπαίδευση, (β) την αναπηρία όρασης και (γ) τη γονεϊκή εμπλοκή. Αυτοί οι άξονες δεν μπορούν να προσεγγιστούν επαρκώς μέσω μιας αποκλειστικά ποσοτικής ή μεμονωμένης ερευνητικής προσέγγισης. Η αφηγηματική ανασκόπηση παρέχει τη δυνατότητα διεπιστημονικής σύνθεσης, ενοποιώντας παιδαγωγικά, ψυχολογικά και κοινωνιολογικά δεδομένα, προκειμένου να αποτυπωθεί μια ολιστική εικόνα του υπό εξέταση πεδίου (Green et al., 2006).
Σκοπός της βιβλιογραφικής αυτής ανασκόπησης είναι να συνθέσει και να ερμηνεύσει τις υπάρχουσες θεωρίες και ερευνητικές προσεγγίσεις που αφορούν τη γονεϊκή εμπλοκή στην εκπαίδευση παιδιών με οπτική αναπηρία, αναδεικνύοντας:
- Τη θεωρητική βάση και τα κύρια μοντέλα γονεϊκής εμπλοκής (όπως των Epstein, Hoover-Dempsey & Sandler).
- Τα οφέλη και τις προκλήσεις που συνδέονται με τη συνεργασία σχολείου–οικογένειας.
- Τους κοινωνικούς, πολιτισμικούς και ψυχολογικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμετοχή των γονέων.
- Τις διεθνείς και ελληνικές στρατηγικές που ενισχύουν την αποτελεσματική εμπλοκή των γονέων παιδιών με αναπηρία όρασης.
Επιπλέον, στόχος είναι η κριτική αποτίμηση των υπαρχουσών πρακτικών και η ανάδειξη των ερευνητικών κενών που παραμένουν αναπάντητα στη διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία. Μέσω της αφηγηματικής σύνθεσης, η εργασία επιδιώκει να συνδέσει τη θεωρία με την εκπαιδευτική πράξη, προτείνοντας νέους τρόπους κατανόησης και εφαρμογής της γονεϊκής εμπλοκής σε πλαίσια ένταξης παιδιών με οπτική αναπηρία.
Η μέθοδος αυτή είναι ιδανική για την επίτευξη του σκοπού της μελέτης, καθώς επιτρέπει την ολοκληρωμένη αποτύπωση του ερευνητικού τοπίου, χωρίς τους περιορισμούς που συχνά επιβάλλουν οι ποσοτικές τεχνικές. Παράλληλα, προσφέρει τη δυνατότητα να ενσωματωθούν διεθνείς πολιτικές κατευθύνσεις (όπως της UNESCO και της World Blind Union), καθώς και νομοθετικά πλαίσια από την ελληνική πραγματικότητα, προσδίδοντας στη μελέτη ερμηνευτικό και συγκριτικό βάθος (Grant & Booth, 2009).
H αφηγηματική ανασκόπηση λειτουργεί ως θεμέλιο της παρούσας εργασίας, επιτρέποντας μια ευέλικτη, περιγραφική και αναλυτική προσέγγιση του ζητήματος της γονεϊκής εμπλοκής, μέσα από τη σύνθεση πολυεπίπεδων δεδομένων και τη διατύπωση τεκμηριωμένων συμπερασμάτων που μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε ερευνητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.
