3.2          Ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με την εκδήλωση της κακοποίησης σε παιδιά με αναπηρίας;

3.2.1.     Ατομικοί παράγοντες

Η ηλικία

Τα παιδιά με αναπηρίες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης, ο οποίος διαφέρει ανάλογα με την ηλικία και τον τύπο της αναπηρίας. Σύμφωνα με τη μελέτη των Sullivan και Knutson (2000) τα παιδιά προσχολικής ηλικίας με αναπηρίες αντιμετωπίζουν υψηλότερα ποσοστά παραμέλησης, σωματικής, συναισθηματικής και σεξουαλικής κακοποίησης σε σύγκριση με παιδιά σε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, όπως το δημοτικό, το γυμνάσιο και το λύκειο. Συγκεκριμένα, τα μικρότερα παιδιά, ιδιαίτερα εκείνα κάτω των πέντε ετών, τα παιδιά με σωματικές, ορθοπαιδικές ή επικοινωνιακές αναπηρίες, όπως κινητικές δυσκολίες, προβλήματα λόγου ή χρόνιες παθήσεις, διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο κακοποίησης. Αντίθετα, τα παιδιά με συμπεριφορικές και νοητικές αναπηρίες φαίνεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, γεγονός που υποδηλώνει ότι αυτές οι αναπηρίες μπορεί να αποτελούν τόσο παράγοντα κινδύνου όσο και συνέπεια της κακοποίησης (Sullivan & Knutson, 2000).

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας φαίνεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, με έρευνες να δείχνουν ότι η κακοποίηση συχνά ξεκινά από πολύ νωρίς, συνήθως από μέλος της οικογένειας, και μπορεί να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας (Howe, 2006; Sullivan & Knutson, 1998).

Σε μελέτη παιδιών με προβλήματα ψυχικής υγείας, η κακοποίηση πριν από την ηλικία των τριών ετών συνδέθηκε με σημαντικά αυξημένη πιθανότητα επαναλαμβανόμενων περιστατικών κακοποίησης, καθώς τα παιδιά αυτά ήταν δέκα φορές πιο ευάλωτα σε υποτροπή. Επιπλέον, η μελέτη καταδεικνύει ότι οι χρόνιες ψυχικές και συμπεριφορικές παθήσεις αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο κακοποίησης ή παραμέλησης για παιδιά προσχολικής ηλικίας (κάτω των 6 ετών), ειδικά για όσα προέρχονται από οικογένειες χαμηλού εισοδήματος. Τα παιδιά αυτά έχουν σχεδόν διπλάσιο κίνδυνο κακοποίησης συγκριτικά με συνομηλίκους τους χωρίς ανάλογες παθήσεις. Ο κίνδυνος είναι σημαντικά μικρότερος για παιδιά με χρόνιες σωματικές παθήσεις, ενώ η αναπτυξιακή ή νοητική υστέρηση δεν σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης σε καμία ηλικιακή ομάδα σε αντίθεση με την προηγούμενη έρευνα των Sullivan και Knutson (Jaudes & Mackey-Bilaver, 2008).

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης των Hershkowitz et al.(2007), τα παιδιά προσχολικής ηλικίας (0–4 ετών) με σωματικές αναπηρίες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να υποστούν διάφορες μορφές θυματοποίησης, όπως σωματική επίθεση, σεξουαλική κακοποίηση, θυματοποίηση από συνομηλίκους ή αδέλφια, καθώς και εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας. Η αναπηρία σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα φαίνεται να συνδέεται με μεγαλύτερη ευαλωτότητα σε επιθετικές και κακοποιητικές συμπεριφορές. Παράλληλα, για τα παιδιά μέσης παιδικής ηλικίας (5–11 ετών), οι ερευνητές διαπίστωσαν σημαντικά αυξημένα ποσοστά πολυθυματοποίησης – δηλαδή εμπειρίες πολλαπλών μορφών κακοποίησης – σε σύγκριση με συνομηλίκους τους χωρίς σωματικές αναπηρίες. Αντιθέτως, τα μικρότερα και τα μεγαλύτερα παιδιά με σωματικές αναπηρίες δεν εμφάνιζαν στατιστικά σημαντικά αυξημένο κίνδυνο πολυθυματοποίησης, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο βαθμός έκθεσης σε πολλαπλές μορφές θυματοποίησης επηρεάζεται και από την ηλικιακή φάση της παιδικής ανάπτυξης.

Ανάλογα ευρήματα παρουσιάζει και η μεταγενέστερη μελέτη του Vanderminden (2023) , η οποία εξετάζει τη σχέση ηλικίας, τύπου αναπηρίας και κακοποίησης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας (0–4 ετών) με σωματικές αναπηρίες διατρέχουν 65% υψηλότερο κίνδυνο κακοποίησης σε σύγκριση με συνομηλίκους τους χωρίς αναπηρίες. Αντίθετα, στις ηλικιακές ομάδες 5–11 ετών και 12 ετών και άνω, ο κίνδυνος αυτός δεν εμφανίζεται στατιστικά σημαντικός. Όσον αφορά τις εσωτερικευμένες αναπηρίες, όπως αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές, παρατηρείται αυξημένος κίνδυνος κακοποίησης τόσο στην παιδική ηλικία (5–11 ετών) όσο και στην εφηβεία. Παρόμοια, τα παιδιά με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο κακοποίησης στην παιδική ηλικία, αλλά όχι στην εφηβεία. Τέλος, τα παιδιά με αναπτυξιακές ή μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης κυρίως στην ηλικιακή ομάδα 5–11 ετών, σε σύγκριση με παιδιά προσχολικής ηλικίας ή εφήβους.