ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ∆ΟΝΙΑΣ
ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ

Τµήµα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών «∆ια βίου µάθηση και Ειδική Αγωγή»

∆ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

“Έρευνα για τις απόψεις των εργοδοτών σχετικά µε την µετάβαση των ατόµων µε αναπηρία στην αγορά εργασίας”

Μπαγτζή ∆ήµητρα

Θεσσαλονίκη 2019

Μπαγτζή ∆ήµητρα

Εξεταστική επιτροπή
Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Καρτασίδου Λευκοθέα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια 2η επόπτρια: Παπακωνσταντίνου ∆όξα, Επίκουρη Καθηγήτρια
3ος επόπτης: Παπαδόπουλος Κωνσταντίνος, Καθηγητής Θεσσαλονίκη 2019
Η συγγραφέας βεβαιώνει ότι το περιεχόµενο του παρόντος έργου είναι αποτέλεσµα προσωπικής εργασίας και ότι έχει γίνει η κατάλληλη αναφορά στην εργασία τρίτων, όπου κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο, σύµφωνα µε τους κανόνες της ακαδηµαϊκής δεοντολογίας.

Ευχαριστώ θερµά όσους βοήθησαν στην εκπόνηση αυτής της εργασίας.
Ευχαριστώ την καθηγήτριά µου κα Καρτασίδου Λευκοθέα για την πολύτιµη βοήθεια και υποστήριξη.
Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένειά µου, τους γονείς µου για την κατανόηση και στήριξη,
και ένα µεγάλο ευχαριστώ στον σύζυγό µου, για την υποµονή, κατανόηση
και στήριξη µε κάθε τρόπο.

Στον ήρωα µου… στον γιό µου…

Περιεχόµενα
Περίληψη
Abstract
Εισαγωγή
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 – Θεωρητική Θεµελίωση
1.1 Βασικές αντιλήψεις για την εργασιακή απασχόληση των ατόµων µε αναπηρία
1.2 Η εργασία στα διαφορετικά µοντέλα της αναπηρίας
Η εργασία στο «ιατρικό µοντέλο» (“Medical Model”)
Η εργασία στο «κοινωνικό µοντέλο» (“Social Model”)
Η εργασία στο «δικαιωµατικό µοντέλο»
1.3 Στάση των εργοδοτών απέναντι στους εργαζόµενους µε αναπηρία
1.4 Η απασχόληση των ατόµων µε αναπηρία στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό
1.5 Το Συνταγµατικό Πλαίσιο Νοµικής Προστασίας των ΑµεΑ
1.6 Ρυθµίσεις του Τοµέα Απασχόλησης για τα ΑµεΑ
1.7 Σκοπός της Έρευνας – Ερευνητικά Ερωτήµατα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 – Μεθοδολογία
2.1 Ερευνητικός σχεδιασµός
2.2 Συµµετέχοντες
2.3 Εργαλείο συλλογής δεδοµένων
2.4 ∆ιαδικασία
2.5 Μέθοδοι στατιστικής ανάλυσης
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 – Αποτελέσµατα
3.1 Απαντήσεις των εργοδοτών που απασχολούν άτοµα µε αναπηρία
3.2 Απαντήσεις των εργοδοτών που δεν απασχολούν άτοµα µε αναπηρία
3.3 Απαντήσεις στα ερωτήµατα που αφορούν όλους τους εργοδότες (ανεξάρτητα από το αν απασχολούν ή όχι άτοµα µε αναπηρία)
3.4 Έλεγχος διαφοράς στους µέσους όρους των απαντήσεων της ενότητας ∆ σε σχέση µε το φύλο, την ηλικία των εργοδοτών και τον αριθµό των εργαζοµένων που απασχολούν
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 – Συζήτηση – Συµπεράσµατα
4.1 Συζήτηση των αποτελεσµάτων
4.2 Περιορισµοί
4.3 Μελλοντικές προτάσεις
4.4 Προτάσεις για πρακτικές εφαρµογές
Βιβλιογραφία
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β

Περίληψη

Η παρούσα έρευνα εξετάζει τις απόψεις των εργοδοτών σχετικά µε την απασχόληση ατόµων µε αναπηρία, καθώς επίσης διερευνά την γενικότερη εικόνα της αγοράς εργασίας απέναντι στην πρόθεση απασχόλησης ατόµων µε αναπηρία. Σε αυτή την έρευνα δέχτηκαν να συµµετέχουν 62 επιχειρηµατίες του Νοµού Θεσσαλονίκης, µε την συµπλήρωση ενός προσαρµοσµένου ερωτηµατολογίου παλαιότερης έρευνας.
Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα βλέπουµε µια γενικά θετική στάση µεγάλου µέρους των εργοδοτών όσον αφορά τα άτοµα µε αναπηρία και την πρόθεσή τους να απασχολήσουν άτοµα µε αναπηρία, κάτω από προϋποθέσεις, παρόλο που υπήρξαν και κάποιες εκ διαµέτρου αντίθετα απόψεις.
Επίσης, παρατηρήθηκε µέσα από την παρούσα έρευνα, πως οι εργοδότες θεωρούν πολύ σηµαντική την προσβασιµότητα των εργαζοµένων µε αναπηρία στον εργασιακό χώρο, και αν µπορούσαν να προβούν σε προσαρµογές θα ήταν διατεθειµένοι προσλάβουν κάποιο άτοµο µε αναπηρία. Σηµαντικό εύρηµα είναι η ελλιπής ενηµέρωση για θέµατα γύρω από την αναπηρία, και για την Νοµοθεσία σχετικά µε την πρόσληψη ατόµων µε αναπηρία. Τέλος, µεγάλο ποσοστό των εργοδοτών δήλωσε πως µέχρι σήµερα απλά δεν έχει τύχει να προσλάβει άτοµο µε αναπηρία.

Λέξεις κλειδιά: άτοµα µε αναπηρία, εργασιακή ένταξη, απόψεις εργοδοτών, επαγγελµατική αποκατάσταση

Abstract

This survey looks at employers΄ views on the employment of people with disabilities, as well as explores the general picture of the labor market against the intention of employing people with disabilities. In this survey, 62 entrepreneurs from the area of Thessaloniki accepted, completing an adapted questionnaire from an earlier survey.
According to the results, we can see a generally positive attitude of a large number of employers on people with disabilities and their intention to employ people with disabilities under certain circumstances, even though there were some opposed views.
It has also been observed through this research that employers consider accessibility of disabled workers to the workplace very important, and if they were able to make adjustments they would be willing to hire someone with a disability. An important finding is the lack of information on disability issues and the legislation on the recruitment of people with disabilities. Finally, a large proportion of employers said that until now it simply did not happened to hire a person with a disability.

Key words: people with disabilities, job integration, employers΄ opinions, professional rehabilitation

Εισαγωγή

Το δικαίωµα στη ζωή είναι δικαίωµα του κάθε ανθρώπου. Όπως αναφέρεται και στο Σύνταγµα της Ελλάδος «ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας» (Σύνταγµα της Ελλάδος, 2008).
Στις οργανωµένες κοινωνίες η Πολιτεία έχει την υποχρέωση να αναγνωρίζει τα δικαιώµατα των πολιτών σύµφωνα µε τον Νόµο αλλά και ουσιαστικά. Με κριτήριο το δικαίωµα των ανθρώπων στη ζωή και µε σκοπό αυτή η ζωή να είναι και ποιοτική, έχουµε υποχρέωση να λάβουµε υπόψη και τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου.
Ένα από τα δικαιώµατα των ανθρώπων για να υπάρχει ποιότητα ζωής είναι το δικαίωµα για εργασία. Κατά το Σύνταγµα της Ελλάδος «η εργασία αποτελεί δικαίωµα και προστατεύεται από το Κράτος» (Σύνταγµα της Ελλάδος, 2008) και «όλοι οι εργαζόµενοι ανεξάρτητα από φύλο ή άλλη διάκριση, έχουν το δικαίωµα ίσης αµοιβής για παρεχόµενη εργασία ίσης αξίας» (Σύνταγµα της Ελλάδος, 2008).
Σύµφωνα µε τα παραπάνω η εργασία αποτελεί εκτός από δικαίωµα και θεµελιώδη ανάγκη, τα οποία εξασφαλίζουν τις συνθήκες για την ένταξη των ατόµων στην κοινωνία καθώς και την δυνατότητα να καλύπτουν τις ανάγκες διαβίωσης.
Στο σύνολο των ανθρώπων της κοινωνίας µας συµπεριλαµβάνονται  και  τα  άτοµα µε αναπηρία, στα οποία σύµφωνα µε την Σύµβαση των Ατόµων µε Αναπηρίες του ΟΗΕ «αναγνωρίζεται το δικαίωµα στην εργασία σε ίση βάση µε τους άλλους» (2007, σελ 71). Τα άτοµα µε αναπηρία έχουν το δικαίωµα να ζουν σε ένα περιβάλλον χωρίς κοινωνικές προκαταλήψεις και φραγµούς, το οποίο θα τους δίνει την δυνατότητα να συµµετέχουν στην κοινωνία ισάξια µε το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Επιπλέον, τα άτοµα µε αναπηρία είναι πιο πιθανό να βιώσουν µακροχρόνια φτώχεια (She & Livermore, 2006, οπ. αναφ. στο Copeland, 2007). Για να µειωθούν οι πιθανότητες να συµβεί αυτό χρειάζεται η θετική αντιµετώπιση και ο µη κοινωνικός αποκλεισµός από τα υπόλοιπα µέλη που απαρτίζουν το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
Στην Σύµβαση των Ατόµων µε Αναπηρίες του ΟΗΕ (2007, σελ 44) αναφέρεται επίσης πως η Αναπηρία είναι «µια εξελισσόµενη έννοια και ότι η αναπηρία προκύπτει από την αλληλεπίδραση µεταξύ των εµποδιζόµενων προσώπων και των περιβαλλοντικών εµποδίων και των εµποδίων συµπεριφοράς που παρεµποδίζει την πλήρη και αποτελεσµατική συµµετοχή τους στην κοινωνία, σε ίση βάση µε τους άλλους». Σύµφωνα
µε αυτήν την προσέγγιση ένα άτοµο µε αναπηρία µπορεί να βιώνει την αναπηρία µέσα σε ένα περιβάλλον ενώ σε κάποιο άλλο όχι.
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτοµα µε αναπηρία είναι το µεγαλύτερο ανεκµετάλλευτο εργατικό δυναµικό (Milbank Foundation, 2003). Τα άτοµα µε αναπηρία αντιµετωπίζουν πολλές προκλήσεις όσον αφορά την εργασία και για το λόγο αυτό τείνουν να µην απασχολούνται.
Στην παρούσα εργασία και µέσα από την ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας, στο πρώτο κεφάλαιο, για την αποσαφήνιση κάποιων όρων και προσεγγίσεων, θεωρείται σκόπιµο να αναφερθούµε σε ορισµούς και στα είδη της αναπηρίας, προκειµένου να γίνουν πιο κατανοητά στην συνέχεια τα αποτελέσµατα και τα συµπεράσµατα της έρευνας. Στη συνέχεια διερευνούµε τις στάσεις και τις αντιλήψεις των εργοδοτών σχετικά µε την απασχόληση ατόµων µε αναπηρία, καθώς γίνεται και αναφορά σε άλλες χώρες και σε στατιστικά που αφορούν το ίδιο θέµα. Κλείνοντας τη θεωρητική θεµελίωση γίνεται µια αναφορά στην νοµοθεσία γύρω από τα θέµατα που αφορούν τα άτοµα µε αναπηρία. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται η µεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την έρευνα. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσµατα και στο τέταρτο κεφάλαιο γίνεται η συζήτηση των αποτελεσµάτων της έρευνας.