ΈΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΠΙΝΑΚΩΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΜΕΣΩ ΛΕΚΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Διπλωματική Εργασία της Μαλιοτοπούλου Ειρήνης – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών: «Επιστήμες της αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 13ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο

3.1.         ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ

Υπάρχουν δύο συγκεκριμένες θεωρίες για την απόκτηση της γνώσης που μπορεί κανείς να αποκομίσει από τα έργα τέχνης που κατατάσσονται σε έργα οπτικού πολιτισμού και ως επί το πλείστον βρίσκονται σε μουσεία. Η πρώτη θεωρία προτείνεται από τον ιστορικό τέχνης Ernst Gombrich και στηρίζεται στην ψυχολογία της τέχνης, ενώ η δεύτερη προτείνεται από τον κοινωνιολόγο Pierre Bourdieu και βασίζεται στο ρόλο της τέχνης στο μουσείο σχετικά με την κατανόηση και την ανάπτυξη μιας κοινωνικής διάκρισης μεταξύ της πολιτιστικής αξίας των αντικειμένων. Οι θεωρίες συμφωνούν στον τρόπο που βλέπουν τα ιδρύματα τέχνης (μουσεία, εκθέσεις, σχολεία κ.ά.)· τα αντιμετωπίζουν ως ένα δοχείο που περικλείει την τέχνη και ως ένα μέρος άσκησης της αντιληπτικής ικανότητας των ανθρώπων(Bourdieu, 1984/2015·Gombrich, 1977).

Όμως, αυτόματα δημιουργείται το ερώτημα: η τέχνη είναι προσβάσιμη στα άτομα με οπτική αναπηρία; Δευτερευόντως, η γνώση που προσφέρουν τα έργα τέχνης μπορεί να μεταφερθεί σε αυτούς αν όχι ακέραιη, έστω σε ικανοποιητικό βαθμό;

Σύμφωνα με τη Στρατηγική του Συμβουλίου της Ευρώπης για την αναπηρία 2017-2023, η βελτίωση της προσβασιμότητας είναι μία επιτακτική ανάγκη ώστε τα άτομα με αναπηρία να έχουν ενεργή συμμετοχή στην κοινωνία. Οι πολιτιστικοί χώροι όπως τα μουσεία τέχνης, οι πινακοθήκες και οι εκθέσεις ζωγραφικής δεν είναι προσβάσιμοι χώροι για τους επισκέπτες με τύφλωση ή με μειωμένη όραση αλλά και γενικότερα, όλες οι μορφές του οπτικού πολιτισμού δεν είναι προσβάσιμες για αυτά τα άτομα (Gomes et al., 2019·Rector et al., 2017).

Οι γνώσεις που μπορούν να αποκτήσουν τα άτομα με ΟΑ για την τέχνη στα μουσεία είναι περιορισμένες και αυτό πιθανότατα προκύπτει από τον γενικότερο αποκλεισμό που δέχονται τα ΑμεΑ από την κοινωνία· ο αποκλεισμός μπορεί να πάρει τη μορφή ενεργού αποκλεισμού (δηλ. συνειδητού) ή παθητικού (ως αποτέλεσμα των συστημάτων ταξινόμησης)(Hayhoe, 2013·Hehir, 2002). Ειδικότερα, στην μελέτη περίπτωσης του Hayhoe (2013), τα άτομα με ΟΑ φάνηκε ότι αποκλείστηκαν από το μουσείο υπό την κτιριακή έννοια, αλλά όχι από την έννοια του θεσμού του καθώς τα έργα τέχνης παρέμειναν σημαντικές πηγές πολιτιστικής κληρονομιάς για αυτούς.

Επίσης, πιθανή αφετηρία του αποκλεισμού των ατόμων με οπτική αναπηρία μπορεί να θεωρηθεί η μειωμένη έως και απούσα εκπαίδευσή τους στις καλές τέχνες, σύμφωνα με τον Hayhoe (2000), αυτό οφείλεται στις ανακρίβειες που υπάρχουν για την ΟΑ στην εκπαιδευτική βιβλιογραφία και στην έλλειψη κατάρτισης των δασκάλων ζωγραφικής, ιδιαίτερα στην γενική εκπαίδευση. Ακολούθως, αυτό έχει ως αποτέλεσμα, οι μαθητές να αισθάνονται ανίκανοι συμμετοχής σε οποιαδήποτε καλλιτεχνική εργασία ή δραστηριότητα. Το δεδομένο αυτό επιβεβαιώνεται και από τη μελέτη των Campbell και συν. (2017), η οποία προτείνει μία σειρά από παιδαγωγικές στρατηγικές διδασκαλίας κατάλληλων για τους μαθητές με ΟΑ.

Όπως φαίνεται στην έρευνα των Bhowmick & Hazarika (2017), η πλειονότητα των ερευνών εστιάζει σε θέματα προσβασιμότητας αναφορικά με την πλοήγηση στο χώρο των ατόμων με ΟΑ ή την περιήγηση τους στο διαδίκτυο.

Συνεπώς, παρατηρείται ότι η προσβασιμότητα στην τέχνη και το γνωστικό κομμάτι προσέγγισής της από τα άτομα με ΟΑ τείνει να μη προσεγγίζεται σε βάθος.