ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών
«Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»
Διπλωματική Εργασία:
«Επαγγελματικές Επιλογές των Ατόμων με Αναπηρία: Μια βιβλιογραφική ανασκόπηση»
Της
Υμέρι – Τάσση Ιωάννας
Θεσσαλονίκη, 2025
ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών
«Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ:
«Career Choices of People with Disabilities: A literature review»
Εξεταστική Επιτροπή:
Παπακωνσταντίνου Δόξα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Επόπτρια Παπαδόπουλος Κωνσταντίνος, Καθηγητής
Κουστριάβα Ελένη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια
«Ο/η συγγραφέας βεβαιώνει ότι το περιεχόμενο του παρόντος έργου είναι αποτέλεσμα προσωπικής εργασίας και ότι έχει γίνει η κατάλληλη αναφορά στην εργασία τρίτων, όπου κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο, σύμφωνα με τους κανόνες της ακαδημαϊκής δεοντολογίας».
Υπογραφή: Υμέρι – Τάσση Ιωάννα
Πίνακας Περιεχομένων
Πίνακας Περιεχομένων 3
Περίληψη 1
Abstract 2
Πρόλογος 3
Εισαγωγή 5
Κεφάλαιο 1: Θεωρητική Θεμελίωση της Έρευνας – Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας 7
1.1. Θεωρητικές Προσεγγίσεις της Αναπηρίας 7
1.1.1. Ιατρικό και Κοινωνικό Μοντέλο της Αναπηρίας 9
1.2. Δικαίωμα στην Εργασία – Σπουδαιότητα Εργασίας 11
1.3. Επαγγελματικές Επιλογές των ατόμων με Αναπηρία 13
Κεφάλαιο 2: Μεθοδολογία της Έρευνας 17
2.1. Μέθοδος – Ερευνητική Στρατηγική 17
2.2. Βιβλιογραφικές Παραπομπές 17
2.3. Ανάλυση των Δεδομένων 17
2.4. Κριτήρια Συμπερίληψης και Αποκλεισμού 18
Κεφάλαιο 3: Αποτελέσματα της Έρευνας 20
3.1. Επιθυμία ένταξης στην αγορά εργασίας 20
3.2. Εμπόδια ένταξης στην αγορά εργασίας 22
3.3. Παράγοντες επιρροής των επαγγελματικών επιλογών των ατόμων με αναπηρία 26
3.3.1. Προσβασιμότητα στην Αγορά Εργασίας 27
3.3.2. Προκαταλήψεις και Στερεότυπα 28
3.3.3. Εκπαιδευτικό Σύστημα 30
3.3.3.1. Εκπαίδευση στην Ελλάδα 31
3.3.4. Το Φύλο και η Ηλικία 33
3.3.5. Οι Εργοδότες 35
3.4. Τρόποι Ενίσχυσης Επαγγελματικών Επιλογών των Ατόμων με Αναπηρία 37
3.4.1. Επιχειρήσεις και Άτομα με Αναπηρία 38
3.4.2. Εκπαίδευση και Κατάρτιση Νέων με Αναπηρία 41
3.4.6. Σχεδιασμός Μοντέλων Ανάπτυξης και Προγραμμάτων Απασχόλησης 44
3.4.3. Προώθηση Προσβασιμότητας και Υποστηρικτικής Τεχνολογίας 46
3.4.4. Ενθάρρυνση και Υποστήριξη από το Οικογενειακό Περιβάλλον και το Κοινωνικό Πλαίσιο 48
Κεφάλαιο 4: Συζήτηση – Συμπεράσματα – Προτάσεις 50
4.1. Συζήτηση 50
4.2. Περιορισμοί της Έρευνας 51
4.3. Πρακτικές Εφαρμογές 52
Βιβλιογραφία 54
Περίληψη
Είναι γεγονός ότι οι ενήλικες με αναπηρία έρχονται αντιμέτωποι με εμπόδια και δυσκολίες στην αγορά εργασίας, κυρίως λόγω κοινωνικών και πολιτισμικών προκαταλήψεων. Παρ’όλα αυτά, φαίνεται ότι η κατάκτηση επαγγελματικής θέσης από μέρους τους προσφέρει πολύτιμα οφέλη τόσο στα ίδια τα άτομα, όσο και στην κοινωνία γενικότερα. Στην παρούσα ανασκόπηση επιλέχθηκε το ζήτημα της απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία καθότι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ανεξαρτητοποίησης και κοινωνικής ενσωμάτωσης. Πιο αναλυτικά, η εργασία εξετάζει πρωτίστως την επιθυμία των ατόμων με αναπηρία να εργαστούν, ύστερα παραθέτει τα εμπόδια που καλούνται να αντιμετωπίσουν, επισημαίνει τους παράγοντες που επηρεάζουν τις επαγγελματικές τους επιλογές και τέλος προτείνει τρόπους ενίσχυσης και βελτίωσης των επαγγελματικών τους επιλογών. Η μέθοδος που αξιοποιήθηκε στην παρούσα εργασία είναι εκείνη της βιβλιογραφικής ανασκόπησης, η οποία επιτρέπει την ανάλυση και σύνθεση πολλών διαφορετικών ερευνών με σκοπό την – όσο δυνατόν – καλύτερη προσέγγιση και μελέτη για το ζήτημα της απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία. Τα αποτελέσματα της έρευνας αποκάλυψαν την βαθιά επιθυμία των ατόμων με αναπηρία να εργαστούν. Μάλιστα, επισημαίνεται πως θέλουν να εργαστούν όχι μόνο για οικονομικούς – βιοποριστικούς λόγους αλλά επιδιώκουν και ψυχολογική ικανοποίηση μέσα από την εργασία τους. Ακόμη, η ανασκόπηση εντόπισε μερικά από τα εμπόδια που περιορίζουν την ένταξή τους στην αγορά εργασίας. Μεταξύ άλλων, τα εμπόδια αφορούν την έλλειψη προσβασιμότητας, τις κοινωνικές διακρίσεις – στερεότυπα, την απουσία ευελιξίας, την έλλειψη στήριξης από συναδέλφους και εργοδότες, ακόμη και το φύλο, καθώς όπως διαπιστώθηκε οι γυναίκες με αναπηρία βιώνουν μεγαλύτερα εμπόδια, τόσο στην εύρεση όσο και στη διατήρηση της εργασίας. Η παρούσα εργασία ολοκληρώνεται με την παρουσίαση τρόπων βελτίωσης των επαγγελματικών επιλογών των ατόμων με αναπηρία. Πιο συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά στην ενίσχυση της προσβασιμότητας και της υποστηρικτικής τεχνολογίας, στη δημιουργία κινήτρων για τις επιχειρήσεις με σκοπό την προώθηση πρόσληψης των ατόμων με αναπηρία, ενώ επισημαίνεται και η αξία της υποστήριξης του κοινωνικού πλαισίου, η ενθάρρυνση του οικογενειακού περιβάλλοντος αλλά και η κατάλληλη εκπαίδευση / κατάρτιση των νέων με αναπηρία, με σκοπό την επαγγελματική τους αποκατάσταση.
Λέξεις κλειδιά: Άτομα με αναπηρία και εργασία, επαγγελματικές επιλογές των ατόμων με αναπηρία, προσβασιμότητα, ένταξη στην αγορά εργασίας, εμπόδια, προκαταλήψεις, παράγοντες επιρροής, τρόποι ενίσχυσης.
Abstract
It is a fact that adults with disabilities face barriers and challenges in the labor market, mainly due to social and cultural prejudices. However, it seems that obtaining a professional position offers valuable benefits both for the individuals themselves and for society in general. In this review, the issue of employment for people with disabilities was chosen, as it is one of the most important factors for independence and social integration. More specifically, the work primarily examines the desire of individuals with disabilities to work, then outlines the barriers they are faced with, highlights the factors influencing their career choices, and finally proposes ways to strengthen and improve their professional opportunities. The method used in this work is that of a literature review, which allows for the analysis and synthesis of various different studies in order to provide the best possible approach and understanding of the issue of employment for people with disabilities. The results of the research revealed the deep desire of individuals with disabilities to work. In fact, it is emphasized that they want to work not only for financial and livelihood reasons but also seek psychological satisfaction through their work. Additionally, the review identified some of the barriers that limit their inclusion in the labor market. Among other things, the barriers concern the lack of accessibility, social discrimination and stereotypes, the absence of flexibility, the lack of support from colleagues and employers, and even gender, as it was found that women with disabilities face greater obstacles in finding and maintaining employment. This work concludes with the presentation of ways to improve the professional opportunities of individuals with disabilities. More specifically, it refers to enhancing accessibility and supportive technology, creating incentives for businesses to promote the employment of people with disabilities. At the same time, it emphasizes the value of supporting the social framework, encouraging the family environment, providing appropriate education and training for young people with disabilities, with the goal of professional.
Key Words: People with disabilities and employment, professional choices of people with disabilities, accessibility, inclusion in the labor market, barriers, prejudices, influencing factors, ways of enhancement.