Εργασία και Άτομα με Οπτική Αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μανάργια Ευθυμίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 13ο
2.7 Ο Ρόλος της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης για τα Άτομα με Αναπηρία
Ο Νόμος περί Αποκατάστασης των ΗΠΑ του 1973, προσφέρει μια ιδιαίτερη έμφαση στην επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία. Υποστηρίζει ότι τα προγράμματα επαγγελματικής αποκατάστασης πρέπει να συντονίζουν τις λειτουργίες με τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ώστε να επιτύχουν μια ομαλή μετάβαση από το σχολείο στην αγορά εργασίας και να παρέχουν σε αυτά τα άτομα προσαρμοσμένα προγράμματα και όλες τις υπηρεσίες υποστήριξης που χρειάζονται (Poppen et al., 2017). Σαφώς, ο πρωταρχικός στόχος του νόμου περί αποκατάστασης του 1973 ήταν να βοηθήσει τα κράτη στην παροχή ολοκληρωμένης επαγγελματικής κατάρτισης για μαθητές / μαθήτριες με αναπηρία, ώστε, μέσω της ένταξης, να είναι απασχολήσιμοι, οικονομικά ανεξάρτητοι και ενεργά μέλη της κοινωνίας. Πιο συγκεκριμένα, ο νόμος απαιτεί:
α) τα άτομα με αναπηρία να μπορούν να ασκούν επικερδή απασχόληση και να επωφελούνται από την επαγγελματική αποκατάσταση,
β) να τους παρέχουν ευκαιρίες απασχόλησης, και
γ) να συμμετέχουν σε υπηρεσίες επαγγελματικής απασχόλησης, θέτοντας ατομικούς στόχους σταδιοδρομίας ή και επιλέγοντας να δραστηριοποιούνται μόνοι τους.
Ασφαλώς και τα άτομα με αναπηρία δεν είναι μόνα σε όλες αυτές τις προσπάθειες, αλλά υποστηρίζονται από την οικογένεια ή τους συντρόφους τους, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την παρακολούθηση και την εφαρμογή του προγράμματος επαγγελματικής αποκατάστασης (Dowdy & Evers, 1996).
Η επαγγελματική εκπαίδευση είναι «ένα πρόγραμμα που προσφέρεται στα δημόσια σχολεία για την ανάπτυξη ειδικών επαγγελματικών δεξιοτήτων για μαθητές / μαθήτριες δευτεροβάθμιας γενικής και ειδικής εκπαίδευσης» (Dowdy & Evers, 1996). Η επαγγελματική εκπαίδευση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα λειτουργικό πρόγραμμα σπουδών που εστιάζει στις δυνατότητες των μαθητών / μαθητριών με αναπηρία και βοηθά στην απόκτηση των δεξιοτήτων που χρειάζεται κάθε μαθητής και μαθήτρια. Αυτές οι δεξιότητες μπορούν να συμβάλουν στην εύρεση εργασίας και στη χρήση τους για μελλοντικά επιχειρηματικά βήματα (Abdullah & Ngang, 2015).
Οι μαθητές / μαθήτριες με αναπηρία, οι οποίοι λαμβάνουν επαγγελματική εκπαίδευση σε ένα πλαίσιο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, φαίνεται να έχουν ένα πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας, όπως αντικατοπτρίζεται από τα υψηλά επίπεδα απασχόλησης, τους μισθούς, τις ώρες εργασίας και τις ικανοποιητικές ετήσιες αποδοχές από τις θέσεις εργασίας (Harvey, 2001).
Ωστόσο, οι νέοι/ νέες με αναπηρία αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση εργασίας, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια αναζήτησης εργασίας. Αυτά τα εμπόδια σχετίζονται με τη μειωμένη εργασιακή εμπειρία που έχουν, την περιορισμένη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και κατάρτιση, τις διάφορες μορφές διακρίσεων που αντιμετωπίζουν στο εργασιακό περιβάλλον και την έλλειψη φιλοδοξίας για το μέλλον (Lindstrom et al., 2013). Η επαγγελματική εκπαίδευση μπορεί να προσφέρει εργασιακή εμπειρία στο σχολείο και στην κοινότητα και να χρησιμοποιήσει δημιουργικά τις ευκαιρίες για αμειβόμενη απασχόληση και πρακτική άσκηση που είναι διαθέσιμες στους μαθητές / μαθήτριες για την αντιμετώπιση των δυσκολιών που σχετίζονται με την εργασία (Wehman et al., 2015). Η παροχή ποιοτικής επαγγελματικής εκπαίδευσης μέσω εποπτικών υπηρεσιών ανοίγει το δρόμο για νέες θέσεις εργασίας (Oliveira et al., 2019).
Η επαγγελματική αποκατάσταση, από την άλλη πλευρά, είναι «ένα πρόγραμμα που βοηθά κατάλληλα τους ενήλικες με αναπηρία να βρουν εργασία και να μεγιστοποιήσουν την κοινωνική τους ένταξη» (Dowdy & Evers, 1996, σ. 198). Τα προγράμματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και αποκατάστασης, δεν είναι ίδια, αλλά και τα δύο μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μετάβαση των μαθητών / μαθητριών με αναπηρία στην εργασία. Είναι εξαιρετικά σημαντικό για τους εκπαιδευτικούς να κατανοήσουν τη χρησιμότητα αυτών των προγραμμάτων, ώστε να μπορούν να συμβουλεύουν τους μαθητές / τις μαθήτριες κατάλληλα, να αναλύουν τις διάφορες υπηρεσίες υποστήριξης και να τους προετοιμάζουν για την αποτελεσματική συμμετοχή και συνεργασία με τους φορείς επαγγελματικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης (Dowdy & Evers, 1996). Με αυτόν τον τρόπο, θα υπάρχει σύνδεση μεταξύ των προγραμμάτων επαγγελματικής αποκατάστασης και εκπαίδευσης.
Το πρόγραμμα Pre-Employment Transition Services (PETS), για επιλεγμένους μαθητές / μαθήτριες, παρέχει καθήκοντα, όπως ανάπτυξη εργασιακής
εμπειρίας, αναζήτηση εργασίας, συμβουλές σχετικά με δεδομένα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενίσχυση της ατομικής αυτοπροστασίας και διδασκαλία υπό αυθεντικές συνθήκες στο εργασιακό περιβάλλον (Poppen et al., 2017). Οι προσπάθειες συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών, των δημόσιων σχολείων, των προγραμμάτων επαγγελματικής αποκατάστασης και μετάβασης για την ανάπτυξη υποστηριζόμενων μορφών απασχόλησης πριν ακόμη ολοκληρώσουν το σχολείο (χρήση υποστηρικτικής τεχνολογίας, παροχή θέσεων εργασίας σε μαθητές / μαθήτριες με αναπηρία), υπογραμμίζουν ιδιαίτερα την ανάγκη για τη διευκόλυνση της μετάβασης των ατόμων με αναπηρία από το σχολικό στο εργασιακό περιβάλλον και την κοινωνική ζωή.