1.3.5 Εμπορική εκμετάλλευση
Η εμπορική εκμετάλλευση των παιδιών για οικονομικούς ή άλλους λόγους αποτελεί μία από τις σοβαρότερες μορφές κακοποίησης παιδιών, η οποία περιλαμβάνεται στον επίσημο ορισμό της παιδικής κακοποίησης από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (OHCHR, 1989). Συγκεκριμένα, η εμπορική εκμετάλλευση αναφέρεται στη χρήση του παιδιού για οικονομικό ή άλλο όφελος με τρόπο που παραβιάζει τα δικαιώματά του και θέτει σε κίνδυνο τη σωματική και ψυχική του υγεία, την ασφάλεια και την ανάπτυξή του (βλ. Παράρτημα 10).
Στις πρακτικές αυτές συγκαταλέγονται η εμπορική σεξουαλική εκμετάλλευση, η παιδική εργασία υπό επιβλαβείς συνθήκες, η εξαναγκαστική επαιτεία, η εκμετάλλευση σε εγκληματικές δραστηριότητες, η εμπορία παιδιών (trafficking), ακόμη και η στρατολόγηση ανηλίκων σε ένοπλες συγκρούσεις (International Labour Organization, 2002; UN Office on Drugs and Crime, 2024).
Συγκεκριμένα, η σεξουαλική εμπορευματοποίηση των παιδιών (Commercial Sexual Exploitation of Children – CSEC) αναγνωρίζεται ως μία από τις πλέον διαδεδομένες μορφές παγκοσμίως, με την τεχνολογία και τον τουρισμό να ενισχύουν την εξάπλωσή της (Bang et al., 2014). Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας η εμπλοκή των παιδιών σε εργασίες που απειλούν τη σωματική ή ψυχική τους υγεία ή παρακωλύουν την εκπαιδευτική τους πορεία, θεωρείται ξεκάθαρη μορφή εκμετάλλευσης (International Labour Organization, 2002; Parker & Bachman, 2001).
Επιπρόσθετα, παγκόσμια έκθεση του Ταμείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό (United Nations Population Fund [UNFPA], 2018) καταδεικνύει ότι τα κορίτσια και οι νεαρές γυναίκες με αναπηρίες αντιμετωπίζουν έως και 10 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο έμφυλης βίας σε σχέση με εκείνες χωρίς αναπηρίες. Η αναπηρία συνιστά έναν σημαντικό παράγοντα αυξημένης ευαλωτότητας στην εμπορία ανθρώπων, τόσο για σκοπούς σεξουαλικής εκμετάλλευσης όσο και για άλλες μορφές καταναγκαστικής εργασίας. Η ευαλωτότητα αυτή συνδέεται συχνά με τον κοινωνικό αποκλεισμό, το στίγμα και την περιθωριοποίηση που βιώνουν τα άτομα με αναπηρίες. Σε πολλές κοινωνίες, οι νέοι με αναπηρίες αντιμετωπίζονται ως ανεπιθύμητοι και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να πέσουν θύματα εκμετάλλευσης ακόμη και από μέλη της ίδιας τους της οικογένειας.