3.2.2      Οικογενειακοί παράγοντες

Γονεϊκό άγχος και συναισθηματική εξάντληση

Οι οικογενειακοί παράγοντες διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη δυναμική της κακοποίησης παιδιών με αναπηρία. Το γονεϊκό άγχος και η συναισθηματική εξάντληση είναι παράγοντες που αυξάνουν την πίεση στους γονείς, οδηγώντας σε περιορισμένη συναισθηματική ανθεκτικότητα και, ενδεχομένως, σε καταχρηστικές συμπεριφορές (Svensson et al., 2013).

Η ύπαρξη παιδιού με αναπηρία στο οικογενειακό περιβάλλον συνδέεται συχνά με αυξημένο άγχος και συναισθηματική εξάντληση, ιδιαίτερα για τον γονέα-φροντιστή, γεγονός που ενδέχεται να λειτουργεί ως καταλύτης για την εμφάνιση κακοποιητικών ή παραμελητικών συμπεριφορών. Οι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με πλήθος προκλήσεων, όπως η συνεχής φροντίδα, οι απαιτήσεις θεραπείας, οι δυσκολίες στη συμπεριφορά του παιδιού, καθώς και η ανασφάλεια για το μέλλον του, γεγονός που εντείνει την ψυχολογική πίεση. Το χρόνιο άγχος ενδέχεται να επηρεάσει την ικανότητα του γονέα να ανταποκριθεί με ψυχραιμία και θετικότητα στις ανάγκες του παιδιού, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα για σωματική ή συναισθηματική κακοποίηση (Cheng & Lai, 2023).

Η συναισθηματική εξάντληση (emotional burnout) που βιώνουν οι γονείς παιδιών με αναπηρία σχετίζεται συχνά με την έλλειψη χρόνου για προσωπική φροντίδα, την αίσθηση μοναξιάς και την απουσία κοινωνικής ή θεσμικής υποστήριξης. Η εξάντληση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ενσυναίσθηση, αυξημένη επιθετικότητα και αποστασιοποίηση από το παιδί, συνθήκες που ενισχύουν την ευαλωτότητά του στην κακοποίηση (Gérain & Zech, 2018).

Η έλλειψη αίσθησης ασφάλειας και η κοινωνική απομόνωση επίσης μπορεί να εντείνουν το άγχος των γονέων, μειώνοντας την ικανότητά τους να ανταποκριθούν με αποτελεσματικότητα στις αυξημένες ανάγκες ενός παιδιού με αναπηρία (Fu et al.,, 2023).

Επιπλέον, το άγχος που πηγάζει από τις οικονομικές και επαγγελματικές πιέσεις που συνοδεύουν τη φροντίδα ενός παιδιού με αναπηρία συχνά εντείνεται από την κοινωνική απομόνωση και το στιγματισμό. Οι γονείς μπορεί να αισθάνονται ότι δεν έχουν πού να απευθυνθούν για βοήθεια, με αποτέλεσμα να διοχετεύουν τα αρνητικά συναισθήματα στο παιδί, κυρίως μέσω λεκτικής ή ψυχολογικής κακοποίησης (McConnell & Savage, 2015).

Η αδυναμία διαχείρισης των αυξημένων συναισθηματικών φορτίων ενδέχεται να διαβρώσει τη γονεϊκή ανθεκτικότητα, οδηγώντας σε μια δυσλειτουργική σχέση γονέα-παιδιού. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο γονέας μπορεί να αντιλαμβάνεται το παιδί ως πηγή πίεσης, με αποτέλεσμα να προβάλλει πάνω του θυμό ή ματαίωση, ιδιαίτερα σε στιγμές έντασης ή κόπωσης. Αυτή η δυναμική συνδέεται άμεσα με τον κίνδυνο άσκησης κακοποιητικής συμπεριφοράς, είτε παραμελώντας το είτε ασκώντας του σωματική ή ψυχολογική κακοποίηση (Neece et al., 2012).