Κεφάλαιο 4: Συζήτηση – Συμπεράσματα – Προτάσεις
4.1. Συζήτηση
Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι να αναδείξει την σημασία και την αξία που κατέχει η εργασία στη ζωή των ατόμων με αναπηρία, εστιάζοντας στην κατανόηση των επιθυμιών και των αναγκών τους, σχετικά με την ένταξή τους στον εργασιακό χώρο. Η εργασία εξετάζει πρωτίστως την επιθυμία των ατόμων με αναπηρία να εργαστούν, ύστερα παραθέτει τα εμπόδια που καλούνται να αντιμετωπίσουν, επισημαίνει τους παράγοντες που επηρεάζουν τις επαγγελματικές τους επιλογές και τέλος προτείνει τρόπους ενίσχυσης και βελτίωσης των επαγγελματικών τους επιλογών.
Τα ευρήματα της έρευνας ανέδειξαν την βαθιά επιθυμία των ατόμων με αναπηρία να ενταχθούν στην αγορά εργασίας. Αυτή η επιθυμία, δεν περιορίζεται μόνο σε οικονομικά- βιοποριστικά κίνητρα. Δεδομένου ότι η εργασία κατέχει κεντρική θέση στη ζωή των ανθρώπων, η απασχόληση δεν θα διευκολύνει μόνο την ένταξη στην κοινωνία (Jahoda, 1981) και την οικονομική τους ευημερία, αλλά θα ωφελήσει επίσης τη σωματική και ψυχική υγεία των ατόμων με αναπηρία (Schuring, Mackenbach, Voorham, & Burdorf, 2011, όπως αναφέρεται στο Nelissen et al., 2016), γι’ αυτό κυρίως και την αποζητούν. Ταυτόχρονα, η μελέτη κατέγραψε ορισμένα από τα βασικά εμπόδια που δυσχεραίνουν την ένταξή τους στην αγορά εργασίας. Πιο αναλυτικά, τα άτομα με αναπηρία καλούνται να αντιμετωπίσουν – μεταξύ άλλων – τις κοινωνικές προκαταλήψεις και στερεότυπα, το μη συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό σύστημα, το φύλο και την ηλικία, τις περιορισμένες εργασιακές ευκαιρίες και σχέσεις με συναδέλφους, και το πιο σημαντικό, την έλλειψη προσβασιμότητας στον εργασιακό χώρο. Όσον αφορά το φύλο, αξίζει να σημειωθεί ότι οι γυναίκες με αναπηρία έχουν το χαμηλότερο προβλεπόμενο εισόδημα, χαμηλότερο και από τις γυναίκες χωρίς αναπηρία και από τους άνδρες με αναπηρία. Αλλά και τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας με αναπηρία, αντιμετωπίζουν και εκείνοι διπλή διάκριση εξαιτίας της ηλικίας και της αναπηρίας τους. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι το φύλο, η αναπηρία και η ηλικία, αλληλεπιδρούν ως συστατικά που σχετίζονται με την προκατάληψη.
Είναι γεγονός ότι τα παραπάνω εμπόδια, τα οποία δυσχεραίνουν την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στον εργασιακό χώρο, δεν υφίσταται για τα άτομα δίχως αναπηρία. Αυτό μπορεί ενδεχομένως να οφείλεται σε λανθασμένες απόψεις και στερεοτυπικές αντιλήψεις των εργοδοτών, αλλά κυρίως σχετίζεται με την έλλειψη ευκαιριών και την απουσία υποστήριξης από μέρους της πολιτείας.
Αξιοσημείωτα είναι και τα αποτελέσματα των τρόπων ενίσχυσης των επαγγελματικών επιλογών. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η ενίσχυση της προσβασιμότητας και της υποστηρικτικής τεχνολογίας, η δημιουργία κινήτρων για τις επιχειρήσεις με σκοπό την προώθηση πρόσληψης των ατόμων με αναπηρία, η αξία της κοινωνικής υποστήριξης, συνδυαστικά με την ενθάρρυνση του οικογενειακού περιβάλλοντος και τέλος η κατάλληλη συμπεριληπτική εκπαίδευση / κατάρτιση των νέων με αναπηρία, αποτελούν μερικούς από τους τρόπους ενίσχυσης οι οποίοι συμβάλλουν στην επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία.
Επιπλέον, η έρευνα ανέδειξε το περιεχόμενο των προγραμμάτων κατάρτισης της Νορβηγίας και της Σουηδίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως και στη Νορβηγία και στη Σουηδία τα άτομα με μειωμένη ικανότητα εργασίας αποτελούν ομάδα προτεραιότητας στην ενεργό πολιτική για την αγορά εργασίας και λαμβάνουν δημόσια χρηματοδοτούμενα οφέλη κατά τη συμμετοχή τους σε προγράμματα. Τέλος, ως εναλλακτική λύση αντιμετώπισης της ανεργίας των ατόμων με αναπηρία, φαίνεται να αποτελεί η αυτοαπασχόληση.
4.2. Περιορισμοί της Έρευνας
Στους περιορισμούς της συγκεκριμένης βιβλιογραφικής ανασκόπησης, συγκαταλέγεται η δυσκολία εύρεσης επαρκούς βιβλιογραφίας για το ποιες είναι οι επαγγελματικές επιλογές των ατόμων με αναπηρία, γι’ αυτό και στην εργασία έχουν εισαγωγικό ρόλο. Ομοίως και για την αποφασιστικότητα των νέων με αναπηρία, σχετικά με το επαγγελματικό τους μέλλον και τις δυνατότητές τους.
Επιπρόσθετα, δεν υπάρχει αρκετή βιβλιογραφία για το 3ο ερευνητικό ερώτημα, και πιο συγκεκριμένα για τον σχεδιασμό μοντέλων ανάπτυξης και προγραμμάτων απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία, αλλά και για την προώθηση προσβασιμότητας και υποστηρικτικής τεχνολογίας, για αυτό και αποτελεί πρόταση για μελλοντική έρευνα. Ωστόσο, παρά την ύπαρξη των παραπάνω περιορισμών, η παρουσία τους δεν είναι ικανή έτσι ώστε να μειώσει το κύρος και την αξιοπιστία της έρευνας.