«Εκπαίδευση και κατάρτιση ατόμων με αναπηρία σε τεχνικά επαγγέλματα: μια συνοπτική βιβλιογραφική ανασκόπηση των εφαρμογών και προσαρμογών στον γεωτεχνικό κλάδο»-Διπλωματική εργασία της Ασημένιας Τσιλιγγίρη-Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας-ΠΜΣ «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»-μέρος 9ο

Νοέ 16, 2026 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

1.3.2.     Η επαγγελματική εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία (μέρος Ά)

H επαγγελματική εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία εξειδικεύθηκε ουσιαστικά με την ψήφιση του Ν. 1566/1985, ο οποίος έχει ήδη αναφερθεί. Ειδικότερα, στον νόμο προβλεπόταν ότι η επαγγελματική εκπαίδευση των υπό εξέταση ατόμων όφειλε να βασίζεται σε εισαγωγικές και θεμελιώδεις γνώσεις προηγούμενων σταδίων εκπαίδευσης (της Προσχολικής και της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης). Η ανάγκη αυτή τονίστηκε έτι περαιτέρω στον Ν. 2817/2000, όπου επισημάνθηκε η ανάγκη διαβαθμισμένης εξοικείωσης των ατόμων με αναπηρία σε προεπαγγελματικές δραστηριότητες μέσω ενός συστήματος που θα εξειδικευόταν στα Γυμνάσια και τα Ενιαία Λύκεια Ειδικής Αγωγής διά της διδασκαλίας πρακτικών μαθημάτων που ενσωματώνονται στην τεχνική και την επαγγελματική εκπαίδευση. Προβλεπόταν, επίσης, η παροχή επαγγελματικών δικαιωμάτων στους αποφοίτους των Τεχνικών Επαγγελματικών Εκπαιδευτηρίων (ΤΕΕ) Ειδικής Αγωγής, όπως επίσης και στους αποφοίτους των Εργαστηρίων Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης. Πιθανότατα, η εν λόγω νομοθετική πρόνοια εδραζόταν στον νέο στόχο συμπόρευσης της εθνικής πολιτικής με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές πολιτικές και στη βάση της έκθεσης του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης του 1997 (Νικολιδάκης, 2023).

Ακολούθως, παράλληλα με την ολοκλήρωση της διατύπωσης συμπληρωματικών νομοθετικών ρυθμίσεων, έλαβαν χώρα προσπάθειες παράλληλης ανάπτυξης της Άτυπης Μεταδευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Επομένως, εξελίχθηκε θεσμικά η οργάνωση διαφόρων επαγγελματικών τομέων, ούτως ώστε να επαυξηθούν οι σχετικές επιλογές στην άτυπη εκπαίδευση για τους μαθητές με τυπική ανάπτυξη και για τους μαθητές με αναπηρία. Η θεώρηση αυτή οδήγησε αρχικά, διά του Ν. 2009/1992 («Εθνικό Σύστημα Εκπαίδευσης και Κατάρτισης και άλλες διατάξεις») στην ίδρυση τόσο δημοσίων όσο και ιδιωτικών Ινστιτούτων Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΙΕΚ) που θα εντάσσονταν στον Οργανισμό Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης. Ειδικότερα, η άτυπη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία θεσπίστηκε και εξειδικεύθηκε με την ίδρυση των δημοσίων ΙΕΚ, ενώ έως σήμερα δεν προβλέπεται η ίδρυση ιδιωτικών ΙΕΚ Ειδικής Αγωγής. Το 2014 πραγματοποιήθηκε η ίδρυση και η έναρξη της λειτουργίας δύο δημοσίων ΙΕΚ Ειδικής Αγωγής, στην Αγία Παρασκευής Αττικής και στην Πυλαία Θεσσαλονίκης. Τα συγκεκριμένα ΙΕΚ αφορούν τη φοίτηση σπουδαστών που εμφανίζουν αισθητηριακές αναπηρίες (οπτική αναπηρία, κώφωση, βαρηκοΐα) (Νικολιδάκης, 2023).

Από την άλλη, η Δευτεροβάθμια Επαγγελματική Εκπαίδευση που αφορά τα άτομα με αναπηρία εντάχθηκε σταδιακά στο ευρύτερο πλαίσιο της Ενιαίας Επαγγελματικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, όπως αναφέρεται στο «ολιστικό σχέδιο ανάπτυξης» που έκανε την εμφάνισή του στη νομοθεσία της δεκαετίας του 2010. Με τον Ν. 3966/2011 τα ΤΕΕ Ειδικής Αγωγής μετατράπηκαν σε Ειδικά Επαγγελματικά Γυμνάσια και Λύκεια και, ακολούθως, με την Απόφαση Αριθμ. 100575/Δ3 (ΦΕΚ 2103/19.6.2017) σε Ενιαία Ειδικά Επαγγελματικά Γυμνάσια – Λύκεια (ΕΝΕΕΓΥΛ), που πλέον λειτουργούσαν σε ένα σχέδιο που, σε θεωρητικό επίπεδο, συνδυάζει την επαγγελματική εκπαίδευση με προγράμματα ανάπτυξης του πρωτογενούς και του δευτερογενούς τομέα της οικονομίας. Στο εν λόγω μοντέλο η πρόνοια προσδιορίζεται στη διασφάλιση υψηλής ποιότητας των προγραμμάτων και, επομένως, τα ΕΝΕΕΓΥΛ θεωρούνται ως επαγγελματικά σχολεία στ αοποία η επαγγελματική κατάρτιση μέσω των εργαστηρίων ειδικοτήτων και η παρεχόμενη γνώση είναι ίδιες με εκείνες των Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων. Όπως είναι ευνόητο, οι στοχεύσεις αυτές ευθυγραμμίζονται με την προσπάθεια να μην διαφοροποιείται η ειδική επαγγελματική εκπαίδευση από την επαγγελματική εκπαίδευση των μαθητών της τυπικής εκπαίδευσης, όπως αυτή ορίστηκε το 2016 στο Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο για την Αναβάθμιση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης και της Μαθητείας.

Επίσης, σύμφωνα με τον Ν. 4415/2016 («Ρυθμίσεις για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση, τη διαπολιτισμική εκπαίδευση και άλλες διατάξεις»), προβλέπεται η φοίτηση των μαθητών με αναπηρία στα Εργαστήρια Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (ΕΕΕΕΚ), που επίσης  αποτελούν  οργανωμένες  σχολικές  μονάδες  που  λειτουργούν  με  βάση  την υποχρεωτικότητα της φοίτησης. Η φοίτηση σε αυτά διαρκεί από 5 έως 8 έτη και σε αυτά οι μαθητές διδάσκονται μαθήματα Γενικής Παιδείας, αποκτώντας παράλληλα γενικές – ακαδημαΐκές δεξιότητες, δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης, προεπαγγελματικές και επαγγελματικές δεξιότητες και κοινωνικές δεξιότητες. Αναλόγως των εγκεκριμένων ειδικοτήτων του εκάστοτε ΕΕΕΕΚ προσφέρονται και εργαστηριακά μαθήματα. Έτσι, οι μαθητές με αναπηρία, έπειτα από την αποφοίτησή τους από το Δημοτικό Σχολείο (της Γενικής ή της Ειδικής Εκπαίδευσης) και έως το 16ο έτος της ηλικίας οι μαθητές με αναπηρία διαθέτουν την επιλογή εγγραφής στα ΕΕΕΕΚ είτε στα ΕΝΕΕΓΥΛ (Νικολιδάκης, 2023).

Η οργάνωση των ΕΝΕΕΓΥΛ εντάχθηκε στις βαθμιαίες αλλαγές που θεωρήθηκαν ως αναγκαίες για την αναβάθμιση του κοινωνικού ρόλου και των όρων επαγγελματικής ένταξης των ατόμων με αναπηρία. Αναγνωρίστηκε, λοιπόν, πλήρως ότι ο κοινωνικός ρόλος των εν λόγω ατόμων προϋποθέτει επαυξημένο μορφωτικό κεφάλαιο, υπέρβαση των αιτιών της περιθωριοποίησής τους και συμμετοχή τους με ίσους όρους στην πολιτισμική και κοινωνική ζωή (Νικολιδάκης, 2023).

Μετάβαση στο περιεχόμενο