Ειδική Έκθεση Συνηγόρου του Πολίτη | Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2024 – Μέρος 34ο

2.1.        ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΤΌΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ 2024 – 2030

Σε συνέχεια του πρώτου Εθνικού Σχεδίου Δράσης 2020 – 2023, το οποίο αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η χώρα μας με την υπογραφή και κύρωση της Δ.Σ.Δ.Α.Α.114, η Κυβέρνηση προχώρησε στη σύνταξη της Εθνικής Στρατηγικής (Ε.Σ.) για τα Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2024 – 2030115.

Το κείμενο της Ε.Σ. τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τις 29 Απριλίου έως τις 24 Μαΐου 2024, τόσο μέσω της ιστοσελίδας της Ανοικτής Διακυβέρνησης (www.opengov.gr), όσο και μέσω της Ψηφιακής Πύλης για τα Άτομα με Αναπηρία (www.amea.gov.gr).

Η ανάγκη σύνταξης Ε.Σ. είχε τονιστεί και από την αρμόδια Επιτροπή των Η.Ε. στις Τελικές Παρατηρήσεις της προς τη χώρα μας, μετά από τη διαδικασία εξέτασης της πρώτης περιοδικής έκθεσης της Ελλάδας για την εφαρμογή της Δ.Σ.Δ.Α.Α. τον Σεπτέμβριο του 2019.

Η Ε.Σ. αναπτύσσεται σε επτά πυλώνες (καθολική προσβασιμότητα – ανεξάρτητη διαβίωση στην κοινότητα – πρόσβαση στην υγεία – συμπερίληψη, καινοτομία και νέα προγράμματα σπουδών, επιμόρφωση και κατάρτιση – πρόσβαση στην εργασία – ορατότητα, αφύπνιση, ευαισθητοποίηση και ενημέρωση – στήριξη της οικογένειας ατόμων με αναπηρία) και κάθε πυλώνας περιλαμβάνει συγκεκριμένους στόχους που εξειδικεύονται σε συγκεκριμένες δράσεις. Αλληλεπιδρά με άλλες εθνικές στρατηγικές και σχέδια, όπως η Εθνική Στρατηγική για την Κοινωνική Ένταξη και Μείωση της Φτώχειας και το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», αλλά και με διεθνείς και ευρωπαϊκές πολιτικές, όπως η Ατζέντα 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη.

Ο Συνήγορος, χαιρετίζοντας την πρωτοβουλία για τη σύνταξη και θέση σε διαβούλευση της Ε.Σ., υπέβαλε τις παρατηρήσεις του116 στον Υπουργό Επικρατείας, με την αρμοδιότητα του Συντονιστικού Μηχανισμού του άρθρου 69 του ν. 4488/2017. Τόνισε, δε, ότι συμμερίζεται απολύτως το όραμα της νέας Στρατηγικής, ήτοι την πλήρη εφαρμογή της Σύμβασης, μέσω της ανεμπόδιστης, αυτόνομης και ασφαλούς άσκησης των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις σε κάθε τομέα του κοινωνικού, πολιτικού, οικονομικού και πολιτιστικού βίου, καθώς και της εξασφάλισης ίσων ευκαιριών για όλους.

Στις γενικές του παρατηρήσεις, ως ιδιαιτέρως θετικά σημεία, ο Συνήγορος αξιολόγησε τα εξής:

• Την υιοθέτηση, για τη δόμηση της Στρατηγικής, των θεμελιωδών αρχών της Δ.Σ.Δ.Α.Α., και συγκεκριμένα: α) του καθολικού σχεδιασμού και της προσβασιμότητας, β) της ετερογένειας της αναπηρίας, και γ) της ανάγκης καταπολέμησης των πολλαπλών και διαθεματικών διακρίσεων.
• Το γεγονός ότι η νέα Στρατηγική ακολουθεί το πρότυπο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής 2024 – 2030 ως προς τη φιλοσοφία, τη βασική διάρθρωση και το περιεχόμενό της, καθώς με τον τρόπο αυτό καθίσταται ευχερέστερη η παρακολούθηση των εξελίξεων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.
• Την παράθεση του θεωρητικού και νομικού πλαισίου εντός του οποίου αναπτύσσονται οι επιμέρους πυλώνες, στόχοι και δράσεις.
• Τη συμπερίληψη στη στοχοθεσία ορισμένων προτάσεων που επανειλημμένα έχει θέσει υπόψη των αρμοδίων φορέων ο Συνήγορος, τόσο με μεμονωμένα έγγραφά του, όσο και μέσω των πέντε, μέχρι σήμερα, ειδικών εκθέσεών του για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (ετών 2019, 2020, 2021, 2022 και

2023)117.

• Την πρόβλεψη ώστε – πέραν των ετήσιων εκθέσεων προόδου – να υπάρξει και μία ενδιάμεση αποτίμηση προόδου υλοποίησης έως το τέλος του 2027, με στόχο την αυξημένη λογοδοσία και διαφάνεια, καθώς και την επικαιροποίηση και βελτιστοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής σε επίπεδο δράσεων.

Ο Συνήγορος, ωστόσο, επισήμανε ότι, κατά την άποψή του, εγείρουν προβληματισμό τα ακόλουθα σημεία:

• Η νέα Εθνική Στρατηγική σε σημαντικό βαθμό επαναλαμβάνει – με ορισμένες προσθήκες – στόχους και δράσεις που είχαν τεθεί ήδη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αναπηρία 2020 – 2023. Για τους στόχους/δράσεις που επαναλαμβάνονται, δεν προκύπτει ποιος ήταν ο βαθμός υλοποίησής τους στο πλαίσιο εφαρμογής του προγενέστερου Εθνικού Σχεδίου Δράσης, και άρα δεν προκύπτει ποια θα είναι η προστιθέμενη αξία της νέας Εθνικής Στρατηγικής ή η επιτευχθείσα πρόοδος. Η Αρχή σημείωσε, δε, ότι, μέχρι τον χρόνο υποβολής των παρατηρήσεών της, είχε δημοσιευθεί μόνο μία ετήσια έκθεση προόδου υλοποίησης του προηγούμενου Εθνικού Σχεδίου Δράσης, τον Νοέμβριο του 2021.
• Πολλές δράσεις που μετατίθενται για το μέλλον αφορούν υλοποίηση υποχρεώσεων που έχουν αναληφθεί ήδη από μακρού χρόνου. Χαρακτηριστικά, ο Συνήγορος ανέφερε το παράδειγμα της δράσης 8 για την υλοποίηση παρεμβάσεων διασφάλισης της φυσικής προσβασιμότητας σε όλα τα δημόσια κτίρια της κεντρικής, αποκεντρωμένης και τοπικής διοίκησης και αυτοδιοίκησης και των εποπτευόμενων φορέων τους, στόχος για τον οποίο τίθεται ως ορίζοντας υλοποίησης το απώτατο δυνατό σημείο, δηλ. ο Δεκέμβριος του 2030. Όμοια είναι και η περίπτωση της δράσης 78 για την «Πλήρη πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε ολόκληρο το φάσμα της υγειονομικής περίθαλψης», ενώ ο Στόχος ΙΙ.2 για την ενίσχυση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας μέσω της συστηματοποίησης και του εξορθολογισμού των κανόνων ασφάλισης, φορολογίας και παροχών είχε περιληφθεί επίσης στο προηγούμενο Εθνικό Σχέδιο Δράσης και η σπουδαιότητά του είχε επισημανθεί, ήδη από το 2019, στις Τελικές Παρατηρήσεις και Συστάσεις της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες για την Ελλάδα.
• Στη νέα Εθνική Στρατηγική περιλαμβάνονται δράσεις που αφορούν την εφαρμογή διατάξεων και μέτρων που ισχύουν ήδη, όπως η δράση 114, σχετικά με την εφαρμογή ποσόστωσης προσλήψεων ατόμων με αναπηρία στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα.
• Οι πυλώνες – στόχοι που τίθενται με τη νέα Εθνική Στρατηγική κινούνται στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής και στην πλειονότητά τους δεν εγείρουν αντιρρήσεις. Ωστόσο, συχνά αρκετοί στόχοι και δράσεις τίθενται γενικόλογα και είναι δυσχερής η πλήρης κατανόησή τους, ενώ σε μερικές δράσεις ελλείπει παντελώς η πρόβλεψη δεικτών για την αξιολόγησή τους. Ο Συνήγορος επισήμανε ότι θα είναι βεβαίως κρίσιμος και ο τρόπος και ο βαθμός υλοποίησης των στόχων/δράσεων, δεδομένου ότι συχνά θα απαιτηθεί συνεργασία περισσότερων φορέων, εγκατάλειψη παλαιότερων πρακτικών και επιτάχυνση των σχετικών διαδικασιών. Σχετικά καθίσταται επιτακτική η εγρήγορση και η συνεχής και εποικοδομητική συνεργασία των περισσότερων εμπλεκόμενων φορέων, καθώς και η τήρηση της υποχρέωσης παρακολούθησης της πορείας υλοποίησης των διαφόρων δράσεων, μέσω της έγκαιρης εκπόνησης και δημοσίευσης των προβλεπόμενων εκθέσεων υλοποίησης της Εθνικής Στρατηγικής.

Σε συνέχεια των γενικών αυτών παρατηρήσεων, ο Συνήγορος παρέθεσε σειρά στόχων και δράσεων που θεώρησε ότι χρήζουν διευκρινίσεων και περαιτέρω επεξεργασίας, υποβάλλοντας ταυτόχρονα και προτάσεις που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην υλοποίησή τους.

114. Οι βασικές παρατηρήσεις του Συνηγόρου επί του Εθνικού Σχεδίου Δράσης περιλαμβάνονται στην Ειδική Έκθεση της Αρχής για τα Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2020, σελ. 89 επ. https://www.synigoros.gr/el/category/eidikes-ek8eseis/post/dikaiwmata-twn-atomwn-meanaphries:-eidikh-ek8esh-2020-2.
115. Βλ. σχετικά: https://amea.gov.gr/strategy/strategy-2024-2030.
116. Έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. 32343/01.07.2024.
117. Ενδεικτικά αναφέρουμε την αναμόρφωση του νομοθετικού πλαισίου για το δελτίο στάθμευσης ατόμων με αναπηρία και την αποσύνδεσή του από το όχημα και τον κυλινδρισμό του οχήματος (Δράση 15 της Εθνικής Στρατηγικής), καθώς και την υιοθέτηση πολλών προτάσεων της Αρχής για τα Σημεία Αναφοράς των Ο.Τ.Α. (Δράσεις 158, 159, 163, κ.ά.).