3.1.3      Συναισθηματική/ψυχολογική βία στα παιδιά με αναπηρία

Αποτελεί μία από τις πιο συνηθισμένες αλλά και λιγότερο κατανοητές και μελετημένες μορφές κακοποίησης και σχετίζεται στενά με την αναπηρία (Home et al., 2001). Συχνά συνυπάρχει με άλλες μορφές κακοποίησης, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί ανεξάρτητα από αυτές, μέσω απειλών για την ασφάλεια, λεκτικής κακοποίησης ή έκθεσης σε ενδοοικογενειακή βία (Brassard et al., 2020). Επιπλέον, η παραμέληση των συναισθηματικών αναγκών των παιδιών με αναπηρία, όπως η έλλειψη ενσυναίσθησης, η αδιαφορία για τα συναισθήματά τους ή η απουσία θετικής ενίσχυσης, αποτελεί μία συχνά αόρατη αλλά εξαιρετικά επιζήμια μορφή κακοποίησης (Sullivan & Knutson, 2000).

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Child & Adolescent Health, περίπου το 31,7% των παιδιών με αναπηρίες έχουν βιώσει κάποια μορφή βίας, με την πιο συχνά αναφερόμενη να είναι η συναισθηματική κακοποίηση (Fang et al., 2022), ενώ σε άλλη μελέτη διαπιστώνεται ότι τα παιδιά με αναπηρίες έχουν 3,68 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να υποστούν ψυχολογική κακοποίηση σε σύγκριση με τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης (Jones et al., 2012). Οι λόγοι είναι ότι συχνά βιώνουν μειωμένη επικοινωνία, μεγαλύτερη εξάρτηση από τους φροντιστές και χαμηλότερη κοινωνική υποστήριξη (Hershkowitz et al., 2007).

Έρευνα του Πανεπιστημίου Κολούμπια ανέδειξε ότι τα παιδιά με γνωστικές ή ψυχικές αναπηρίες εκτίθενται συχνότερα σε βία από ό,τι εκείνα με σωματικές ή αισθητηριακές αναπηρίες. Αξιοσημείωτο είναι ότι η συναισθηματική βία καταγράφηκε ως η πιο συχνά αναφερόμενη μορφή, γεγονός που ενδέχεται να σχετίζεται με την ευρύτητα του ορισμού της στις επιμέρους μελέτες. Η παραμέληση, αντιθέτως, είχε τη μεγαλύτερη σχετική πιθανότητα εμφάνισης, γεγονός που αναδεικνύει τον κίνδυνο που διατρέχουν τα παιδιά με σύνθετες ανάγκες σε περιβάλλοντα χωρίς επαρκή φροντίδα και κοινωνική υποστήριξη – κίνδυνος που επιτείνεται όταν οι φροντιστές βρίσκονται σε συνθήκες φτώχειας. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα περιστατικά δεν αναφέρονται, λόγω φόβου, ντροπής ή αδυναμίας του παιδιού να εκφράσει την εμπειρία του (Fang et al., 2022).

3.1.4      Παραμέληση στα παιδιά με αναπηρία

Έρευνες έχουν δείξει ότι η παραμέληση είναι συχνότερη από τη σωματική, τη σεξουαλική ή τη συναισθηματική βία σε παιδιά με αναπηρία, ενισχύοντας την ανάγκη για πρόληψη και παρέμβαση σε επίπεδο φροντίδας και κοινωνικών υπηρεσιών (Hershkowitz et al., 2007; Jones et al., 2012). Σύμφωνα με τον Sullivan και τον Knutson (2000), τα παιδιά με αναπηρία διατρέχουν σχεδόν δύο φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν παραμέληση σε σύγκριση με τα παιδιά χωρίς αναπηρία και η παραμέληση αποτελεί τη συχνότερη μορφή κακοποίησης, ακολουθούμενη από τη σωματική, τη συναισθηματική και τέλος τη σεξουαλική κακοποίηση. Οι πιο συχνές μορφές παραμέλησης που καταγράφηκαν στη μελέτη τους περιλαμβάνουν την απουσία βασικής ιατρικής φροντίδας, τη μη παρακολούθηση εκπαιδευτικών υπηρεσιών και την ανεπαρκή διατροφή και υγιεινή.

Η παραμέληση μπορεί να είναι σκόπιμη ή ακούσια, συνήθως όμως είναι αποτέλεσμα χρόνιας ψυχολογικής, κοινωνικής ή οικονομικής επιβάρυνσης των γονέων, που οδηγεί σε εξάντληση ή έλλειψη δεξιοτήτων φροντίδας (Hibbard et al., 2007). Τα παιδιά με βαριές ή πολλαπλές αναπηρίες διατρέχουν ακόμη υψηλότερο κίνδυνο, καθώς απαιτούν συνεχή εποπτεία και παρέμβαση, η οποία σε οικογένειες χωρίς υποστηρικτικό δίκτυο είναι δύσκολο να εξασφαλιστεί (Sullivan & Knutson, 2000).

Η έρευνα του Scurich (2025) στις Υπηρεσίες Προστασίας Παιδιών (Child Protective Services-CPS) στις Ηνωμένες Πολιτείας της Αμερικής καταχώρησε περισσότερες από 137.000 περιπτώσεις κακοποίησης που αφορούσαν παιδιά με αναπηρίες. Οι τύποι αναπηρίας που συνδέθηκαν συχνότερα με τα περιστατικά κακοποίησης περιλαμβάνουν συναισθηματικές διαταραχές, μαθησιακές δυσκολίες, νοητικές και σωματικές αναπηρίες, καθώς και προβλήματα όρασης και ακοής. Η παραμέληση αναγνωρίζεται ως η πιο κοινή μορφή κακοποίησης, με ποσοστό 57,4%, ακολουθούμενη από τη σωματική κακοποίηση (29%) και τη σεξουαλική κακοποίηση (8%). Η μελέτη εντοπίζει ότι τα παιδιά με αναπηρίες συνήθως είναι μεγαλύτερης ηλικίας όταν αναφέρονται σε υποθέσεις κακοποίησης, γεγονός που μπορεί να σχετίζεται με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς στην ανατροφή τους καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν.