Με αφορμή αναφορές για παραδοσιακούς και ορεινούς οικισμούς5, διαπιστώθηκε η αναγκαιότητα συμπερίληψης και των ηλικιωμένων ατόμων στις προβλέψεις διευκόλυνσης της προσβασιμότητας που ισχύουν για τα άτομα με αναπηρίες.
Ενδεικτικά, ο Συνήγορος διαμεσολάβησε, κατόπιν αιτήματος, για επαναφορά οδού σε ορεινό οικισμό στην κατάσταση που ήταν παλαιότερα, δηλαδή πλακόστρωτο με σκαλοπάτια, προκειμένου να είναι δυνατή η πρόσβαση πεζή σε καταστήματα, αγροτικό ιατρείο, κ.λπ., από ηλικιωμένα και εμποδιζόμενα άτομα. Η δημοτική αρχή, αναγνωρίζοντας το εύλογο του αιτήματος, δεσμεύθηκε για την τοποθέτηση κιγκλιδωμάτων και χειρολισθήρων στα σημεία με έντονη κλίση6.
Σε άλλη περίπτωση, για την επίτευξη της εξυπηρέτησης ατόμων με αναπηρία, εμποδιζόμενων και ηλικιωμένων ατόμων σε παραδοσιακό οικισμό με πλακόστρωτους δρόμους, καλντερίμια και μεγάλες κλίσεις, όπου επιπλέον δεν επιτρέπονται τα αυτοκίνητα, ζητήθηκε η δυνατότητα χρησιμοποίησης των ηλεκτροκίνητων οχημάτων του Δήμου από τα εμποδιζόμενα άτομα που δυσκολεύονται να μετακινηθούν πεζή για τις καθημερινές τους ανάγκες7.
Δεδομένου του μεγάλου πληθυσμού σε ηλικίες άνω των 60 ετών σήμερα, καθώς και του ορεινού ανάγλυφου της χώρας μας, είναι σαφές ότι ο αστικός σχεδιασμός οφείλει να εξελιχθεί, συμπεριλαμβάνοντας τις ιδιαίτερες απαιτήσεις και αυτής της ευάλωτης ηλικιακής ομάδας. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δήμου Αλεξανδρούπολης, ο οποίος τον Αύγουστο του 2024 εντάχθηκε στο Δίκτυο Πόλεων Φιλικών προς τα άτομα τρίτης ηλικίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας8.
Γενικά, η έννοια της επίτευξης προσβασιμότητας σε ορεινούς και παραδοσιακούς οικισμούς είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική. Σε κάποιες περιπτώσεις, η προσβασιμότητα μπορεί να θεωρηθεί ότι επιτυγχάνεται με την ανακατασκευή παλαιών καλντεριμιών και την κατάργηση σκαλοπατιών, ώστε να μπορούν οι κάτοικοι να εξυπηρετηθούν με όχημα. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να υποβληθούν και αιτήματα πολιτών που, με αντιδιαμετρική θεώρηση, διαμαρτύρονται όταν καταργούνται σκαλοπάτια και λιθόστρωτο, προκειμένου να γίνει εφικτή η πρόσβαση με αυτοκίνητο.
Το γεωμορφολογικό ανάγλυφο της Ελλάδας απαιτεί την αναζήτηση ad hoc λύσεων, μοναδικών κάθε φορά, καθώς οι ιδιαιτερότητες των περιπτώσεων είναι πολλές και διαφορετικές. Επομένως, είναι απαραίτητη η εμπέδωση μίας νοοτροπίας συμπερίληψης στον αστικό σχεδιασμό, ο οποίος στη χώρα μας έχει εγγενείς δυσκολίες και απαιτήσεις. Αντιπαραβάλλεται η επίπεδη Ολλανδία, όπου οι άρτιες υποδομές προσβασιμότητας σε δρόμους και πεζοδρόμια είναι πολύ πιο εύκολο να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν.
Σχετικά με τα προβλήματα στους ορεινούς και παραδοσιακούς οικισμούς, η διαχρονική θέση της Αρχής είναι η ταυτόχρονη μέριμνα για τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας του οικισμού, με την προσβασιμότητα να επιτυγχάνεται μέσω εύλογων προσαρμογών που προσδιορίζονται ad hoc, και σε συνεργασία κάθε φορά με τους αρμόδιους φορείς πολεοδομικού και αρχιτεκτονικού ελέγχου.
Συμπερασματικά, κάθε αναφορά που υποβάλλεται στον Συνήγορο είναι μία ξεχωριστή υπόθεση, με σταθερό, ωστόσο, ζητούμενο την προσβασιμότητα και την ανάκτηση της κινητικότητας, ένα δικαίωμα εν πολλοίς απεμπολημένο στην Ελλάδα για τα άτομα με αναπηρία. Ο εμποδιζόμενος αναφερόμενος διαμορφώνει το αίτημά του επί τη βάση των ιδιαίτερων αναγκών του και των αντικειμενικών συνθηκών που αντιμετωπίζει. Τα υποβληθέντα αιτήματα κινούνται, αρκετά συχνά, σε διαφορετικές/αντιδιαμετρικές κατευθύνσεις, γεγονός που καταδεικνύει ότι απαιτείται η ευέλικτη, και κατά περίπτωση αντιμετώπισή τους από τη Διοίκηση.
Συνεπώς, προκρίνεται στην παρούσα φάση η συστηματική προώθηση – προαγωγή της εμπέδωσης, από την πλευρά της Διοίκησης, μιας νοοτροπίας συμπερίληψης, έμπρακτης διευκόλυνσης και εύρεσης εναλλακτικών λύσεων, δίχως ωστόσο να εγκαταλείπεται η αδιάλειπτη προσπάθεια αποτελεσματικού, καθολικού σχεδιασμού με εύλογες προσαρμογές, όπου χρειάζεται.
- Φ.Υ. 327316, 354281.
- Φ.Υ. 327316.
- Φ.Υ. 354281.
- Βλ. σχετικά: https://extranet.who.int/agefriendlyworld/network/municipality-of-alexandroupolis/
